దేవదేవం భజే దివ్యప్రభావం

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -145

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  25-01 -2026

దేవదేవం భజే దివ్యప్రభావం

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు శ్రీరామచంద్రుని దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని, ఆయన పరాక్రమాన్ని కీర్తిస్తూ రచించిన అద్భుతమైన సంకీర్తన ఇది. ఈ కీర్తనలో రాముని అవతార విశేషాలను, పురాణ గాథలను మేళవించి, చివరకు ఆ రాముడే వేంకటాద్రిపై వెలసిన వేంకటేశుడని అన్నమయ్య సమన్వయపరిచారు.

---

దేవదేవం భజే దివ్యప్రభావం

పల్లవి:

దేవదేవం భజే దివ్యప్రభావం

రావణాసురవైరి రఘుపుంగవం

తాత్పర్యము:

దివ్యమైన ప్రభావము కలిగిన దేవుళ్లకు దేవుడయిన, రావణాసురునికి శత్రువైన, రఘువంశములో పుట్టిన శ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముని సేవింతును.

విశేషాలు:

• రఘుపుంగవ: భోజమహారాజు తన చంపూ రామాయణంలో వాల్మీకి రాముని కీర్తిని గంగానదితో పోల్చారు. భగీరథుడు గంగను తెచ్చినట్లు, వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఇచ్చారు. అన్నమయ్య కూడా శత్రువులకు సైతం శరణాగతి ఇచ్చే రాముని పవిత్రతను తెలపడానికి 'రఘుపుంగవ' అనే పదాన్ని వాడారు.
• రావణాసురవైరి: రావణుని సంహరించిన వాడు అని అర్థం. ఇక్కడ శత్రువులను సంహరించడం కంటే, అధర్మాన్ని అణచడం అనే అంతరార్థం ఉంది.

---

మొదటి చరణం:

రాజవరశేఖరం రవికుల సుధాకరం

ఆజానుబాహు నీలాభ్రకాయం

రాజారి కోదండ రాజదీక్షాగురుం

రాజీవలోచనం రామచంద్రం

తాత్పర్యము:

గొప్పవారయిన రాజులలో గొప్పవాడైన, సూర్యవంశానికి చంద్రుడైన, మోకాళ్లవరకు చేతులున్న, నల్లటి మేఘమువంటి శరీరము కల, రాజులకు శత్రువైన పరశురాముని యొక్క విష్ణు ధనుస్సునకు దీక్షా గురువయిన, పద్మము వంటి కన్నులు కలిగిన రామచంద్రుని కొలుస్తాను.

విశేషాలు:

• రాజవరశేఖరం: త్యాగరాజ స్వామి "రాజ రాజవర" అన్నట్లే, అన్నమయ్య ఇక్కడ 'శేఖర' పదాన్ని వాడారు. సమాసంలో శేఖర అంటే శ్రేష్ఠుడు అని అర్థం.
• రవికుల సుధాకరం: సూర్యవంశం (రవికులం) అనే సముద్రానికి రాముడు చంద్రుడి వంటివాడు. సూర్యవంశం అనే పేరు ఎలా వచ్చిందంటే: బ్రహ్మ -> మరీచి -> కశ్యపుడు -> సూర్యుడు. సూర్యుని నుండి మనువు, మనువు నుండి ఇక్ష్వాకువు, ఇలా రఘువు, అజుడు, దశరథుడు, రాముడు జన్మించారు.
• ఆజానుబాహు: 'జాను' అంటే మోకాలు. మోకాళ్ల వరకు చేతులు ఉన్నవాడు అని అర్థం. ఇది మహాపురుష లక్షణం. మన వాడుకలో ఉన్న 'జానెడు' అనే పదానికి కూడా ఇదే మూలం.
• రాజారి కోదండ: పరశురాముడు (రాజుల శత్రువు) తెచ్చిన విష్ణు ధనుస్సును రాముడు అవలీలగా ఎక్కుపెట్టి, ఆయన గర్వాన్ని అణచడాన్ని ఇక్కడ ప్రస్తావించారు.

---

రెండవ చరణం:

నీలజీమూత సన్నిభశరీరం ఘనవి

శాలవక్షం విమలజలజనాభం

తాలాహినగహరం ధర్మసంస్థాపనం

భూలలనాధిపం భోగిశయనం

తాత్పర్యము:

నల్లమబ్బుతో సమానమైన శరీరము కల, ఎత్తైన, వెడలైన రొమ్ముకల, మలినములేని పద్మమును నాభియందు కల, పాములా మెలికలు తిరిగి, కొండంత ఎత్తుగా ఉన్న తాటి చెట్లను హరించిన, అన్ని ధర్మాలను భూమిపై స్థాపించిన, భూదేవి కుమార్తె అయిన సీతాదేవికి అధిపుడైన, ఆదిశేషుడు శయనముగా కల రామచంద్రుని కొలుస్తాను.

విశేషాలు:

• తాలాహినగహరం: వాల్మీకి రామాయణంలో రాముడు ఏడు 'సాల' (మద్ది) వృక్షాలను కూల్చినట్లు ఉంటే, మొల్ల రామాయణంలో 'ఏడు తాటి చెట్లను' కొట్టినట్లు ఉంది. అన్నమయ్య కూడా మొల్ల పద్ధతినే అనుసరించి తాటి చెట్లు (తాల) అని పేర్కొన్నారు.
• భోగిశయనం: రాముడు సాక్షాత్తు ఆ విష్ణుమూర్తి అవతారమే అని చెప్పడానికి పాము (శేషుడు) మీద పడుకొనేవాడు అని వర్ణించారు.

---

మూడవ చరణం:

పంకజాసనవినుత పరమనారాయణం

శంకరార్జిత జనక చాపదళనం

లంకావిశోషణం లాలితవిభీషణం

వేంకటేశం సాధు విబుధ వినుతం

తాత్పర్యము:

బ్రహ్మ చేత పొగడబడిన, శ్రేష్ఠుడైన నారాయణుని, శంకరుని నుండి ఆర్జింపబడి జనకుని ఇంటిలో చేరిన శివ ధనుస్సును విరిచిన, లంకలో రాక్షస సమూహమును ఎండింపచేసిన, విభీషణుని ఆదరించిన, సాధువుల చేత, పండితుల చేత పొగడబడి కలియుగములో వేంకటేశుని అవతారముగా కొలువబడుచున్న రామచంద్రుని సేవింతును.

విశేషాలు:

• శంకరార్జిత జనక చాపదళనం: శివుడు త్రిపురాసుర సంహారం తర్వాత తన విల్లును జనకుని పూర్వీకుడైన దేవరాతుడికి ఇచ్చాడు. ఆ శివధనుస్సును రాముడు విరిచాడు. పోతన గారు భాగవతంలో దీనిని 'ధర్మ విధ్వంసకత్వం' (విల్లును విరవడం) అని చమత్కరించారు.
• శివ-కేశవ అభేదం: "శివస్య హృదయం విష్ణుః" అన్నట్లుగా, శివుని విల్లు విరిచిన రాముడు శివుడికి అత్యంత ప్రియుడు. 'రామేశ్వర' పదానికి అర్థం చెప్పేటప్పుడు బ్రహ్మ దేవుడు శివకేశవులకు భేదం లేదని తీర్పునిచ్చారు. అన్నమయ్య 'శంకరార్జిత' అనే పదం ద్వారా ఈ ఏకత్వాన్ని సూచించారు.
• వేంకటేశం: అన్నమయ్యకు తన ఇష్టదైవమైన తిరుమల వేంకటేశ్వరుడు, రాముడు వేరు కాదు. అందుకే రాముని కీర్తిస్తూ చివరగా ఆయననే వేంకటేశునిగా కొనియాడారు.

---

అన్నమయ్య కీర్తనలు అగాధమైన రత్న సాగరం వంటివి. ప్రతి పదంలోనూ ఒక పురాణ గాథ లేదా వేదాంత రహస్యం దాగి ఉంటుంది.