దినదినము (మదనుడే)

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -144

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  24-01 -2026

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వంశీయుడైన చిన్నన్న (చిన తిరువేంగళనాథుడు) రచించిన ఈ శృంగార కీర్తన, విరహవేదనలో ఉన్న ఒక పరమ భక్తురాలి (నాయిక) ఆవేదనను తెలియజేస్తుంది. శ్రీకృష్ణుని సాన్నిధ్యం కోసం తపించే జీవాత్మ స్థితిని ఈ కీర్తన అత్యంత మధురంగా వర్ణిస్తుంది.

---

పల్లవి

దినదినము (మదనుడే) - ననుపుకాఁడై యేయ ననబోణి తాళరాదే

తనమీద నా మనసు - తగులాయమాయ, చక్కని కృష్ణుడని పిలువ గదవోయి

• తాత్పర్యము: ప్రతిరోజూ మన్మథుడు తన పూలబాణాలతో నన్ను వేధిస్తున్నాడు. ఓ సఖీ! నేను ఆ బాధను భరించలేకపోతున్నాను. నా మనసంతా ఆ శ్రీకృష్ణుని పైనే లగ్నమైపోయింది. దయచేసి ఆ అందగాడైన కృష్ణుడిని ఇక్కడికి పిలుచుకురావా?
• విశేషాలు: నాయిక తన విరహ వేదనను నేరుగా చెప్పకుండా, మన్మథుని బాణాల సాకుతో తన ప్రేమ తీవ్రతను వ్యక్తపరచడం ఇందులో విశేషం.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తుడు భగవంతుని చేరాలనే తీవ్రమైన తపనను (ఆర్తిని) ఇక్కడ మన్మథ తాపంగా వర్ణించారు. లోకంలో ఏ ఇతర విషయాల మీద ఆసక్తి లేక, కేవలం పరమాత్మ కోసమే పరితపించే స్థితిని ఇది సూచిస్తుంది.

---

మొదటి చరణం

అలివేణి నేను మును - కలిసియుండిన రీతి

దలచి మదనుని - నిలుపరాదు

అలనాడు నాతో తా - నాడు మాటలు, నేడు

తలచునో లేక తా - దలచదో మదిని

• తాత్పర్యము: ఓ సఖీ! పూర్వం నేను శ్రీకృష్ణుడితో కలిసి ఉన్న మధుర క్షణాలను గుర్తు చేసుకుంటే, మన్మథుని ఆగడాలను ఆపడం నా వల్ల కావడం లేదు. ఆనాడు ఆయన నాతో ఆడిన సరసమైన మాటలను ఇప్పుడు ఆయన గుర్తున్నాడో లేదో కదా!
• విశేషాలు: గతానుభూతులను స్మరించుకోవడం వల్ల కలిగే బాధను (స్మరదశ) చిన్నన్న ఇక్కడ చక్కగా చిత్రించారు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవాత్మ పరమాత్మ నుంచి విడివడిన తర్వాత, పూర్వపు దివ్యత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ పొందే వేదన ఇది. దేవుడు తనని అనుగ్రహిస్తాడో లేదో అన్న భక్తుని సందేహం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

---

రెండవ చరణం

చెలితోన నా మీద - కలవిలేనివి కొన్ని

తెలిపి తన చిత్తమును - గలతురో సఖులు

యిలను బూరుగుమాని - ఫలము నాశించేటి

చిలుక కైవడి - తెలియ నౌనొకొ అకట

• తాత్పర్యము: ఆ కృష్ణుని దగ్గర ఉన్న సఖులు నా గురించి లేనిపోని అబద్ధాలు చెప్పి ఆయన మనసును చెడగొడుతున్నారేమో? బూరుగు చెట్టు పండును చూసి అది తినవచ్చని ఆశపడి చివరికి నిరాశ చెందే చిలుకలా నా పరిస్థితి తయారైంది కదా!
• విశేషాలు: బూరుగు పండు పగిలితే లోపల దూది మాత్రమే ఉంటుంది, ఆహారం దొరకదు. నాయిక తన నిరాశను ఈ అందమైన సామెతతో పోల్చడం గొప్ప శిల్పం.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: సంసార బంధాలు బూరుగు పండు వంటివి. భక్తుడు వాటిలో సుఖం ఉంటుందని ఆశపడి చివరికి భగవంతుని కృప కోసం ఎదురుచూసే వైరాగ్య స్థితి ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

---

మూడవ చరణం

వెలది బాసిన మొదలు - విరహసాగరమున

ములిగి యీదగ జాల నేను

కలకాల మీ వలపు - కాణయాచై నిల్ప

నిల కమలజుండేల - నిటుల వ్రాసె

• తాత్పర్యము: ఆ స్వామిని బాసినప్పటి నుండి నేను విరహమనే సముద్రంలో మునిగిపోతున్నాను, ఈదలేకపోతున్నాను. ఈ ప్రేమను నా జీవితకాలపు సొత్తుగా మారుస్తూ బ్రహ్మదేవుడు నా నుదుట ఇలా ఎందుకు రాశాడో కదా!
• విశేషాలు: విరహాన్ని సముద్రంతో పోల్చడం ద్వారా దాని లోతును, తీవ్రతను వివరించారు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుని మీద కలిగే ప్రేమ స్థిరమైనది (కాణయాచి). ఆ ప్రేమ వల్ల కలిగే బాధ కూడా భక్తుడికి ఒక వరమే అని, అది విధిరాత అని కవి భావన.

---

ప్రముఖ పండితులు వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి అభిప్రాయం  ప్రకారం “ఈ కీర్తన తాళ్లపాక చిన్నన్న (చిన తిరువేంగళనాథుడు) రచన. ఇందులో ఒకేలాంటి శైలి కలిగిన రెండు వేర్వేరు కీర్తనలు కలిసిపోయి ఉండవచ్చునని ఆయన భావించారు. "దినదినము" మరియు "తెలిసితెలియగనీదు" అనే రెండు వేర్వేరు పల్లవుల ఛాయలు ఇందులో కనిపిస్తున్నాయని, పాఠాంతరాలు (వేరే ప్రతులు) దొరికితే తప్ప వీటి పూర్తి స్వరూపాన్ని ఖచ్చితంగా చెప్పలేమని ఆయన వివరించారు. రెండు పాటల్లోనూ 'కృష్ణ' ముద్ర ఉండటం విశేషం.