దేవరకే చెల్లెనో

 

దేవరకే చెల్లెనో

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -147

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  27-01 -2026

 

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార సంకీర్తనలో శ్రీవేంకటేశ్వరుని 'దేవరాజ' మూర్తిగా వర్ణిస్తూ, స్వామికి అలమేలుమంగ (పెరుందేవి) పట్ల ఉన్న అనురాగాన్ని, వారి శృంగార లీలను అత్యంత మధురంగా చిత్రించారు. భక్తజన హృదయాలను రంజింపజేసే విధంగా, స్వామి వైభవాన్ని నాయక-నాయికల విరహ, సమాగమ కోణంలో అన్నమయ్య ఇక్కడ ఆవిష్కరించారు.

---

సంకీర్తన - వ్యాఖ్య

పల్లవి

దేవరకే చెల్లెనో - దేవరాజ, నీవు

దేవర వైతివి గదా - దేవరాజ

• తాత్పర్యము: ఓ దేవరాజా! ఈ వింత చేష్టలన్నీ నీకే తగును. ఎందుకంటే నువ్వు అందరికీ అధిపతివైన దేవుడవు కదా! నీవు చేసే పనులు చెల్లుబాటు అవుతాయి.
• విశేషాలు: ఇక్కడ 'దేవరాజ' అంటే దేవతలకు రాజైన విష్ణువు. తన భక్తురాలైన నాయికతో పరిహాసమాడుతున్న స్వామిని ఉద్దేశించి అన్నమయ్య "నీవు దేవుడవు కాబట్టి నీ ఆటలు సాగుతాయి" అని చమత్కరించారు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: పరమాత్మ సర్వస్వతంత్రుడు. జీవాత్మ (నాయిక) భగవంతుని లీలలను ప్రశ్నించలేదని, ఆయన ఏది చేసినా అది లోక కళ్యాణార్థమేనని భావించడం ఇందులోని అంతరార్థం.

---

మొదటి చరణం

తిరుమణి సొగసాయ - దేవరాజ

తెరగెన్నడు గానము - దేవరాజ

తెరవనేల యేచేవు - దేవరాజ, అది

(తిరుమాన)మెన్నడు - దేవరాజ

• తాత్పర్యము: నీ ముఖాన ఉన్న తిరుమణి (నామం) చాలా అందంగా ఉంది. కానీ మాకు, నీకు మధ్య ఉన్న ఈ అడ్డుతెర ఎప్పుడు తొలగిపోతుందో తెలియడం లేదు. ఆ చిన్నదానిని (నాయికను) ఎందుకు అంతగా వేధిస్తావు? ఆ ముసుగును ఎప్పుడు తొలగిస్తావు?
• విశేషాలు: 'తిరుమణి' అంటే వైష్ణవ చిహ్నమైన నామం. స్వామి అలంకారాన్ని పొగుడుతూనే, భక్తునికి స్వామికి మధ్య ఉండే మాయ అనే తెరను అన్నమయ్య ప్రస్తావించారు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని దర్శనానికి అడ్డుగా ఉన్న అజ్ఞానమనే 'తెర'ను తొలగించమని చేసే ప్రార్థన ఇది. స్వామి అనుగ్రహం కలిగితేనే ఆ మాయ తొలగి సాక్షాత్కారం లభిస్తుంది.

---

రెండవ చరణం

తీరాయ చెక్కిటి గోరు - దేవరాజ

తీరెక్కడలేదు - దేవరాజ

తేరని సొమ్మాపెకిచ్చిది - దేవరాజ, అది

తేరకగాక సతము - దేవరాజ

• తాత్పర్యము: ఆమె చెక్కిలిపై నీ గోటి ముద్రలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఆ అందానికి సాటి ఎక్కడా లేదు. నువ్వు ఆమెకు ఇచ్చిన ఆభరణాలు సామాన్యమైనవి కావు. అవి వెలకట్టలేనివి మరియు శాశ్వతమైనవి.
• విశేషాలు: శృంగార రసంలో భాగంగా నఖక్షతాలను (గోటి గుర్తులు) వర్ణించడం జరిగింది. ఇక్కడ స్వామి తన భక్తురాలిపై చూపిన అపారమైన వాత్సల్యానికి చిహ్నంగా వీటిని భావించవచ్చు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: స్వామి ఇచ్చే అనుగ్రహం లేదా మోక్షం అనే సంపద 'తేరని సొమ్ము' (అనగా వెలకట్టలేనిది). భగవంతుడు తన భక్తులపై వేసే ముద్ర (ముక్తి) ఎన్నటికీ చెరిగిపోనిది.

---

మూడవ చరణం

తెరవనంపైన దేవు - దేవరాజ, యీ

(తరుణికిదే) తలపాయ - దేవరాజ

తిరువేంకటకాంతుడా - దేవరాజ, స్వామి

తిరుగా పెరుందేవి గూడితివి - దేవరాజ

• తాత్పర్యము: ఓ దేవరాజా! ఈ యువతికి నీవే దిక్కు. తిరువేంకట గిరిపై వెలసిన ఓ ప్రాణనాథా! నువ్వు మళ్ళీ నీ ప్రియురాలైన పెరుందేవిని (అలమేలుమంగను) కూడి ఉన్నావు. మీ ఇరువురి కలయిక ఎంతో శోభాయమానంగా ఉంది.
• విశేషాలు: ఈ చరణంలో కంచి వరదరాజ స్వామి (దేవరాజ) మరియు తిరుమల వేంకటేశ్వరుడు ఒక్కరే అని అన్నమయ్య సమన్వయం చేశారు. 'పెరుందేవి' అనేది కంచిలో లక్ష్మీదేవికి ఉన్న పేరు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ పరమాత్మలో ఐక్యం కావడమే పరమావధి. లక్ష్మీ నారాయణుల సమాగమం భక్తులకు మంగళప్రదం మరియు మోక్షదాయకం.

---

సంక్షిప్త వ్యాఖ్య (వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వివరణ)

వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ సంకీర్తనలో శ్రీవేంకటేశ్వరుడే సాక్షాత్తు 'దేవరాజు' (కంచి వరదరాజ స్వామి). అందుకే ఆయన భార్యగా 'పెరుందేవి' (కంచి తాయారు) పేరును అన్నమయ్య ప్రస్తావించారు. దేవరాజ, పెరుందేవి అనే పేర్లు ఉండటం వల్ల వీటిని క్షేత్రయ్య పదాలుగా పొరబడకూడదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అలాగే, ఈ పాట అంతా 'ర' అనే అక్షరం ప్రాసగా వస్తూ, ప్రాసకు ముందున్న అక్షరాలు హ్రస్వ, దీర్ఘ నియమాలను పాటిస్తూ చమత్కారంగా సాగిందని ఆయన వివరించారు.