నందనందన వేణునాదవినోద

 

నందనందన వేణునాదవినోద

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -149

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  29-01 -2026

శ్రీ తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ సంకీర్తన పరమాత్మ అయిన శ్రీకృష్ణుని (శ్రీవేంకటేశ్వరుని) దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని, గుణగణాలను కీర్తించే అత్యంత మధురమైన రచన.

అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తనలో భగవంతుని నామాలను, ఆయన లీలలను శబ్దాలంకారాలతో (ముఖ్యంగా పదాల పునరావృతంతో వచ్చే యమకం, ప్రాసలతో) అత్యంత మనోహరంగా వర్ణించారు. సంసార బంధాలను తొలగించే వాడు, రాక్షస సంహారి, భక్త సులభుడు అయిన ఆ వేంకటపతిని స్తుతిస్తూ, ఆయన అనుగ్రహం కోసం చేసిన ప్రార్థన ఇది.

---

పల్లవి

నందనందన వేణునాదవినోద ము

కుంద కుందదంతహాస గోవర్ధనధరా॥

తాత్పర్యము

నందుని కుమారుడా! వేణుగానముతో వినోదించేవాడా! ముక్తిని ప్రసాదించే ముకుందుడా! మొల్ల మొగ్గల్లాంటి తెల్లని పలువరుసతో చిరునవ్వు చిందించేవాడా! గోవర్ధన గిరిని ఎత్తిన స్వామీ! నీకు నమస్కారం.

విశేషాలు

ఇక్కడ 'కుంద' అనే పదం రెండు అర్థాల్లో వాడబడింది. ముకుంద అంటే మోక్షప్రదాత అని, కుందదంత అంటే మొల్లమొగ్గల్లాంటి పళ్ళు కలవాడని అర్థం. భగవంతుని సౌందర్యాన్ని, శక్తిని (గోవర్ధనధర) ఒకేచోట అన్నమయ్య మేళవించారు.

---

మొదటి చరణం

రామ రామగోవింద రవిచంద్రలోచన

కామ కామకలుషవికారవిదూరా

ధామ ధామవిభవత్ప్రతాపరూప దనుజని

ర్ధూమధామకరణచతుర భవభంజనా॥

తాత్పర్యము

రమ్యుడవైన ఓ గోవిందా! సూర్యచంద్రులే కళ్లుగా కలవాడా! కోరికలు, పాపాలు వంటి వికారాలకు దూరంగా ఉండేవాడా! తేజస్సులకు నిలయమైనవాడా! శత్రువులైన దనుజుల నివాసాలను నామరూపాలు లేకుండా (నిర్ధూమధామము) చేయడంలో నేర్పరివైన వాడా! సంసార బంధాలను తుంచివేసేవాడా!

విశేషాలు

• పాఠాంతరాలు: రేకు ప్రతిలో దీనిని 'దామ విభవ ప్రతాపరూప' అని కూడా పేర్కొన్నారు. అంటే కిరణాల కాంతితో ప్రకాశించేవాడని అర్థం.
• 'నిర్ధూమధామకరణ' అనే ప్రయోగం అగ్ని దేవుని ప్రతాపాన్ని సూచిస్తుంది. రాక్షసుల గర్వాన్ని అణచివేయడంలో స్వామి అగ్ని వంటివాడని భావం.

---

రెండవ చరణం

కమల కమలవాస కమలారమణ దేవో

త్తమ తమోగుణసతతవిదూర

ప్రమదత్ప్రమదానుభవభావకరణ

సుముఖ సుధానంద శుభరంజనా॥

తాత్పర్యము

పద్మం వంటి కన్నులు కలవాడా! పద్మమునందు నివసించే లక్ష్మీదేవికి ప్రియుడా! దేవతలలో శ్రేష్టుడా! అజ్ఞానానికి చిహ్నమైన తమోగుణానికి అత్యంత దూరంగా ఉండేవానివి. మిక్కిలి ఆనందాన్ని ఇచ్చే గోపికల అనుభవాలకు కారణమైన వాడా! ప్రసన్నమైన ముఖము కలవాడా! అమృతం వంటి ఆనందాన్ని ఇస్తూ శుభాలను చేకూర్చేవాడా!

విశేషాలు

• పాఠాంతరాలు: 'ప్రమదత్ప్రమదా' మరియు 'కారణ' అనే పదాలు ఇక్కడ గమనించదగ్గవి. 'ప్రమద' అంటే ఆనందం, 'ప్రమదలు' అంటే స్త్రీలు (గోపికలు).
• భగవంతుడు తమోగుణ రహితుడని చెప్పడం ద్వారా ఆయన శుద్ధ సత్వ స్వరూపుడని అన్నమయ్య స్పష్టం చేశారు.

---

మూడవ చరణం

పరమ పరాత్పర పరమేశ్వరా

వరద వరదామల వాసుదేవ

చిరచిర ఘననగ శ్రీవేంకటేశ్వర

నరహరినామ పన్నగశయనా॥

తాత్పర్యము

శ్రేష్టులలో శ్రేష్టుడా! పరమేశ్వరా! వరాలిచ్చేవాడా! నిర్మలమైన మాలలు ధరించిన వాసుదేవా! గొప్పదైన వేంకటాద్రిపై వెలసిన శ్రీవేంకటేశ్వరా! నరసింహ నామము కలవాడా! పాము (శేషతల్పం) మీద శయనించేవాడా!

విశేషాలు

• పాఠాంతరాలు: కొన్ని ప్రతుల్లో 'శ్వరపరాపర వరదా' అని, 'నరనామ పన్నగరాజ' అని కూడా ఉంది. నరహరి అంటే నరసింహావతారము మరియు నరులకు ఆధారమైన హరి అని అర్థం.
• ఈ సంకీర్తనలో భగవంతుని 'భవభంజన' (సంసార రోగాన్ని పోగొట్టేవాడు) అని పిలవడం వల్ల, ఆయనే గొప్ప వైద్యుడు (వైద్యో నారాయణో హరిః) మరియు ఆయన నామమే గొప్ప ఔషధం అని మనం గ్రహించవచ్చు. సంసారమనే రోగానికి ఆయన నామస్మరణ మందుగా పనిచేస్తుంది.