201 -203 తాళ్ళపాక సంకీర్తనలు

 201 -250 తాళ్ళపాక సంకీర్తనలు

పోయే నన్న - పోనీఁడ మ్మ

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో పెదతిరుమలాచార్యులు జీవాత్మ పరమాత్మల మధ్య గల మధుర భక్తి సంబంధాన్ని నాయికా    నాయకుల శృంగార లీలా విలాసంగా వర్ణించారు. శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రేమను పొంది, ఆయన వీడలేని బంధాన్ని అనుభవిస్తున్న ఒక ముగ్ధ పరవశాన్ని ఈ పదంలో సుందరంగా చిత్రించారు.

పల్లవి

పోయే నన్న - పోనీఁడ మ్మ పాయక నన్ను కొంగు - పట్టీ వీఁడు

తాత్పర్యము: నన్ను వెళ్ళిపోనివ్వండి, ఈయన నన్ను అసలు పోనివ్వడం లేదు. నన్ను అస్సలు వదలకుండా నా కొంగు పట్టుకుని లాగుతున్నాడు, ఇక నేను ఎలా వెళ్ళగలను?

విశేషాలు: ఇది సౌరాష్ట్ర రాగంలో సాగిన చక్కని శృంగార పదమని కీర్తన కింద వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నారు. ఇందులో నాయకుడు (స్వామి) నాయికపై చూపిస్తున్న అమితమైన చనువు, ప్రేమ ఇక్కడ వ్యక్తమవుతున్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవంతుడిని ఆశ్రయించిన జీవుడిని ఆయన ఎన్నటికీ విడిచిపెట్టడు. సంసార తాపత్రయాల వైపు జీవుడు వెళ్ళాలని చూసినా, పరమాత్మ తన అనుగ్రహమనే కొంగు పట్టుకుని తన వైపే లాక్కుంటాడనే శరణాగతి తత్త్వం ఇందులో దాగి ఉంది.

మొదటి చరణం

యెదురైతే మొక్కీ వీ - డేవఁడమ్మ అదనెరఁగండు - యౌ నే వీఁడు

తాత్పర్యము: ఎదురొస్తే చాలు భక్తితో (లేదా ప్రేమతో) నమస్కరిస్తున్న ఈయన అసలు ఎవరమ్మా? సమయాసమయాలు కూడా తెలియకుండా ప్రవర్తిస్తున్నాడు, ఈయన బుద్ధి ఎలాంటిదో కదా!

విశేషాలు: నాయిక స్వామి యొక్క అతి చొరవను చూసి పైకి అలుగుతున్నట్లు నటిస్తున్నా, లోపల ఆమెకు అమితమైన సంతోషం కలగడం ఇక్కడి శృంగార విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భక్తుడి హృదయంలో భగవంతుడు సదా జాగరూకుడై ఉంటాడు. భక్తుడు ఎప్పుడు తలచుకున్నా, సమయంతో సంబంధం లేకుండా స్వామి సాక్షాత్కరించి తన దివ్య మంగళ స్వరూపంతో భక్తుడిని ఆనందింపజేస్తాడు.

రెండవ చరణం

మగనాల నన్న - మానఁడమ్మ నగీ నేడనైనా - నాతో వీఁడు

తాత్పర్యము: నేను పరాయి పురుషుడిని తలవని పతివ్రతను (మగనాల) అని చెప్పినా ఈయన వినడం లేదు. ఈ రోజైనా నాతో ఎంతో సరసంగా నవ్వుతూ ముచ్చటిస్తున్నాడు.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం—ఈ కీర్తనలోని 'మగనాలు', 'అరుదారైతి' వంటి ప్రయోగ వైఖరులు, ముద్రణ మరియు వ్రాతప్రతి రాగాల కూర్పును బట్టి ఇవి తాళ్లపాక వారి పదాలుగానే స్పష్టమవుతున్నాయి. ఇలాంటి విశిష్ట ప్రయోగాలు ఇతరుల రచనలలో కనిపించవని, ఇది పెదతిరుమలాచార్యుల వారి ముద్రగా గుర్తించదగినదని ఆయన పేర్కొన్నారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవుడు ప్రకృతి పరంగా లౌకిక బంధాలలో చిక్కుకుని ఉన్నప్పటికీ, అసలైన పురుషుడు, సృష్టికర్త ఆ పరమాత్మ ఒక్కడే. అందువల్ల జీవాత్మకు పరమాత్మతోనే నిరంతర బంధం సాధ్యమనే సత్యం ఇక్కడ గోచరిస్తుంది.

మూడవ చరణం

యింతలో శ్రీవేంక - టేశుఁడమ్మ వింతసేసి కూడె - (వేమారు) వీఁడు

తాత్పర్యము: ఇంతలోనే ఈ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఎన్నో వింతలు, విడ్డూరాలు చేసి నన్ను వేలమార్లు (వేమారు) కూడాడు (నాతో మమేకమయ్యాడు).

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వివరణ ప్రకారం—పెదతిరుమలాచార్యుల వారి శైలికి సమర్థకముగా నిలిచే ముద్ర ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. స్వామితో నాయిక పొందిన సంపూర్ణ సుఖాన్ని, శృంగార సాఫల్యాన్ని ఈ చరణం తెలుపుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: సాధన పరిపాక దశకు చేరినప్పుడు భక్తుడు భగవంతునితో ఐక్యాన్ని పొందుతాడు. శ్రీవేంకటేశ్వరుని నిరంతర కటాక్షం వల్ల జీవుడు పరమానంద స్థితిని, మోక్ష సామ్రాజ్యాన్ని అందుకుంటాడనేదే ఈ కీర్తన యొక్క అంతిమ తాత్పర్యం

భామ శృంగారించు భావమే యందము

అవతారిక

ఈ కీర్తన పైకి శృంగార రస ప్రధానంగా, నాయకి (భామ) రూప వర్ణనగా కనిపిస్తుంది. కానీ అంతర్లీనంగా ఇది మానవ శరీర నిర్మాణాన్ని, యోగ రహస్యాలను, జీవాత్మ పరమాత్మల ఐక్యాన్ని తెలియజేసే ఒక అద్భుతమైన "తాత్త్విక/పరిభాషిక" శృంగార సంకీర్తన.

పల్లవి - అనుపల్లవి

భామ శృంగారించు భావమే యందము ||పల్లవి|| కాముని రతిపాట కాంతకీలాగు ||అనుపల్లవి||

తాత్పర్యము: ఆ భామ (నాయిక) శృంగారించుకునే రూపం, ఆ భావన ఎంతో అందంగా ఉంది. ఆ కాంత యొక్క విలాసాలు మన్మథుని రతి సామ్రాజ్యపు పాటలాగా అలరారుతున్నాయి.

విశేషాలు: కీర్తన కింద గంధం బసవ శంకరరావు గారు పేర్కొన్నట్లు—ఈ సంకీర్తనను చెన్నపురి వీణ రామానుజయ్య అనే పండితుడు 1912లో ప్రకటించిన ‘సంగీత సర్వార్థసారసంగ్రహము’ గ్రంథం నుండి ఉద్ధరించారు. దీనిని శ్రీమాన్ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు తాళ్లపాక పదసాహిత్యం, సంపుటం 13 పీఠికలో ప్రకటించారు. ఇది శ్రీరాగంలో, లుప్త తాళంలో (13వ సంపుటంలో కేదారగౌళ రాగం, ఝంపె తాళంతో) ఉదాహరించబడింది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: ఇక్కడ 'భామ' అనగా సృష్టి లేదా భగవంతుని వైపు ప్రయాణించే 'జీవాత్మ'. జీవాత్మ భగవంతుని కొరకు తనను తాను భక్తితో, జ్ఞానంతో అలంకరించుకోవడమే నిజమైన శృంగార రూపమైన అందం.

మొదటి చరణం

పూవొకటి వికసించె పున్నమచంద్రునివలె పూమీద మరిరెండు పూలుబూసె రెండుపూవుల నడుమ పూసెనొకపువ్వు పూవుకింద ముప్పదిరెండు పూమొగ్లెత్తె ||భామ||

తాత్పర్యము: పున్నమి చంద్రుని లాంటి ఒక పువ్వు వికసించింది. ఆ పువ్వు పైన మరో రెండు పువ్వులు పూశాయి. ఆ రెండు పువ్వుల మధ్యలో ఇంకొక పువ్వు పూసింది. ఆ పువ్వు కింద ముప్పై రెండు పూమొగ్గలు విచ్చుకున్నాయి.

విశేషాలు: నాయిక ముఖ సౌందర్యాన్ని కవి పూవులతో పోల్చారు. ముఖం అనే పువ్వుపై కళ్లు అనే రెండు పూలు, వాటి మధ్య ముక్కు అనే పువ్వు, పెదవుల కింద ముప్పై రెండు పళ్ళు అనే మొగ్గలు ఉన్నాయని కవి సమయ స్ఫూర్తి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: యోగ పరంగా ముఖం పున్నమి చంద్రుడు (సహస్రార చక్రం లేదా ముఖమండలం). రెండు కళ్ళు సూర్య చంద్ర నాడులు (ఇడ, పింగళ). ముక్కు సుషుమ్నా నాడి సంకేతం. ముప్పై రెండు దంతాలు శరీరంలోని వాక్కుకు, నాడుల శక్తికి ప్రతీకలు. ఈ దేహమే ఒక దైవిక వృక్షం అని భావం.

రెండవ చరణం

పక్షియొక్కటివ్రాలె భద్రేభమనగాను పక్షిమీదను రెండుపక్షులాయెన్ రెండుపక్షుల నడుమనే వ్రాలెనొకపక్షి పక్షితో జోడుగా పలికెనొకపక్షి ||భామ||

తాత్పర్యము: భద్రగజం లాంటి ఒక స్థానంలో ఒక పక్షి వచ్చి వాలింది. ఆ పక్షి మీద మళ్లీ రెండు పక్షులు చేరాయి. ఆ రెండు పక్షుల నడుమ ఇంకొక పక్షి వచ్చి వాలగా, ఆ పక్షితో జోడిగా మరొక పక్షి ముచ్చటాడుతోంది.

విశేషాలు: ఇది పక్షుల రూపంలో చెప్పబడిన అద్భుత పొడుపుకథ వంటి వర్ణన. నాయిక నడక, ఆమె కనుబొమ్మలు, చూపుల కదలికలను పక్షుల విన్యాసాలుగా ఇక్కడ కవి చమత్కరించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: ఉపనిషత్తులలో చెప్పబడిన "ద్వా సుపర్ణా సయుజా సఖాయా" అనే శ్లోక భావన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. దేహం అనే వృక్షంపై/గజంపై జీవాత్మ, పరమాత్మ అనే రెండు పక్షులు ఉన్నాయి. ఒకటి కర్మ ఫలాన్ని అనుభవిస్తుంటే, మరొకటి సాక్షిగా చూస్తూ జీవుడిని నడిపిస్తుంది. వాటి మధ్య జరిగే సంభాషణే అంతర్నాదం.

మూడవ చరణం

చిగురెత్తునే రెంటి చెందామరోయనగ చిగురుమీదను రెండుచిగురులెత్తెన్ చిగురుబోణియుంట శ్రీవేంకటేశుడు చిగురులోపలితేనె చెలగి చవిజూచెన్ ||భామ||

తాత్పర్యము: ఎర్ర తామరల లాంటి రెండు చిగుళ్ళు మొలిచాయి. ఆ చిగుళ్ళ మీద మరి రెండు చిగుళ్ళు వచ్చాయి. అలాంటి చిగురు వంటి సుకుమారమైన దేహం కలదానితో శ్రీవేంకటేశ్వరుడు కూడి, ఆ చిగురులోని అమృతపు తేనెను ఎంతో ఇష్టంగా ఆస్వాదించాడు.

విశేషాలు: నాయిక హస్తాలు, పాదాలు ఎర్రటి చిగుళ్ళ లాగా ఉన్నాయని వర్ణన. చివరకు శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆమెను చేరి, శృంగార రస సామ్రాజ్యంలో తేల్చాడని ముగింపు పలికారు. గంధం బసవ శంకరరావు గారి వివరణలోని  సంగీత సర్వార్థ సార సంగ్రహము  గ్రంథాల ప్రస్తావన ఈ కీర్తన యొక్క ప్రాచీనతను, సాహిత్య గౌరవాన్ని పెంచుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: జీవుడు భక్తితో పరిపక్వత చెందినప్పుడు దైవికమైన ఆనందామృతం (తేనె) హృదయంలో ఊరుతుంది. శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆ భక్తి రసాన్ని స్వీకరించి, జీవునికి మోక్షానందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. జీవాత్మ పరమాత్మల పరమ సాంప్రదాయక కలయికే ఈ సృష్టికి పరమార్థం.

203 .భూషణము లవి యేటి - భూషణములు

అవతారిక

ఈ కీర్తనలో చినతిరుమలాచార్యులు బాహ్యమైన అలంకారాలు, బంగారు ఆభరణాలు మానవునికి నిజమైన అందాన్ని ఇవ్వలేవని చాటిచెప్పారు. సద్గుణాలు, భగవద్భక్తి మాత్రమే జీవునికి శాశ్వతమైన అలంకారాలని ప్రబోధిస్తూ సాగిన పరమ వైరాగ్య, నీతి సంకీర్తన ఇది.

పల్లవి

భూషణము లవి యేటి - భూషణములు భూషణము లన నిజ - భూషణము(లే)గాక ||పల్లవి||

తాత్పర్యము: బంగారంతో, రత్నాలతో చేసుకునే ఆ బాహ్య ఆభరణాలు అసలు అలంకారాలేనా? అవి కావు. మానవుడికి ఉండే సద్గుణాలు, అంతర్గత పవిత్రత మాత్రమే నిజమైన ఆభరణాలు.

విశేషాలు: కీర్తన కింద వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్లు—ఈ సంకీర్తన పల్లవి ఎత్తుగడలోనే భర్తృహరి సుభాషితమైన "కేయూరాణి న భూషయంతి పురుషం" (మనుషులకు బాహుపురులు, హారాలు నిజమైన భూషణాలు కావు, సంస్కారవంతమైన వాక్కే భూషణం) అనే శ్లోకాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. ఈ కీర్తనకు రాగ తాళాలు లుప్తమయ్యాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: లౌకికమైన ఆడంబరాలు, ఆభరణాలు దేహంతోనే నశించిపోతాయి. ఆత్మకు ఎలాంటి అలంకారాలు అక్కర్లేదు. జీవుడు భగవంతుని చేరడానికి కావాల్సింది సత్ప్రవర్తన అనే ఆత్మగుణాలే తప్ప బాహ్య సంపదలు కావనేది ఇక్కడి పరమార్థం.

మొదటి చరణం

దానమే భూషణము - దనరు హస్తములకు మానమే భూషణము - మనుజులకును               పూనికతో శాంతమే - భూషణము యోగికిని          మానినికి పతిభక్తి - మంచి భూషణము ||భూషణము||

తాత్పర్యము: చేతులకు దానం చేయడమే నిజమైన ఆభరణం. మనుషులకు ఆత్మగౌరవం (మానము) కాపాడుకోవడమే గొప్ప అలంకారం. యోగులకు పట్టుదలతో కూడిన శాంత గుణమే భూషణం. అలాగే, ఇల్లాలు (మానిని) కి పతిభక్తే అన్నిటికంటే మంచి అలంకారం.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం—ఈ తొలి చరణంలో భర్తృహరి సుభాషితాల పోలికలు ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి. సమాజంలో ఏ వర్గానికి ఏది నిజమైన అలంకారమో ఎంతో సులభ శైలిలో చినతిరుమలాచార్యులు ఇక్కడ వివరించారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: ఇక్కడ 'పతిభక్తి' అంటే అంతరార్థంలో జీవాత్మకు తన పరమ పతియైన శ్రీమన్నారాయణునిపై ఉండే అనన్య భక్తి. దాన గుణం, శాంతం, భగవద్భక్తి అనేవి జీవుడిని సంసార బంధాల నుండి విముక్తుడిని చేసే సాధనాలు.

రెండవ చరణం

కమలాక్షు జూచుటే - కన్నులకు భూషణము శమగుణమె భూషణము - సాధులకును విమలమగు గురుభ(క్తె) - వెలలేని భూషణము కమలము(లె) జలములకు - కడు భూషణములు ||భూషణము||

తాత్పర్యము: పుండరీకాక్షుడైన ఆ పరమాత్మను దర్శించడమే కన్నులకు నిజమైన అలంకారం. సాధుసజ్జనులకు ఇంద్రియ నిగ్రహం (శమ గుణము) భూషణం. నిర్మలమైన గురుభక్తి అనేది వెలకట్టలేని గొప్ప ఆభరణం. నీటి సరస్సులకు తామర పువ్వులే నిజమైన అందాన్ని ఇస్తాయి.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వివరణ ప్రకారం—ఈ చరణంలో పోతనగారి భాగవత పద్యమైన "కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు... హరిఁ జూచు కన్నులు కన్నులు" అనే భావనల పోలికలు దండిగా కనిపిస్తున్నాయి.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: భగవద్దర్శనం లేని కళ్ళు, గురుసేవ లేని జీవితం వ్యర్థం. కమలాలు లేని జలాశయం ఎలా శోభించదో, గురుభక్తి మరియు హరిభక్తి లేని మానవ జన్మ కూడా అలానే శోభించదు. ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే గురువును ఆశ్రయించడమే జీవుడికి వెలలేని భూషణం.

మూడవ చరణం

నెట్టుకొని రాజులకు - నీతియే భూషణము గట్టులే యేరులకు - గల భూషణములు గట్టిగా(నె)ప్పుడు వేం - కటనాథు పాదములు పట్టుటే భూషణము - ప్రాణులకును ||భూషణము||

తాత్పర్యము: పాలకులైన రాజులకు న్యాయం, నీతి తప్పకుండా నడుచుకోవడమే నిజమైన భూషణం. ప్రవహించే నదులకు ఇరువైపులా ఉన్న గట్లు (తీరాలు) ఎలాగైతే హద్దులుగా ఉండి అందాన్ని ఇస్తాయో, అలాగే ఈ లోకంలోని సమస్త ప్రాణకోటికి వేంకటేశ్వరుని పాదాలను గట్టిగా పట్టుకోవడమే అత్యున్నతమైన ఆభరణం.

విశేషాలు: వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి వ్యాఖ్య ప్రకారం—ఈ చరణాంతంలో ఆళ్వారాచార్యుల మాధవ పాదసేవనాన్ని, శరణాగతి తత్త్వాన్ని (అవధీరిత శారదారవిందో చరణౌ తే మరణేపి చింతయామి / బ్రహ్మ కడిగిన పాదము వంటి భావనలను) ఇక్కడ చినతిరుమలాచార్యులు అద్భుతంగా పొందుపరిచారు. ఇట్టి పోలికలతో కూడిన పాటే కన్నడంలో శ్రీపాదరాయల వారు కూడా రచించారని ఆయన గుర్తుచేశారు.

తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యుల వారి "భూషణము లవి యేటి" సంకీర్తనకు, కన్నడ దాససాహిత్య పితామహులైన శ్రీపాదరాయల వారి కీర్తనకు మధ్య గల అద్భుతమైన సామ్యాన్ని ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి అనువాదం మరియు వివరణల ఆధారంగా క్రింది విధంగా సంక్షిప్తంగా చెప్పుకొందాం

శ్రీపాదరాయల రచన - విశేషాలు

• సమకాలీన సాహిత్య సామీప్యం: చినతిరుమలాచార్యుల వారి "భూషణము లవి యేటి" కీర్తనకు అచ్చుగుద్దినట్లు సరిపోయే అంతర్లీన భావనలతో కన్నడ భాషలో శ్రీపాదరాయల వారు (రంగవిఠల ముద్రతో) "భూషణకె భూషణ ఇదు భూషణ" అనే కీర్తనను సారంగ రాగం, ఝంపె తాళంలో రచించారు. ఇది నాటి తెలుగు-కన్నడ భక్తి సాహిత్యాల మధ్య గల పరస్పర సంబంధాన్ని చాటుతోంది.

• భావ సారూప్యత - అనువాద విశేషం: ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు ఈ కన్నడ కీర్తనను తెలుగులోకి "అందమున కందము యిది యందము" అంటూ ఎంతో సుమధురంగా అనువదించారు. "భూషణము అంటే నగ; నగ ధరిస్తే అందముగా ఉంటుంది కదా, అందువల్ల 'భూషణ' అనే పదాన్ని 'అందము' అనే అర్థంలో అనువాదము చేశాను" అని ఆయన ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించారు.

• చరణాల వారీగా పోలికలు:

  • నాయక ప్రశస్తి: చినతిరుమలాచార్యులు 'వేంకటనాథుని' ప్రస్తుతిస్తే, శ్రీపాదరాయల వారు పల్లవిలో శేషగిరివాస, శ్రీవర వేంకటేశునిగాను, చరణంలో రంగవిఠలునిగాను కీర్తించారు.

  • సద్గుణ భూషణాలు: చినతిరుమలయ్య గారి లాగే శ్రీపాదరాయలు కూడా రెండు చేతులకు 'దానమే అందము (దానవే భూషణ)', మానవులకు 'మానమే అందము', మునియోగులకు 'జ్ఞానమే అందము', ఇల్లాలుకి 'పతిభక్తే అందము' అని ఒకే రీతిలో ప్రతిపాదించారు.

  • భక్తి అలంకారాలు: నాలుకకు నారాయణ నామస్మరణ, కాలికీ హరియాత్రలు, ఆలయానికి తులసి బృందావనము, చెవులకు విష్ణుకథలు వినడమే నిజమైన భూషణాలుగా ఇరు దైవభక్తులు సమాంతరంగా కీర్తించడం ఈ కీర్తనల యొక్క పరమ విశేషం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం: నదికి గట్లు ఎంత రక్షణో, మానవ జీవితానికి నీతి, ధర్మం అంత రక్షణ. అన్నిటికంటే మిన్నగా, ఈ సంసార సాగరాన్ని దాటడానికి ప్రాణులన్నింటికీ లభించే ఏకైక ఆశ్రయం, పరమ భూషణం శ్రీవేంకటనాథుని చరణారవింద శరణాగతి మాత్రమే. శరణాగతి ద్వారానే జీవుడు ముక్తిని పొందుతాడు.