179. పట్టరాని వయసిన్ని - పాట్ల బెట్ట
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు యవ్వన ప్రాదుర్భావం వల్ల కలిగే విరహ వేదనను, శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై గల అనన్యమైన ప్రేమానురాగాలను వర్ణించారు. పరమాత్ముని చేరాలనే జీవాత్మ ఆరాటాన్ని ఒక ముగ్ధనాయిక (అలమేలుమంగ) విరహావస్థ ద్వారా ఇందులో మనోహరంగా చిత్రించారు.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పట్టరాని వయసిన్ని - పాట్ల బెట్ట
యెట్టు వేగించవచ్చునే - యింతియైన దీనికి
తాత్పర్యము:
అదుపు చేయ లేనంతగా పొంగిపొర్లుతున్న ఈ యవ్వనం ఇన్ని కష్టాల పాలు చేస్తుంటే, ఒక అబల అయిన ఈమె ఎలా భరించగలదు? ఈ చిన్నది ఈ విరహ తాపాన్ని ఎలా తట్టుకోగలదు?
విశేషాలు:
నాయిక ఎదుర్కొంటున్న యవ్వన ప్రాయపు ఒత్తిడిని, దాని వల్ల కలిగే మానసిక, శారీరక ఆరాటాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ చాలా సహజంగా వర్ణించారు. 'పట్టరాని వయసు' అనడంలో విరహం యొక్క తీవ్రత కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుడిని చేరాలనే తీవ్రమైన ఆకాంక్ష (ముముక్షుత్వం) జీవాత్మలో కలిగినప్పుడు, ఈ లౌకిక ప్రపంచంలో ఉండటం అతనికి ఒక పెద్ద భరంగా, నరకంగా అనిపిస్తుంది. పరమాత్ముని వియోగం వల్ల కలిగే ఆవేదనే ఇక్కడి శారీరక విరహ తాపం.
చరణం 1:
వడవేఁకి గాగ గు-బ్బల మీది పయ్యెద
(నెడలించి గందమ్ము - నెదనలఁది ప్రియము
వడిన యా కల వీడి) - వచ్చి యీ నడురేయి
పడినదా విభు మీది - బాళి యెంతె దీనికి
తాత్పర్యము:
విరహతాపం వల్ల శరీరం వేడెక్కిపోతుంటే, వక్షఃస్థలం మీది పైటను తొలగించి, ఆ వేడిని చల్లార్చుకోవడానికి గుండెలపై చందనాన్ని పూసుకుంది. తనను వేధిస్తున్న కలల నుంచి ఎలాగోలా తేరుకుని, ఈ అర్ధరాత్రి వేళ ఆ స్వామి చెంతకు పరుగెత్తుకు వచ్చింది. తన ప్రాణనాథుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై ఈమెకు ఎంతటి గాఢమైన మోహమో కదా!
విశేషాలు:
విరహిణి అయిననాయిక చేసే ప్రయత్నాలు ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి. చందనం రాసుకోవడం, అర్ధరాత్రి వేళ ప్రియుడిని వెతుక్కుంటూ వెళ్ళడం (అభిసారికా లక్షణం) ఇందులో కనిపిస్తాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
లౌకికమైన బంధాలు, అజ్ఞానం అనే కలల నుంచి జీవాత్మ మేల్కొనడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. సంసార తాపత్రయాలనే వేడిని చల్లార్చుకోవడానికి భగవత్ చింతన అనే చందనాన్ని ఆశ్రయించి, అజ్ఞానమనే చీకటి రాత్రిని చీల్చుకుంటూ జీవాత్మ పరమాత్ముని వైపు పయనించడాన్ని ఇక్కడ గమనించవచ్చు.
చరణం 2:
గొంటరి కోవిలపోటు - కూఁతల ఘాతికి
గంటైన వీనులు - గడియ వేసుకొని
వొంటినే చప్పుడు సేయ -కూరకే వచ్చిన ప్రియ
మంటిన విభుని మీది - యాసెంతె దీనికి
తాత్పర్యము:
కఠినమైన కోయిలల కూతలనే దెబ్బలకు గాయపడిన తన చెవులను మూసుకుని, ఒంటరిగా ఎలాంటి శబ్దమూ చేయకుండా, తనను ఆవహించిన ప్రియుడిపై గల ఆశతో ఆమె నిశ్శబ్దంగా వచ్చింది. ఆ విభునిపై ఈమెకు ఎంతటి ఆరాటమో కదా!
విశేషాలు:
విరహ కాలంలో కోయిలల కూతలు, ప్రకృతిలోని శబ్దాలునాయికకి బాణాలలా గుచ్చుకుంటాయి. అందుకే చెవులకు 'గడియ వేసుకొని' అనడం ద్వారా, బాహ్య ప్రపంచాన్ని విస్మరించి నిశ్శబ్దంగా ప్రియుడి వైపు సాగిపోవడాన్ని అందంగా వర్ణించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
లౌకిక ప్రపంచంలోని శబ్దాలు, ఆకర్షణలు, నిందలు, స్తుతులు అనే కోయిల కూతలకు జీవాత్మ లొంగకూడదు. బాహ్యేంద్రియాలను నిగ్రహించుకుని (చెవులకు గడియ వేసుకుని), ఏకాంతంలో ఆ పరమాత్మునితో అనుసంధానం కావాలనే తపనను ఈ చరణం తెలియజేస్తుంది.
చరణం 3:
(తావి)పూములుకులు - తాళంగ లేక
(తొవల) కౌఁగిటిజోడు - తోడు (చేసి)కొని
యేవేళనలమేల్మంగ - యెంతైన మానదు
శ్రీవేంకటవిభు మీది- చిత్తమెంతె దీనికి
తాత్పర్యము:
మన్మథుడి సువాసనల పూలబాణాలను తట్టుకోలేక, కలువ పూల వంటి చల్లని కౌగిలింతను తోడుగా చేసుకోవాలని ఆరాటపడుతోంది. అలమేలుమంగ ఏ సమయంలోనైనా సరే, శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై ఉన్న తన మనసును ఎంతమాత్రం మార్చుకోదు. ఆ స్వామిపై ఈమె చిత్తం ఎంతగా లగ్నమైపోయిందో కదా!
విశేషాలు:
ఈ చరణంలోనాయిక అలమేలుమంగ అని, నాయకుడు శ్రీవేంకటేశ్వరుడని అన్నమయ్య స్పష్టం చేశారు. పూలబాణాలు, కలువలు వంటి ఉపమానాలు శృంగార రసాన్ని పతాక స్థాయికి తీసుకెళ్లాయి.నాయిక యొక్క అనన్య భక్తి, స్థిరచిత్తం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ప్రకృతి (అలమేలుమంగ) పురుషుని (శ్రీవేంకటేశ్వరుని) వీడి ఉండలేదు. జీవాత్మకు పరమాత్మునిపై ఉన్న చిత్తం (ధ్యానం) ఎల్లవేళలా స్థిరంగా ఉండాలి. లౌకిక బాణాలు ఎన్ని తగిలినా, చివరికి భగవంతుని శరణాగతి అనే కౌగిలిలోనే జీవాత్మకు పరమ శాంతి లభిస్తుందని అంతరార్థం.
180.
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు హనుమద్రామ సంవాద రూపంలో సీతాదేవి విరహ వేదనను అత్యంత మనోహరంగా ఆవిష్కరించారు. లంకలో ఉన్న సీతమ్మ శోకాన్ని, రామునిపై ఆమెకు గల అనన్యరాగాన్ని శ్రీరామునికి విన్నవిస్తూ, ఇక ఆలస్యం చేయకుండా ఆమెను చేరదీయమని హనుమంతుడు ప్రార్థిస్తున్నట్లుగా ఈ సంకీర్తన సాగుతుంది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పట్టాభిరామయా - బాలపై దయ చాల
బెట్టి చేపట్లేల - యిట్టి జాగేల॥పట్టాభిరామ॥
తాత్పర్యము:
ఓ పట్టాభిరామచంద్రా! ఆ చిన్నది (సీతాదేవి) పై మెండుగా దయ ఉంచి, ఆమెను నీవు చేరదీయడానికి ఇంకా ఇంత ఆలస్యం ఎందుకు చేస్తున్నావు? త్వరగా వెళ్ళి ఆమెను రక్షించు స్వామీ!
విశేషాలు:
ఇక్కడ వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్టు, రామబాణాల వంటి సూటిదనంతో హనుమంతుడు శ్రీరాముని ప్రశ్నిస్తున్న శైలి కనిపిస్తుంది. 'ఇట్టి జాగేల' (ఇంత ఆలస్యం ఎందుకు) అనడంలో స్వామి కార్యాన్ని త్వరపెట్టే భక్తుడి ఆర్తి, చనువు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్ముని కోసం తపించే జీవాత్మ (బాల) పడే వేదనను చూసి, ఆచార్యుడు లేదా గురువు (హనుమ) పరమాత్మునితో "స్వామీ! ఆ జీవునిపై కరుణ చూపి, నీలో లీనం చేసుకోవడానికి ఇంకా ఆలస్యం ఎందుకు?" అని సిఫార్సు (పురుషకారం) చేయడం ఇందులో అంతరార్థం.
చరణం 1:
వలపు నిలువగనీదు - కలికి తాళగలేదు
చెలియ మిక్కిలి సాదు - సిలుగు పెట్టగరాదు
వెలది నీకును బోదు - వలదు సుమ్మీ వాదు
చలపట్టగా రాదు - తలపు నీకే మీదు॥పట్టాభిరామ॥
తాత్పర్యము:
ఆమె మనసులోని నీపై గల వలపు ఆమెను క్షణకాలం కూడా నిలువనీయడం లేదు; ఆ సుకుమారి ఈ విరహాన్ని తాళలేకపోతోంది. ఆమె ఎంతో సాధ్వి, ఉత్తమురాలు; ఆమెను ఇలా కష్టాల పాలు చేయడం తగదు. ఆ కొమ్మ నీ సొత్తే కానీ ఎక్కడికీ పోదు, కాబట్టి ఇక పంతాలు వద్దు. ఆమె తలపు ఎప్పుడూ నీ పైనే లగ్నమై ఉంది.
విశేషాలు:
అన్నమయ్య పదాల కూర్పులోని శిల్పసౌందర్యం ఈ చరణంలో ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. అంత్యప్రాసలతో (తాళగలేదు, సాదు, రాదు, వాదు, మీదు) సాగిన ఈ రచన హొయసల శిల్పకళా నగిషీని తలపిస్తోంది. సీతమ్మ సాధు స్వభావాన్ని, రామభక్తినీ హనుమ ఇక్కడ ప్రతిబింబిస్తున్నాడు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
సత్త్వగుణ సంపన్నుడైన భక్తుడు (సాదు) లౌకిక సంసార కష్టాలకు (సిలుగులకు) తట్టుకోలేక పూర్తిగా భగవచ్చింతనలోనే మునిగిపోతాడు. అటువంటి అనన్య శరణాగతుడైన భక్తుడిని పరీక్షించకుండా భగవంతుడు వెనువెంటనే అనుగ్రహించాలి.
చరణం 2:
నెలతకు నీరాని - (పలు) బాసలేలరా
కలకాలమును బోర - కలికిదె మేర
మెలుత దేబోర! తమి - దలచి బిరబిర రార
(వలచు) నీ సతి జేర - వలదా రతిని మీర॥పట్టాభిరామ॥
తాత్పర్యము:
ఆ ఉవిదకు నెరవేర్చలేని వట్టి మాటలు, బాసలు ఎందుకు స్వామీ? కలకాలం ఇలా పోరాటం చేయడం ఆ చిన్నదాని ప్రాణాలకే ముప్పు. కాబట్టి ఆమె స్థితిని తలచుకుని, ఆమెపై గల ప్రేమాభిమానాలతో నీవు బిరబిరా (వేగంగా) రావాలి. నిన్నే నమ్ముకుని నిన్ను వలచిన నీ సతిని చేరి, ఆమెకు ఆనందాన్ని కలిగించడం నీ ధర్మం కాదా?
విశేషాలు:
శ్రీరాముని ఉత్సుకతకు, హనుమ సమాధానమిస్తూ ఆమె దీనస్థితిని వివరించి, రాముని కర్తవ్యాన్ని గుర్తుచేస్తున్న ఘట్టమిది. భక్తురాలి ఆర్తిని భగవంతుని చెవిన వేసే దూతగా ఆంజనేయుని వాగ్వైభవం ఇక్కడ గోచరిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
కాలయాపన చేయకుండా భగవంతుడు జీవాత్మను రక్షించడానికి సిద్ధపడాలి. భగవంతుని నమ్ముకున్న భక్తుడిని ఆదుకోవడం భగవంతుని ఆశ్రిత వాత్సల్య గుణాన్ని సూచిస్తుంది.
చరణం 3:
వనజశరుడు మృగాంక - వదనను నలువంక
ననతూపులను గొంక - కను నేసి కింక
ననువున శ్రీవేంక - టనివాస! నీ యంక
మున నుంచి పంకజ - (ముఖi) నేలు మింక॥పట్టాభిరామ॥
తాత్పర్యము:
మన్మథుడు చంద్రముఖి అయిన ఆ సీతాదేవిని నలువైపులా తన పూలబాణాలతో ఏమాత్రం వెనుకాడకుండా కొడుతూ, కోపంతో వేధిస్తున్నాడు. కావున, ఓ శ్రీవేంకటాద్రి నివాసుడైన పట్టాభిరామా! అనువుగా ఆ పద్మముఖిని నీ తొడపై (అంకమున) కూర్చుండబెట్టుకుని, ఇకనైనా ఆమెను ఏలుకో (రక్షించు).
విశేషాలు:
అన్నమాచార్యులు ఈ చరణంలో రాముడిని శ్రీవేంకటనివాసుడిగా కీర్తించారు. లంకలోని సీతమ్మ విరహ వేదనను మన్మథుడి బాణాల ఉపమానంతో వర్ణిస్తూ, ముగింపులో రాముని చెంతకు చేరిన సీతమ్మను (పట్టాభిరామునితో కూడిన సీతమ్మను) మంగళకరంగా భావన చేశారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ప్రకృతిలోని శక్తులు, కష్టాలు జీవాత్మను ఎంతగా వేధించినా, తుట్టతుదకు ఆ పరమాత్ముని (శ్రీవేంకటేశ్వరుని/రాముని) సన్నిధిని చేరి, ఆయన దివ్య రక్షణలో (అంకమున) చేరినప్పుడే జీవాత్మకు సంసార విముక్తి, పరమానందం సిద్ధిస్తాయి.
181
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు (లేక పెదతిరుమలాచార్యులు) ముగ్ధ దశను దాటి యవ్వనంలోకి అడుగుపెడుతున్న అలమేలుమంగ యొక్క శారీరక, మానసిక మార్పులను, ఆమెలో పెరుగుతున్న ప్రణయ లీలను వేడుకగా వర్ణించారు. పసితనపు ప్రాయంలోనే స్వామిపై ఇంతటి వలపును కురిపిస్తున్న ఈ చిన్నది, మునుముందు ప్రౌఢగా మారినప్పుడు ఇంకెంతటి ప్రేమ సామ్రాజ్యాన్ని ఏలగలదోనని నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆశ్చర్యంతో ప్రశంసించడం ఈ సంకీర్తన ఇతివృత్తం.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పడుచ! (నీ) విప్పుడే - (వలవంత గూర్చేవు
కడు ప్రోడవై యెంత - గాసి) సేసెదవో॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ పడుచుపిల్లా! ఇంకా చిన్నదానివైన నువ్వు ఇప్పుడే (ఈ వయసులోనే) నాపై ఇంతటి ప్రేమాతిశయాన్ని, విరహాన్ని కురిపిస్తూ నన్ను ఇంతగా ఆరాటపెడుతున్నావు. ఇక ముందుముందు వయసు ముదిరి, బాగా నేర్పరివైన ప్రౌఢవు అయినప్పుడు నన్ను ఇంకెంతగా లీలా వినోదాలతో అలమటించిపోతావో కదా!
విశేషాలు:
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్లు, ఈ శృంగార సంవాదం అలమేల్మంగా శ్రీవేంకటపతుల ప్రణయ వృత్తాంతాన్ని ప్రబంధ శైలిలో ఆవిష్కరిస్తుంది. పింగళి సూరన 'కళాపూర్ణోదయము' లోని ప్రసిద్ధ పద్యానికి (కూకటివేణితో కురులు గూడక మున్న...) ఈ భావనయే మూలమని చెప్పవచ్చు. చిన్ననాటి ముగ్ధత్వపు తలపులను, యవ్వన ప్రాదుర్భావాన్ని కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా ముడిపెట్టారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తి మార్గంలో సాధకుడు ప్రాథమిక దశలో (పడుచు ప్రాయంలో) ఉన్నప్పుడే భగవంతునిపై అంతటి ఆర్తిని, తపనను కనబరిస్తే, ఆ భక్తి పరిపాకానికి వచ్చి పరమ భక్తుడిగా, జ్ఞానిగా (ప్రోడగా) మారినప్పుడు ఆ జీవాత్మ పరమాత్ముడిని ఎంతగా తన భక్తిపాశంతో కట్టిపడేయగలదోననే రహస్యం ఇందులో ఇమిడి ఉంది.
చరణం 1:
తలిరుబోణి! యిపుడె - మొలచే నింతలు చనులు
వెలయ ముందరి కేలె -విరిగేవే?
కొలదిలే కవి మీరి - కొండ లంతేసిగా
(చెలగిన) యపు డెంత - సేయగల దానవో॥పడుచ!॥
తాత్పర్యము:
చిగురుటాకు వంటి ఓ సుకుమారీ! ఇప్పుడే నీ వక్షఃస్థలంలో స్తనములు మొలకెత్తుతున్నాయి, అప్పుడే వాటిని దాచడానికి నీ చేతులు ముందరి వైపుకు వంగిపోతున్నాయా (సిగ్గుపడుతున్నావా)? ఇప్పుడే ఇలా ఉంటే, రేపు అవి పరిమితులు దాటి కొండలంతగా పెరిగి, నీ యవ్వనం విజృంభించినప్పుడు నువ్వు ఇంకెన్ని ప్రణయ తంత్రాలు చేయగలవో కదా!
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో ప్రబంధోచితమైన నాయిక అంగసౌష్ఠవ వర్ణన కనిపిస్తుంది. బాల్యము, యవ్వనము సంధించే 'వయస్సంధి' అనే అవస్థను, ఆ సమయంలో నాయికకు కలిగే సహజమైన సిగ్గును (ముందరి కేలె విరిగేవే అనడం ద్వారా) అత్యంత నైపుణ్యంతో చిత్రించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మలో భగవంతునిపై అనురాగమనే అంకురం (మొలక) ఇప్పుడే వ్యక్తమవుతూ, లౌకిక విషయాల పట్ల సహజమైన వైరాగ్య సంకోచాలు కలుగుతున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఆ భక్తి కొండంతగా, అనంతంగా విస్తరించినప్పుడు ఆ జీవుడు భగవదానందంలో ఎలా ఓలలాడిపోతాడో కదా అని భావం.
చరణం 2:
చేడె! యిప్పుడె కురులు - తోడాయె నిదె జడకు
వేడుక వెనుక కేల - విరిగేవే?
మోడు వీ డవి మీద - మోపరాని పాటిగా
గూడగల యపు డెట్టి - జాడ నుండేవో॥పడుచ!॥
తాత్పర్యము:
ఓ లలనా! ఇప్పుడిప్పుడే నీ కురులు పెరిగి జడ వేసుకోవడానికి వీలుగా తోడవుతున్నాయి. అప్పుడే ఆ జడను వెనక్కి వేసుకుని, మురిపెంగా వెనకకు తిరిగి చూస్తున్నావా? ఈ కేశములు ఇంకా మొలకెత్తి, పెరిగి (మోడువీడి), భరించలేనంత దట్టమైన నల్లని మేఘాల వలె మారినప్పుడు, నీవు ఏ విధమైన శృంగార భంగిమలతో మురిపిస్తావో కదా!
విశేషాలు:
'మోడువీడి' అంటే ఇక్కడ మొలకెత్తి, వృద్ధి చెంది అని అర్థం. కేశాలంకరణలో వచ్చే మార్పులను, నాయిక నడకలో, చూపులో వచ్చే విలాసాలను కవి ఎంతో సుకుమారంగా వర్ణించారు. తాళ్ళపాక వారి శబ్దసౌందర్యం ఇక్కడ ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవత్సేవకు అనుకూలించే సద్గుణములు (కురులు) జీవుడిలో ఇప్పుడిప్పుడే రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. ఆ గుణములు పరిపూర్ణమై, భగవత్ కైంకర్యానికి పూర్తిగా యోగ్యమైన స్థితికి చేరినప్పుడు, ఆ జీవుడి నడవడిక (జాడ) పూర్తిగా దైవమయమై ప్రకాశిస్తుంది.
చరణం 3:
భామ! యిపుడు వేంకట - పతి చెట్టబట్టేవు
ఈమారు యిరుమేల - నేల విరిగేవే?
ప్రేమ కడు మీరగా - పెచ్చుపెరిగిన రతి
సీమ నేలే యప్పు - డే మేర నుందువో॥పడుచ!॥
తాత్పర్యము:
ఓ భామా! ఇప్పుడే నీవు శ్రీవేంకటేశ్వరుని చేయి పట్టుకుంటున్నావు; ఈ సమయంలోనే నీవు ఇరువైపులా (రెండు పక్కలా) ఎందుకంతగా ఒరిగిపోతూ మురిసిపోతున్నావు? మన మధ్య ప్రేమాభిమానాలు మిన్నంటి, ఆ రతి సామ్రాజ్యాన్నే ఏలే పరమానంద స్థితి వచ్చినప్పుడు నువ్వు ఇంక ఏ మేరలో (ఎంతటి పరవశత్వంలో) ఉంటావో కదా!
విశేషాలు:
ఈ చివరి చరణంలో నాయకుడు శ్రీవేంకటేశ్వరుడేనని, నాయిక అలమేలుమంగ అని స్పష్టమౌతోంది. 'చెట్టబట్టు' (చేయి పట్టుకొనుట/వివాహమాడుట) అనే పదం ద్వారా వీరి ప్రణయ బంధం పవిత్రమైనదిగా నిరూపితమవుతోంది. 'ఇరుమేల' అనగా రెండు వైపులా అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ పరమాత్మునితో ప్రథమ సమాగమాన్ని పొందినప్పుడే (చేయి పట్టినప్పుడే) ఇరు లోకాలలోనూ (లౌకిక, పారలౌకికములలో) పరవశించిపోతుంది. ఇక భగవంతునితో పూర్తిగా ఐక్యమై, ఆ సాయుజ్య ముక్తి అనే ఆనంద సామ్రాజ్యాన్ని ఏలేటప్పుడు ఆ జీవాత్మ పొందే బ్రహ్మానందానికి మేర (హద్దు) ఉండదని పరమార్థం.
182
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగ విరహావస్థను ప్రకృతిలో సంభవించే "త్రివిధ ఉత్పాతాల"తో (భౌమ, అంతరిక్ష, దివ్యమైన అరిష్ట సూచక మార్పులతో) అత్యంత విలక్షణంగా రూపకల్పన చేశారు.నాయిక పడుతున్న విరహ తాపం కేవలం ఒక శారీరక అవస్థే కాదని, అది సృష్టిని సైతం కదిలించే ఒక మహోత్పాతమని వర్ణిస్తూ, ఈ పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగితే ఆ మన్మథ సామ్రాజ్య పాలన ఏమైపోతుందో అని చెలికత్తె (లేక కవి) ఆందోళన చెందుతూ స్వామికి విన్నవించడం ఇక్కడి ఇతివృత్తం.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పణతి(!) విరహపు మహో - త్పాతంబు వలన
గణుతింప వలరాచ - కార్యమే మౌనొ (!)॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ భామా! ఈమె విరహం అనే మహోత్పాతం (భయంకరమైన ప్రకృతి విపత్తు) చూస్తుంటే, ఆలోచించగా ఆ మన్మథుడి రాజ్యపాలన లేదా రాజకార్యాలు ఏమైపోతాయో ఏమో కదా! (ఈ విరహ తీవ్రతకు లోకం తలకిందులయ్యేలా ఉందే!)
విశేషాలు:
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్లు, ఇది చెలికత్తె లేదా కవి పలికిన హెచ్చరిక పూర్వక వాక్యం. రాజ్యంలో ఉత్పాతాలు (అరిష్టాలు) సంభవిస్తే పరిపాలన కుంటుపడుతుంది. ఇక్కడనాయిక విరహాన్ని అరిష్ట సూచక ఉత్పాతంగా వర్ణించడం అన్నమయ్య అద్భుత కల్పనాశక్తికి నిదర్శనం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్ముని కోసం తపించే జీవాత్మ హృదయంలో కలిగే తీవ్రమైన వైరాగ్య ఆందోళన, లౌకికమైన ఇంద్రియ సామ్రాజ్యాన్ని (వలరాచ కార్యాన్ని) స్తంభింపజేస్తుంది. భగవద్వియోగం కలిగినప్పుడు జీవుడి అంతఃప్రకృతిలో పెద్ద విప్లవమే వస్తుందని భావం.
చరణం 1:
సఖియ! కుచము లనేటి - జమిలి యంగములపై
తెక తెకా నుడుకు (లే) - త్తిన గంధ మై పోయె (భౌమము)
ముఖచంద్ర మండలము - మొనసి పరివేషమై
యొక(ట) రెండు గ్రహా - లున్న వాలోన (అంతరిక్షము)॥పణతి॥
తాత్పర్యము:
ఓ సఖీ! ఈమె వక్షఃస్థలమనే కవల కొండలపై పూసిన చందనమంతా విరహతాపానికి తెకతెకా ఉడుకుతూ ఎండిపోయింది (ఇది భూమిపై జరిగే భౌమ ఉత్పాతం). చంద్రుని వంటి ఈమె ముఖమండలం చుట్టూ కాంతి వలయం (పరివేషం) ఏర్పడింది; ఆ ముఖంలోనే ఒకేసారి రెండు గ్రహాలు (కన్నీరు నిండిన కళ్ళు) ఉన్నట్లుగా తోస్తోంది (ఇది అంతరిక్షంలో జరిగే ఉత్పాతం).
విశేషాలు:
ఇక్కడ అన్నమయ్య విరహ లక్షణాలను ఖగోళ, భూగోళ మార్పులతో పోల్చారు. శరీర వేడికి గంధం ఎండిపోవడం భూసంబంధమైనది (భౌమము). ముఖం చుట్టూ పరివేషం కట్టడం, కళ్ళు గ్రహాల్లా మారడం ఆకాశసంబంధమైనది (అంతరిక్షము). నృత్య అభినయానికి ఇది ఎంతో అనువైన వర్ణన.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
సాధనలో ఉన్న భక్తునికి బాహ్య ప్రపంచం మీది వ్యామోహం (చందనం వంటి లౌకిక సుఖాలు) ఎండిపోతుంది. జీవుడి దృష్టి అంతా అంతర్ముఖమై, కేవలం పరమాత్ముడనే చంద్రునిపైనే నిలిచి, కళ్ళు దైవదర్శనం కోసం గ్రహాల వలె ఆరాటపడుతుంటాయి.
చరణం 2:
కలికి! నిట్టూర్పు(లను) పెను - గాలి విసరగ మేన
ఝలు ఝల్లు (మంచును) - చమట వర్షము గురియ (అంతరిక్షము)
నిల రేయి కనుబొమ(ల) - ยింద్రధనువులు బొడిచె (అంతరిక్షము)
కలహమున పగ(లె)చు - క్కలు రా(లె నాలోన) (దివ్యము)॥పణతి॥
తాత్పర్యము:
ఈ సుకుమారి విడిచే వేడి నిట్టూర్పులు పెనుగాలి వలె వీస్తున్నాయి; శరీరం నుండి చమటలు వర్షం వలె ఝలుఝల్లున కురుస్తున్నాయి. ఈ విరహ రాత్రి వేళ ఆమె కనుబొమలు ఇంద్రధనస్సుల్లా వంగాయి (ఇవన్నీ అంతరిక్ష ఉత్పాతాలు). ఈ విరహ కలహం వల్ల పగటిపూటే నక్షత్రాలు రాలిపడుతున్నాయా అన్నట్లు ఆభరణాల ముత్యాలు రాలిపడుతున్నాయి (ఇది ఆకాశానికి పైన జరిగే దివ్య ఉత్పాతం).
విశేషాలు:
నిట్టూర్పులను తుఫాను గాలితో, చెమటలను వర్షంతో, కనుబొమలను ఇంద్రధనస్సుతో పోల్చడం ద్వారా అంతరిక్ష ఉత్పాతాలను; ఏడుస్తూ హారాల నుండి రాల్చే ముత్యాలను పగటిపూట రాలే చుక్కలతో పోల్చడం ద్వారా దివ్య ఉత్పాతాలను కవి అత్యంత నాటకీయంగా ఆవిష్కరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవత్ విరహంలో మునిగిన జీవుడి శ్వాసలు ప్రణవనాదంలా (పెనుగాలిలా) మారతాయి. ఆనందాశ్రువులు, స్వేద బిందువులు భక్తి వర్షాన్ని సూచిస్తాయి. లౌకికమైన అహంకారాలు, నక్షత్రాల వలె రాలిపోయి అంతఃకరణం శుద్ధమవుతుంది.
చరణం 3:
యిభగమన! నడురాజ్య - మెల్ల కరువై పోయె
నభము భువిసీమ పై - నను క(లియ) దాయె (భౌమము)
విభుడైన శ్రీరమణి - వేంకటేశుని గూడె
గుభులు గుభులన నురిమి - గురిసె నాలోన॥పణతి॥
తాత్పర్యము:
ఏనుగు నడక వంటి నడక గల ఓ భామా! మన్మథుని నడిరాజ్యం అంతా ఇప్పుడు క్షామం (కరువు) పాలైపోయింది. ఆకాశం భూమితో కలవడం లేదు (ఆమె మనస్సు లౌకిక విషయాలను తాకడం లేదు). అయితే, ఎప్పుడైతే తన విభుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు వచ్చి ఆమెను కూడాడో, అప్పుడు మేఘాలు గుభులు గుభులంటూ ఉరిమి, అమృత వర్షం కురిసినట్లు ఆమె అంతరంగం చల్లబడింది.
విశేషాలు:
'శ్రీరమణి విభుడైన వేంకటేశుని గూడె' అనే వాక్యాన్వయంతో కీర్తన మంగళాంతమైంది. విరహం అనే ఉత్పాతాలన్నీ స్వామి సమాగమంతో ఒక్కసారిగా చల్లబడి, ఆనంద వర్షంగా మారాయి. విరహ శృంగారం కాస్తా సంభోగ శృంగారంగా పరిణమించింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ (భువి), పరమాత్మ (నభము) ఒకటవ్వనంత వరకు సంసార తాపం తప్పదు. కానీ ఆచార్యుని అనుగ్రహంతో జీవుడు సర్వేశ్వరుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని సాయుజ్యాన్ని పొందినప్పుడు, అజ్ఞానపు కరువు తీరిపోతుంది. అంతరంగంలో బ్రహ్మానంద రసం "గుభులు గుభులన" వర్షించి, జీవుడు పరమ శాంతిని పొందుతాడు.
183
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు (లేక చినతిరుమలాచార్యులు) ఒక ఉత్తమ నాయిక (అలమేలుమంగ)కు తన పతి పట్ల ఉండవలసిన విధేయతను, పతిభక్తిని, శరణాగతి తత్త్వాన్ని ఎంతో మధురంగా వర్ణించారు. పతి కేవలం లౌకిక భర్త మాత్రమే కాదు, తన పాలిటి ప్రత్యక్ష దైవమని భావిస్తూ, ఆయన ఇష్టానుసారమే నడుచుకోవడమే సతీధర్మమని నిరూపించే ప్రణయ విలాస రచన ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పతి మాత్రమా నా - (పాలి) దైవమితడే
అతనికిచ్చకముగా - నాడేనింతేకాక॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఈయన నాకు కేవలం భర్త మాత్రమేనా? కాదు, నా పాలిట సర్వస్వమైన దైవం. ఆ ప్రాణనాథుడికి సంతోషం (ఇచ్చకము) కలిగేటట్లు ప్రవర్తించడం, ఆయనకు నచ్చినట్లే నడచుకోవడం మాత్రమే నా పని; అంతకుమించి నేనేమీ ఆశించను.
విశేషాలు:
గంధం బసవ శంకరరావు గారు పేర్కొన్నట్లు, ఈ కీర్తనలో నాయికకు పతి పట్ల గల అత్యున్నత గౌరవ భావం కనిపిస్తుంది. పతిని దైవంగా భావించే భారతీయ నారీ హృదయాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ చక్కగా ఆవిష్కరించారు. తంజావూరు ప్రతిలోనూ లభించిన ఈ కీర్తన చినతిరుమలాచార్యుల రచనగా భావిస్తున్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
మధుర భక్తిలో భగవంతుడే ఏకైక పురుషుడు (నాయకుడు), జీవులంతా నాయికలు. పరమాత్ముడు కేవలం పాలకుడు మాత్రమే కాదు, జీవాత్మకు రక్షకుడైన పరదైవం. భగవంతుని ప్రీతి కొరకే (భగవత్ కైంకర్యం) జీవించాలనే 'అనన్య శరణాగతి' భావం ఇందులో ఇమిడి ఉంది.
చరణం 1:
నీటున తానే యన్నియు - నేరవలెగాక, వెండి
మాటలాడవచ్చునా - మగవానిని
తేటచూపులనే - తెలుసుకోవలెగాక
తాటించి జంకించ - దగునా యిల్లాలికి॥పతి॥
తాత్పర్యము:
అందచందాలు, నేర్పు గల ఆ నాథుడే స్వయంగా అన్ని విషయాలనూ తెలుసుకోవాలి గానీ, ఒక ఇల్లాలుగా నేను ఆయనకు ఎదురుమాటలు చెప్పవచ్చా? ఆయన మనసులోని భావాలను నా నిర్మలమైన చూపులతోనే గ్రహించాలి గానీ, భర్తను అథిక్షేపించడం (తాటించడం), గద్దించడం (జంకించడం) ఉత్తమ ఇల్లాలికి తగునా? తగదు.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో ఉత్తమ ఇల్లాలి (కులాంగన) లక్షణాలు చెప్పబడ్డాయి. భర్తపై కోపగించుకోకుండా, ఆయన భావాలను కనుసైగలతోనే గ్రహించే నేర్పు నాయికకు ఉండాలని కవి ఎంతో సున్నితంగా హితవు పలికారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుడు సర్వజ్ఞుడు. ఆయనకు మన అవసరాలన్నీ తెలుసు. కాబట్టి జీవుడు భగవంతునితో వాదించకూడదు, ఆయనను శాసించకూడదు. భగవత్ సంకల్పాన్ని (తేటచూపులనే) సంతోషంగా స్వీకరించి, లొంగి ఉండటమే నిజమైన భక్తి లక్షణం.
చరణం 2:
వలపులనె నా వద్దికిరా - వలెగాక
యెలయించవచ్చునా - యేలినవానిని
తళుకు నవ్వులనె - దయరేచవలె గాక
చలపట్టవచ్చునా - సరసురాలికిని॥పతి॥
తాత్పర్యము:
నన్ను ఏలుకునే ఆ నా స్వామి తనంతట తానుగా నాపై గల వలపుతోనే నా చెంతకు రావాలి గానీ, నేనే ఆయన్ను బలవంత పెట్టవచ్చా? నా మెరుపు వంటి చిరునవ్వులతోనే ఆయనలో ప్రేమానురాగాలను (దయను) రేకెత్తించాలి గానీ, వివేకవతి అయిన నాయిక భర్తతో పంతాలకు (చలపట్టవచ్చునా) దిగవచ్చా?
విశేషాలు:
నాయకుడి మనసును ఎలా గెలుచుకోవాలో ఇక్కడ నాయిక వివరిస్తోంది. బలవంతం కంటే అనురాగం, చిరునవ్వులే ప్రియుడిని లొంగతీసుకుంటాయనే శృంగార శాస్త్ర రహస్యాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ జోడించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుడు జీవునిపై దయ చూపడం అనేది ఆయన స్వతంత్ర గుణం. సాధకుడు తన అహంకారంతో భగవంతునిపై పంతం చూపకూడదు. ప్రసన్నమైన భక్తితో, నిర్మల హృదయంతో (తళుకు నవ్వులతో) స్వామి అనుగ్రహాన్ని ఆకర్షించాలే తప్ప హఠాత్తుగా దైవాన్ని సాధించలేరని అంతరార్థం.
చరణం 3:
వాసివన్నె ప్రియాల - వడినలయుట గాక
గాసి సేతురా వేం - కటనాథుని
వోసరలేని రతుల - నోలలాడే దింతెకాక
చేసినదెల్ల చెల్లునా - సేసుకొన్నదానికి॥పతి॥
తాత్పర్యము:
గొప్పవైన, అందమైన ప్రేమ క్రీడలలో అలసిపోవాలి గానీ, నా ప్రాణనాథుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడిని నేను కష్టపెట్టగలనా? ఎడతెరిపి లేని (వోసరలేని) ఆ స్వామి ప్రణయ సామ్రాజ్యంలో ఓలలాడటమే నా పని. అంతేకానీ, పెళ్ళి చేసుకున్న భార్యను గదా అని నేను చేసిన పనులన్నీ ఆయన భరించాలంటూ పంతాలు పోవడం తగునా?
విశేషాలు:
శ్రీవేంకటనాథునిపై గల గాఢానురాగాన్ని ప్రకటిస్తూ కీర్తన ముగిసింది. 'సేసుకొన్నదానికి' అంటే పెళ్ళి చేసుకున్నదానికి అని అర్థం. భార్యగా తనకు గల హక్కుల కంటే, భర్తకు ఆనందాన్ని ఇవ్వడమే పరమావధిగా నాయిక భావిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ పరమాత్మునితో నిరంతర ఆనందానుభూతిని (రతులు) పొందడమే ముక్తి. తానే సర్వస్వమని శరణుజొచ్చిన జీవుడిని భగవంతుడు తప్పక రక్షిస్తాడు. భగవంతుని సేవలో తరించడమే జీవుడి పరమార్థం కానీ, లౌకిక అహంకారంతో దైవాన్ని బంధించలేమనే పరమ సత్యం ఇందులో వెల్లడైంది.
184
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య తనలోని లోపాలను, అజ్ఞానాన్ని పరమాత్ముని ఎదుట ఒప్పుకుంటూ, కేవలం స్వామి కృప వల్లనే తనకు రక్షణ కలుగుతుందని సంపూర్ణ శరణాగతిని ప్రకటిస్తున్నారు. ఎంతటి పాపాత్ముడినైనా కాపాడటమే పరమాత్ముని బిరుదు అని, తన అపరాధాలను మన్నించి రక్షించమని వేంకటేశ్వరుడిని వేడుకుంటున్నారు.
పల్లవి
పనివినుము ఓ పన్నగశయన - పాపాత్ముడు వీడనక
ఏనిక గాచేదే బిరుదయ్య - బృందారక మునివంద్య॥
తాత్పర్యము
పాములపై శయనించే ఓ పద్మనాభా! దేవతలకు, మునులకు వందనీయుడైన ఓ స్వామీ! నా విన్నపాన్ని (పనిని) ఆలకించు. వీడు పాపాత్ముడు కదా అని నన్ను వదిలిపెట్టకు. పూర్వం గజేంద్రుడిని (ఏనికను) మొసలి బారి నుండి రక్షించి కాపాడటమే నీ గొప్ప బిరుదు కదా! కాబట్టి నన్ను కూడా అలాగే రక్షించు.
విశేషాలు
అన్నమయ్య ఇక్కడ భగవంతుని 'భక్తవత్సలత' అనే గుణాన్ని గుర్తుచేస్తున్నారు. గజేంద్ర మోక్షం ఘట్టాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, ఆనాడు ఏనుగును కాపాడినట్లే, పాపకూపంలో పడిపోయిన తనను కూడా రక్షించమని భగవంతుని బిరుదును (కీర్తిని) ఇక్కడ గుర్తుచేయడం భక్తుని ఆర్తికి నిదర్శనం.
మొదటి చరణము
నిను సేవించగ నే నేర - నిలువెల్లా దబ్బర
మనమున భక్తి మరింతైనా లేదు - మదమత్సరములు చాలా
అనుదినమును సేసే పాపాలకు - నాదియు నంతము లేదు
నను నెటు రక్షించేవో - నగధర! నీ కృప నుంచీ॥
తాత్పర్యము
గోవర్ధన గిరిని ఎత్తిన ఓ కృష్ణా! నిన్ను ఎలా సేవించాలో నాకు తెలియదు. నా నిలువెల్లా అబద్ధమే (దబ్బర) నిండి ఉంది. నా మనస్సులో కించిత్ భక్తి కూడా లేదు, కానీ గర్వము, అసూయ (మదమత్సరములు) మాత్రం చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. నేను ప్రతిరోజూ చేసే పాపాలకు మొదలు, ముగింపు అంటూ లేవు. మరి అటువంటి నన్ను నీ అపారమైన కృపతో ఎలా రక్షిస్తావో నీవే చూసుకోవాలి.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో అన్నమయ్య మానవసహజమైన బలహీనతలను, అరిషడ్వర్గాలను తనవిగా అంగీకరిస్తున్నారు. తనలో ఏ యోగ్యతా లేదని చెప్పుకుంటూ, కేవలం భగవంతుని 'కృప' మాత్రమే తనను తరింపజేయగలదని చెప్పడం ద్వారా పరమ శరణాగతి భావాన్ని ప్రకటించారు.
రెండవ చరణము
ఉపవాస వ్రతములనే - (వు)సురు డాగ నే నోప
జప (తపముల) గొడ వెరుగను - జడుడను నల్పుడ, (నిన్నే)
నెపమున నైనా దలచ (ని) - నేరము లెంచక (మున్నీ)
యపరాధము సహించి కావు - మర్జునసారథి! నన్నును॥
తాత్పర్యము
అర్జునునికి సారథిగా నిలిచిన ఓ కృష్ణా! ఉపవాసాలు, వ్రతాలు చేస్తూ నా ప్రాణాలను (ఉసురును) కష్టపెట్టుకోవడం నా వల్ల కాదు. జపాలు, తపాలు చేసే పద్ధతులు, వాటి గోడవే (గోడవే/సంగతి) నాకు తెలియదు. నేను జడుడను (తెలివిలేనివాడను), అల్పుడను. ఏ నెపమునైనా (నెపమున) నిన్ను తలచుకోని నా తప్పులను, పూర్వపు అపరాధాలను లెక్కించకుండా నన్ను క్షమించి కాపాడు.
విశేషాలు
బాహ్య ఆడంబరాలైన ఉపవాసాలు, కఠిన తపస్సులు అందరికీ సాధ్యం కాకపోవచ్చని, కేవలం భగవన్నామ స్మరణే సులువైన మార్గమని ఇక్కడ ధ్వనిస్తోంది. అర్జునుడికి సారథియై నడిపించినట్లు, తన జీవిత రథాన్ని కూడా నడిపించమని స్వామిని ప్రార్థించడం విశేషం.
మూడవ చరణము
வேదశాస్త్ర (విధు) లెరుగను - వెతతో తిరుగుచు నుందును
సాదువులను సరకు (గొనక) - సర్వజ్ఞుడ నని యుందును
మోదముతో వెంకటరమణ! - మోసము సేయకు నను, నీ
పాదసేవకును (పనిగొను) - పరమదయాళో! నన్నును॥
తాత్పర్యము
పరమ దయాళుడవైన ఓ వేంకటరమణా! నాకు వేదాలు, శాస్త్రాల నియమాలు తెలియవు. కేవలం ప్రాపంచిక బాధలతో (వెతతో) ఇటు అటు తిరుగుతూ ఉంటాను. సజ్జనులను, సాధువులను గౌరవించకుండా, నేనే అన్ని తెలిసిన సర్వజ్ఞుడను అన్నట్లు అహంకారంతో ఉంటాను. ఓ స్వామీ! నన్ను విడిచిపెట్టి మోసం చేయకు. నన్ను సంతోషంతో నీ పాదసేవకుడిగా స్వీకరించి, ఆ పనిలో నన్ను నియోగించుకో.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో అన్నమయ్య లోకంలోని మనుషుల అజ్ఞానాన్ని, అహంకారాన్ని (తానే సర్వజ్ఞుడననే భ్రమను) ఎండగట్టారు. ఎన్ని తప్పులు చేసినా, చివరకు భగవంతుని పాదసేవను ఆశ్రయించడమే పరమార్థమని, ఆ సేవ చేసే భాగ్యాన్ని ప్రసాదించమని వేంకటేశ్వరుని వేడుకోవడంతో కీర్తన మంగళాంతమయింది.
185
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు విరహవేదనతో అలమటిస్తున్న అలమేలుమంగ (నాయిక) అవస్థను పరమశివుని తపోలక్షణాలతో పోలుస్తూ, అత్యంత చమత్కార భరితంగా వర్ణించారు. పైకి శివుని వైరాగ్య తపస్సులా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, అది నిజానికి శ్రీవేంకటేశ్వరుని వియోగం వల్ల కలిగిన శృంగార విరహ తాపమేనని చెలికత్తె (లేక కవి) లీలాపూర్వకంగా వివరించే అద్భుత సృష్టి ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
(పరమయోగిని శివా-ర్పణ బుద్ధిగాదిది)
(తరుణి తాపము వింత - తపమాయగాని)॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఈ చిన్నది (నాయిక) పడుతున్న ఆరాటం, తాపం చూస్తుంటే ఇదొక వింత తపస్సులా తోస్తోంది. కానీ, ఇది ఒక పరమయోగిని శివుని కొరకు చేసే శివార్పణ బుద్ధితో కూడిన తపస్సు మాత్రం కాదు; కేవలం తన ప్రియుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని విరహం వల్ల కలిగిన తాపమే!
విశేషాలు:
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్లు, ఈ కీర్తనలో శృంగార విరహ వర్ణన శివుని తపోలక్షణాలతో సామ్యం పొందుతూ నడుస్తుంది. నాయిక స్థితిని చూసి లోకులు యోగిని అనుకునే ప్రమాదం ఉందంటూ, ఇది కేవలం విరహ తాపమేనని కవి చాలా సొగసుగా చమత్కరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
లౌకిక జగత్తును విస్మరించి పరమాత్ముని కోసం పరితపించే భక్తుడి ఆర్తి, పైకి కఠినమైన వైరాగ్య తపస్సులా (శివార్పణ బుద్ధిలా) కనిపించినప్పటికీ, అంతరార్థంలో అది భగవంతునితో కలవాలనే మధుర భక్తి ప్రణయ తాపమేనని భావం.
చరణం 1:
విరహతాపముచేత - పొరలి పొరలిన వీడి
సరసంపునెరివేణి - జడగట్టెగాని
అరుదైన చింతతో - (నలయుచు)ను దినదినము
సరసిజానన మేను - సగమాయగాని॥పరమ॥
తాత్పర్యము:
ఈ పద్మముఖి విరహ తాపంతో మంచంపై ఇటు అటు పొరలడం వల్ల, ఆమె చక్కని కేశపాశం (నెరివేణి) చిక్కుబడి జడలు కట్టిపోయింది (శివుని జడల వలె తోస్తోంది). అంతేకాదు, ప్రియుడిని గూర్చిన అరుదైన చింతతో (బాధతో) దినదినమూ అలసిపోతూ, ఆమె శరీరం సగమైపోయింది (తపస్సు చేసేవారి శరీరం క్షీణించినట్లు).
విశేషాలు:
విరహిణి అయిన నాయిక తల విరబోసుకోవడం, జడలు కట్టడం అనేది విరహ లక్షణం. ఇక్కడ 'జడగట్టె' అనడం ద్వారా పరమశివుని జటజూటాన్ని గుర్తుకు తెస్తూ, విరహం వల్ల శరీరం కృశించిపోవడాన్ని (మేను సగమాయగాని) తపోదీక్షతో పోల్చారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవత్ సాక్షాత్కారం కోసం తపించే జీవుడు బాహ్య అలంకారాలను విస్మరిస్తాడు. దైవ చింతన అనే ఏకైక తలపుతో (చింతతో) కఠిన సాధన చేయడం వల్ల లౌకిక దేహంపై మోహం నశించి, అహంకారం కరిగిపోవడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
చరణం 2:
(కలకంఠిగళనీల - గరళమ్ము) గాదిది
నలువైన నీలమణి - నాయకముగాని
తెలుపైన నిజభూతి - దేహంబు గాదిది
దళమైన కపురగం - ధపుపూతగాని॥పరమ॥
తాత్పర్యము:
ఈ కోయిల వంటి గొంతు గలదాని మెడలో కనిపిస్తున్న నలుపు రంగు, శివుని గొంతులోని 'గరళం' (విషం) కాదు; అది ఆమె ధరించిన అందమైన నీలమణి హారపు కాంతి! అలాగే, ఆమె శరీరంపై ఉన్న తెలుపు రంగు శివుడు రాసుకునే 'విభూతి' కాదు; అది విరహ తాపాన్ని చల్లార్చుకోవడానికి ఒంటి నిండా దట్టంగా పూసుకున్న కర్పూర చందనపు పూత!
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో అన్నమయ్య అపహ్నుతి అలంకారాన్ని అద్భుతంగా ఉపయోగించారు. మెడలోని నీలమణి హారాన్ని నల్లని గరళం కాదని, కర్పూర పూతను తెల్లని విభూతి కాదని చెబుతూ, శివ రూప సాదృశ్యాన్ని తిరస్కరించి శృంగార రూపాన్ని నిలబెట్టారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుడి కంఠంలో ఉండే ఆర్తనాదం విషం వంటి కష్టం వల్ల వచ్చింది కాదు, అది భగవన్నామ స్మరణ అనే మణిహారం వల్ల కలిగింది. భక్తుడి వైరాగ్య భావన (తెల్లని విభూతి) లోకానికి పొడిపొడిగా కనిపించినా, అంతరంగంలో అది భగవంతునికి సమర్పించిన భక్తి కర్పూర సుగంధమేనని తాత్పర్యం.
చరణం 3:
తరుణ కోమల సు(ధా - కరురేఖ గాదిది)
తిరువేంకటేశుఁ(డ-ద్దిన) నఖము గాని
పరగంగ వైరాగ్య - భావంబు గాదిది
(వ)ర వధూమణికి పర - వశమాయ గాని॥పరమ॥
తాత్పర్యము:
ఈమెపై కనిపిస్తున్న ఆ రేఖ, శివుని తలపై ఉండే లేత చంద్రవంక (సుధాకర రేఖ) కాదు; అంతకుముందు తిరువేంకటేశ్వరుడు ఆమెను కూడినప్పుడు గిల్లి ముద్రించిన గోరునొక్కు (నఖ క్షతము)! కాబట్టి, ఈ ఉత్తమ నాయికకు కలిగింది లోకులు అనుకుంటున్నట్లు వైరాగ్య భావం కాదు; ఆ స్వామి ప్రణయ లీలలో మునిగిపోవడం వల్ల కలిగిన పరవశత్వం మాత్రమే!
విశేషాలు:
'తిరువేంకటేశు ముద్ర'తో కీర్తన మంగళకరంగా ముగిసింది. శివుని జుట్టులోని చంద్రవంకను, శ్రీవేంకటేశ్వరుడు నాయికపై ఉంచిన గోరునొక్కు (నఖరేఖ)తో పోల్చడం అన్నమయ్య శృంగార కవితా చాతుర్యానికి పరాకాష్ఠ. ఇదంతా వైరాగ్యం కాదు, కేవలం ప్రణయ పరవశత్వమేనని తేల్చి చెప్పారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుడి లలాటంపై ప్రకాశించే దైవకళ లేదా జ్ఞానరేఖ (చంద్రవంక), పరమాత్ముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఆ జీవుడిని అనుగ్రహించి తనవాడిగా ముద్రించుకున్న శరణాగతి చిహ్నమే (నఖము). సత్యమైన భక్తి అనేది బాహ్య ప్రపంచానికి శుష్క వైరాగ్యంలా కనిపించినా, అది నిజానికి భగవదానందంలో మునిగి తేలే దివ్య పరవశత్వమేనని పరమార్థం.
186
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్య వంశీయుడైన తాళ్లపాక చిన్నన్న (చినతిరువెంగళనాథుడు) ద్వారకా బాలకృష్ణుని లీలావిలాసాలను, ఆయన కొరకు విరహంతో తపించే ఒక గోపిక (నాయిక) సౌందర్యాన్ని ఎంతో మనోహరంగా వర్ణించారు. నాయికలోని అంగాంగ సౌష్ఠవాన్ని, శృంగార చేష్టలను చూసి ప్రకృతిలోని చిలుకలు, కోయిలలు, తుమ్మెదలు, చంద్రుడు సైతం ఓటమిని అంగీకరిస్తూ ఎలా పారిపోతున్నారో చమత్కరిస్తూ సాగిన అద్భుత ప్రబంధ శైలి రచన ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పసగల ద్వారకా - బాలకృష్ణునిగూడి
(వస) దప్పి మీరేల - (వ)లచబొయ్యెదరో॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
అపారమైన సమర్థత, తేజస్సు గల ఆ ద్వారకా బాలకృష్ణునితో కూడి, మీ పరిమితులు లేదా వశము తప్పి (నిగ్రహం కోల్పోయి) మీరెందుకు అంతగా ఆయనను వలచి, ప్రేమలో పడిపోతున్నారో కదా!
విశేషాలు:
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు వివరించినట్లు, వ్రాతప్రతులలో కలగలుపులైన కీర్తనలను నిర్మాణదృష్టితో వివేచించి లభించిన సుందరమైన 'కృష్ణపదము' ఇది. ఇందు 'వేంకట' ముద్రకు బదులు 'ద్వారకా బాలకృష్ణ' ముద్ర ఉండటం చేత, ఇది పరమ భాగవతుడైన చిన్నన్న (చినతిరువెంగళనాథుడు) రచనగా గుర్తింపబడింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్ముడైన శ్రీకృష్ణుడు అపారమైన ఆకర్షణ శక్తి కలవాడు (ఆకర్షతీతి కృష్ణః). ఆయన దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని దర్శించిన ఏ జీవాత్మ అయినా సరే, తన లౌకిక వశాన్ని, లోకజ్ఞానాన్ని మరిచి (వసదప్పి) ఆ స్వామి ప్రేమపాశంలో బంధీ కాక తప్పదని ఇక్కడి అంతరార్థం.
చరణం 1:
చిలుక లేలికచేత - శెలవు తీసుక వచ్చి
కలికితో సమరంబు - గావించగా
తిలకించి కంకణ - దీప్తి (మెఱయగ) జూచి
పలుక జాలక యేల - పారిపొయ్యెదరో!॥పసగల॥
తాత్పర్యము:
చిలుకలు తమ యజమాని అయిన మన్మథుని వద్ద సెలవు తీసుకుని, ఆ అందాల చిన్నదానితో (గోపికతో) మాటల యుద్ధం (సమరం) చేయడానికి వచ్చాయి. కానీ, ఆ కలికి చేతి కంకణాల మెరుపులను చూసి, ఆమె మధురమైన పలుకుల ముందు తాము గెలవలేమని గ్రహించి, నోరు వెళ్లబెట్టలేక (పలుకజాలక) ఎందుకు అలా భయపడి పారిపోతున్నాయో కదా!
విశేషాలు:
సాధారణంగా స్త్రీల మధుర భాషణాన్ని చిలుక పలుకులతో పోలుస్తారు. ఇక్కడ నాయిక పలుకులు చిలుకల కంటే మిన్నగా ఉన్నాయని చెప్పడం కవి ప్రతిభ. ఆమె చేతి కంకణాల కాంతికే చిలుకలు బెదిరిపోవడం శృంగార కావ్య శిల్పాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
లౌకిక ప్రపంచంలో జ్ఞానాన్ని, వేదాంతాన్ని పలికే వాదోపవాదాలు (చిలుక పలుకులు), నిజమైన భక్తురాలి అనురాగ పూరితమైన హృదయ స్పందనల (కంకణ దీప్తి) ముందు నిలవలేవు. శుష్క పాండిత్యం కంటే నిష్కల్మషమైన భక్తే మిన్న అని తాత్పర్యం.
చరణం 2:
కో(వి)లలు తమలోన - గుంపు గుంపులు గూడి
ఆవ లీవల కయ్య - మందుకొనగా
ఆవేళ నీ వీణి - యను మీటి (శ్రుతి) సేయ
(చేవ) దప్పుచు నేల - చెదరి పొయ్యదరో!॥పసగల॥
తాత్పర్యము:
కోయిలలన్నీ గుంపులు గుంపులుగా చేరి, ఇటు అటు పెద్దగా కూస్తూ యుద్ధానికి (కయ్యానికి) సిద్ధపడ్డాయి. సరిగ్గా అదే సమయంలో ఈ సుకుమారి తన వీణను మీటి శ్రుతి చేయగా, ఆ దివ్య గాన మాధుర్యానికి కోయిలలు తమ గొంతులోని సత్త్వాన్ని (చేవను) కోల్పోయి, అవమానంతో ఎందుకు అలా చెల్లాచెదురై పారిపోతున్నాయో కదా!
విశేషాలు:
నాయిక కంఠస్వరం వీణానాదం వలె కోయిలల కూతల కంటే అత్యంత మధురమైనదని ఇక్కడి వర్ణన. తాళ్ళపాక వారి పద సంపదలోని 'చేవదప్పుచు' (శక్తి కోల్పోవుట) అనే పదం ఇక్కడ సందర్భోచితంగా ప్రయోగించబడింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుడు భగవత్ కీర్తన గావిస్తున్నప్పుడు ప్రకృతిలోని సర్వ శబ్దాలు, లౌకిక కోరికలనే కోయిల కూతలు స్తంభించిపోతాయి. అంతరంగంలో భక్తి అనే వీణానాదం వినిపించినప్పుడు బాహ్య ప్రపంచపు ఆకర్షణలన్నీ చేవతప్పి చెదరిపోతాయి.
చరణం 3:
మదభృంగములు చేరి - మగువతో చల(పోరి)
పొదల మరుగున జగడ - మొనరించగా
ముదమలర బాల తన - మోము జూపగ (వెఱచి)
యెదురాడ లేకేల - బెదరి పొయ్యెదరో!॥పసగల॥
తాత్పర్యము:
మదించిన తుమ్మెదలు (భృంగములు) గుంపుగా వచ్చి, ఆ మగువతో పంతానికి దిగి, పొదల చాటున జగడానికి సిద్ధమయ్యాయి. తీరా ఆ చిన్నది సంతోషంతో తన ముఖాన్ని (మోమును) చూపించగానే, ఆమె నల్లని కురుల సౌందర్యానికి, ముఖ పద్మానికి భయపడి (వెఱచి), ఎదురు నిలవలేక ఆ తుమ్మెదలు ఎందుకు అలా బెదరి పారిపోతున్నాయో కదా!
విశేషాలు:
నాయిక కేశపాశం తుమ్మెదల కంటే నల్లగా, దట్టంగా ఉందనే ప్రబంధ రీతి వర్ణన (కురులను తుమ్మెదలతో పోల్చడం) ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. ఆమె ముఖారవిందాన్ని చూడగానే తుమ్మెదలు ఓడిపోయి భయపడటం కవి ఊహాచాతుర్యం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
చంచలమైన మానవ మనస్సు (తుమ్మెద) లౌకిక విషయాల వైపు పరిగెడుతూ భక్తుడితో జగడం చేస్తుంది. కానీ ఎప్పుడైతే ఆ జీవుడు భగవత్ స్వరూపాన్ని అంతరంగంలో దర్శిస్తాడో (మోము జూపగ), అప్పుడు మనస్సులోని చంచలత్వం, అజ్ఞానమనే చీకటి భయపడి పటాపంచలైపోతాయి.
చరణం 4:
నిండుచందురుడు తన - నెఱవై(న) వురవడిని
యండదండలచేత - నదరించగా
దండైన ఉరవీఢి - తరుణి చూపిన యంత
కొండ మరుగుకు పోయి - గోడు కుడిచెదరో!॥పసగల॥
తాత్పర్యము:
నిండు చంద్రుడు తన నిండు కాంతితో, అహంకారంతో లోకాన్ని అదరగొడుతూ విజృంభించాడు. కానీ, ఆ తరుణి తన విశాలమైన రొమ్ము భాగమును (ఉరవీఢి) లేక తన ముఖ సౌందర్య ప్రకాశాన్ని చూపించగానే, ఆ వెలుగును తట్టుకోలేక ఆ చంద్రుడు కొండల చాటుకు (అస్తాద్రికి) పారిపోయి, దుఃఖంతో ఎందుకు అలా అలమటిస్తున్నాడో కదా!
విశేషాలు:
ఈ చివరి చరణంలో చంద్రుని అహంకారాన్ని నాయిక రూపసౌందర్యం ఎలా అణచివేసిందో వర్ణించబడింది. చంద్రుని ప్రకాశం కంటే నాయిక అంగ ప్రకాశం మిన్న అని చెప్పడం ద్వారా శృంగార రసం పతాక స్థాయికి చేరింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
తానే గొప్పవాడిననే అహంకారం (నిండుచందురుడు) జీవుడిలో ఉన్నంతవరకే లౌకిక విర్రవీగుడు. భగవత్ కరుణ లేదా దివ్య జ్ఞాన కాంతి (తరుణి ప్రకాశం) ప్రసరించిన వెంటనే, ఆ అహంకారం కొండల మరుగున దాక్కుని నశించిపోతుంది. సర్వం ఆ ద్వారకా కృష్ణుని లీలావిలాసమేనని పరమార్ధం.
187
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు ప్రకృతిలోని వివిధ ఉపాధుల ద్వారా నాయిక (అలమేలుమంగ) అంగాంగ సౌందర్యాన్ని అత్యంత విలక్షణమైన "సంగీత రూపక చమత్కారం" (పొడుపు కథల రూపం) లో వర్ణించారు. సామాన్య శృంగార వర్ణనకు భిన్నంగా, ప్రకృతి నియమాలకు విరుద్ధమైన పోలికలను చూపిస్తూ, చివరికి శ్రీవేంకటేశ్వరుని సమాగమంతో ఆ సృష్టి వైచిత్రిని సమర్థించిన అద్భుత కల్పన ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పసిఁడి మెరపుతీగ భావమేమో - వో యక్కలాల
పఁడతి యొకతె మెలఁగుచున్నదే॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ అక్కలారా! పుత్తడి (బంగారు) మెరుపుతీగ వంటి శరీర ఛాయ కలిగిన ఒక సుందరి ఇక్కడ తిరుగుతోంది; అసలు ఆమె మనసులోని భావమేమిటో, ఆమె రూప విశేషమేమిటో తెలియడం లేదు!
విశేషాలు:
అన్నమయ్య ఈ కీర్తనను చెలికత్తెలు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకునే పొడుపు కథల శైలిలో నడిపించారు. నాయికను కేవలం స్త్రీగా కాక 'పసిడి మెరపుతీగ' అని పిలవడం ద్వారా ఆమె దివ్యత్వము, సౌందర్య ప్రకాశము ఇక్కడ ధ్వనిస్తున్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
బంగారు మెరుపుతీగ లాంటి ఆ నాయిక మరెవరో కాదు, పరమాత్ముని హృదయాంతరాళంలో వెలిగే హిరణ్మయీ రూపమైన మూలప్రకృతి (అలమేలుమంగ). ఆమె సృష్టిలో ఎలా సంచరిస్తోందో, ఆమె లీలా విలాసాల అంతరార్థం ఏమిటో సాధారణ జీవులకు అంత చిక్కదని భావం.
చరణం 1:
కమలమందు అరటి గాసెనే వో యక్కలాల
కామునింటి మీఁద గగనమే
రోమరేఖ పసిడికుండలే వో యక్కలాల
సోముకళలు నీలమేఘమే॥పసిఁడి॥
తాత్పర్యము:
ఓ అక్కలారా! పద్మము నుండి అరటి చెట్టు మొలిచింది (కమలము వంటి ముఖం కింద అరటి బోదెల వంటి తొడలు అమరాయి). మన్మథుని ఇల్లు వంటి నడుముపై ఆకాశం (శూన్యం వంటి సూక్ష్మ నడుము) ఉంది. రోమరాజి అనే రేఖకు ఇరువైపులా బంగారు కుండలు (స్తనములు) ఉన్నాయి. చంద్రుని కళలు (ముఖ కాంతి) నీలమేఘం (నల్లని కేశపాశం) కింద ప్రకాశిస్తున్నాయి!
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో అంగాంగ వర్ణన అంతా పొడుపు కథల రూపంలో సాగింది. ముఖం కమలం అయితే, దానికి విరుద్ధంగా అరటి కింది భాగంలో అమరింది. నడుమును శూన్య ఆకాశంతోనూ, చనుమొనల కింద సాగే నూగారును రోమరేఖతోనూ, కురులను మేఘాలతోనూ పోల్చడం తాళ్ళపాక కవుల ప్రబంధ చాతుర్యం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఈ సృష్టి అంతా పరమాత్ముని విచిత్ర కల్పన. శూన్యం నుండి (గగనము) సృష్టి ఆవిర్భవించినట్లు, ప్రకృతిలోని నానావిధ రూపాలన్నీ ఆ జగన్మాత అంగాల నుండే వ్యక్తమవుతున్నాయి. నల్లని మాయ (నీలమేఘం) వెనుక దైవజ్ఞానమనే చంద్రకళ దాగి ఉందనే తత్త్వం ఇందులో ఉంది.
చరణం 2:
పగడమందు కెంపు బుట్టె నే - వో యక్కలాల
పైని చందమామ తోఁచెనే
మిగులమంచి తెల్ల దామెరల - వో యక్కలాల
మించి యెఱ్ఱదనము గలిగెనే॥పసిఁడి॥
తాత్పర్యము:
ఓ అక్కలారా! పగడం లోంచి కెంపు పుట్టింది (పగడం వంటి పెదవుల మధ్య కెంపు లాంటి నాలుక/పళ్ళు మెరుస్తున్నాయి). దానిపై చందమామ (ముఖం) కనిపిస్తోంది. తెల్లటి తామరపూలలో (కళ్లల్లో) ఎర్రటి కాంతి రేఖలు ఎంతో అందంగా మెరిసి పోతున్నాయి!
విశేషాలు:
ప్రకృతిలో పగడం వేరు, కెంపు వేరు. తెల్లతామరలో ఎరుపుదనం ఉండదు. కానీ నాయిక ముఖంలో పగడాల వంటి పెదవుల నడుమ కెంపుల కాంతి, తెల్లటి కళ్ళ చివరల్లో ఎర్రటి కాంతిరేఖలు (విరహ చిహ్నాలు) కనిపిస్తున్నాయని చెప్పడం ద్వారా అన్నమయ్య ప్రకృత్యతీతమైన నాయికా సౌందర్యాన్ని ఆవిష్కరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
విరుద్ధ గుణాలు కలిగిన శక్తులన్నీ భగవంతుని ప్రకృతిలో సమన్వయమై ఉంటాయి. పరమాత్ముని కోసం తపించే వేళ, భక్తుని కళ్ళల్లో సాత్వికమైన శ్వేత గుణము (తెల్ల దామెర), విరహ తాపమనే రాజస గుణము (ఎఱ్ఱదనము) కలిసి ఒకేసారి దర్శనమిస్తాయని అంతరార్థం.
చరణం 3:
యిరులబొదల తారలమరేనే - వో యక్కలాల
సరవి వింతల కలికి కూడఁగనే
సరసుఁడై శ్రీవేంకటేశుఁడే - వో యక్కలాల
(కరఁగి తా)నుపరతుల (గలియగనే)॥పసిఁడి॥
తాత్పర్యము:
ఓ అక్కలారా! చీకటి పొదలలో నక్షత్రాలు అమరినట్లుంది (నల్లని కురుల మధ్య ముత్యాల ఆభరణాలు మెరుస్తున్నాయి). ఈ వింతలన్నిటికీ కారణం—శ్రీవేంకటేశ్వరుడు స్వయంగా సరసుడై వచ్చి, ఈ వింత కలికిని (నాయికను) ప్రేమతో కరిగిపోయి సుఖ క్రీడలలో (ఉపరతులలో) ఏకమైనప్పుడే ఈ సృష్టి వైచిత్రి అంతా సఫలమైంది!
విశేషాలు:
చివరి చరణంలో కీర్తనలోని పొడుపు కథలన్నిటికీ విప్పు లభించింది. నల్లని కురులలోని ముత్యాల సొగసును చీకటిలోని తారలతో పోల్చారు. శ్రీవేంకటేశ్వరుని ముద్రతో శృంగార రసం పరిపూర్ణమై సంభోగ శృంగారంగా ముగిసింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
చీకటి వంటి అజ్ఞాన బంధాలలో ఉన్న జీవుడికి, నక్షత్రాల వంటి జ్ఞాన కిరణాలు భగవత్ కృప వల్లే లభిస్తాయి. జీవాత్మ అనే ప్రకృతీ, పరమాత్మ అనే పురుషుడూ (శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) ఒకరిలో ఒకరు కరిగిపోయి సాయుజ్యాన్ని పొందినప్పుడే, ఈ సృష్టి నాటకానికి పరమార్థం సిద్ధిస్తుంది. ఆ దివ్య సమాగమమే బ్రహ్మానందం.
188
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు జగన్మాత అయిన అలమేలుమంగమ్మ వైభవాన్ని, సృష్టి స్థితి కారకత్వాలను అత్యంత వైభవంగా కీర్తించారు. క్షీరసాగర పుత్రికగా ఆవిర్భవించి, అఖిల బ్రహ్మాండాలను లీలామాత్రంగా ఏలుతూ, శ్రీవేంకటేశ్వరుని అర్ధాంగిగా విరాజిల్లుతున్న ఆ మాతృమూర్తిని వేడుకగా కొనియాడమని చెలికత్తెలను, భక్తులను ఆహ్వానిస్తున్న అద్భుత వైభవ గీతమిది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పాడరే పాడరే - పాడి చూడరే, కుల - పావనియైన యీ పడుచును
ఆడరే చెలు - లందరును గూడుక - అలమేల్మంగనే పడుచును॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ చెలికత్తెలారా! భక్తులారా! మన కులమునంతటినీ పావనం చేసే ఈ లోకమాతను, పడుచుపిల్ల రూపంలో ఉన్న అలమేలుమంగమ్మను అందరూ కలిసికట్టుగా పాడుకోండి, కీర్తించి చూడండి. ఆమె వైభవాన్ని కొనియాడుతూ ఆనందంతో నృత్యం చేయండి.
విశేషాలు:
గంధం బసవ శంకరరావు గారు పేర్కొన్నట్లు, ఈ కీర్తన క్షీరాబ్ధికన్యక, నీలవర్ణుడి ఈడుజోడైన అలమేలుమంగమ్మను స్తుతించే దివ్య సంకీర్తన. అన్నమయ్య ఇక్కడ అమ్మవారిని 'పడుచు' (యువతి) అని సంబోధించడం ద్వారా ఆమె నిత్యనూతన సౌందర్యాన్ని, శృంగార లీలామూర్తిత్వాన్ని ఆవిష్కరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవులందరికీ ఆశ్రయమిచ్చి, తరింపజేసే ప్రకృతి స్వరూపిణి అలమేలుమంగ. ఆ జగన్మాతను కీర్తించడం ద్వారానే జీవునికి 'కుల పావనత్వం' (వంశోద్ధరణ, సంసార విముక్తి) సిద్ధిస్తుందని, భగవంతుని చేరడానికి అమ్మవారి పురుషకారమే (సిఫార్సు) ప్రధాన మార్గమని ఇక్కడ ధ్వనిస్తోంది.
చరణం 1:
పాలవెల్లి దొలి - చూలు కూతురు - పసిడిబొమ్మ వంటి పడుచును
చాల ముత్తయిదువ - చందమామ - సైదోడైన పడుచును
వోలవోలా అని - జలధిలోపలి వొస - పరైనట్టి పడుచును
నీలవర్ణుని పాలి కీడుజోడైన - నెలత నీ ముద్దుల పడుచునూ॥పాడరే॥
తాత్పర్యము:
ఈమె పాలసముద్రునికి (పాలవెల్లికి) తొలిచూలు కూతురు, అచ్చంగా పసిడి (బంగారు) బొమ్మ లాంటి పడుచుపిల్ల. నిత్య సుమంగళి (చాల ముత్తయిదువ) అయిన ఈమె, సముద్ర మథనంలో తనతో పాటు పుట్టిన చందమామకు తోబుట్టువు (సైదోడు). సముద్రంలో లీలగా 'ఓలలాడిన' ఐశ్వర్యమూర్తి. నీలమేఘ శ్యాముడైన ఆ శ్రీమహావిష్ణువుకు అన్ని విధాలా తగిన ఈడుజోడైన ముద్దుల పడుచు ఈమె.
విశేషాలు:
అమ్మవారి పుట్టుకను, పుట్టింటిని (సముద్రం), తోబుట్టువును (చంద్రుడు) ఇక్కడ అన్నమయ్య ప్రబంధ శైలిలో వర్ణించారు. 'వోలవోలా' అనే పదం సముద్రపు అలల ఊపును, లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావ వైభవాన్ని నాటకీయంగా సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఆనంద సాగరం (పాలవెల్లి) నుండి ఆవిర్భవించిన దివ్య చైతన్యమే లక్ష్మీదేవి. చంద్రుని వలె ఆహ్లాదాన్ని పంచే సత్త్వగుణం ఆమెతో పాటే ఉంటుంది. సర్వవ్యాపి అయిన నీలవర్ణుడిని (పరమాత్ముని) చేరడానికి, సకల ఐశ్వర్యప్రదాత అయిన లక్ష్మీదేవి ఆశ్రయం అవసరమని పరమార్థం.
చరణం 2:
యేడేడు భువనమ్ములను నిల - బొమ్మరిండ్లుగా గట్టిన పడుచును
తోడునీడై తానె తొలుత బ్రహ్మాండాలు - దొంతులు పెట్టిన పడుచును
యీడైన పడుచుల - నిందారి పెండ్లిండ్లు - (నేరుపడ) జేసిన పడుచును
వేడుక తో గూడి (యాడి) తమలో దామె - వియ్యాలనందిన పడుచును॥పాడరే॥
తాత్పర్యము:
పదునాలుగు భువనాలను (యేడేడు లోకాలను) లీలామాత్రంగా తన బొమ్మరిండ్లుగా నిర్మించిన పడుచు ఈమె. సృష్టి ఆరంభంలో తానే తోడునీడై ఉండి, బ్రహ్మాండాలన్నిటినీ కుండల దొంతుల వలె ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చిన జగత్కర్త్రి. సృష్టిలోని జీవులన్నిటికీ వివాహాది సంబంధాలను సమకూర్చి, తానే స్వయంగా వినోదిస్తూ, విశ్వంలో వియ్యాలందుకొనే లీలామూర్తి ఈమె.
విశేషాలు:
విశ్వసృష్టిని ఒక చిన్నపిల్ల ఆడే 'బొమ్మరిల్లు' ఆటగా, బ్రహ్మాండాలను 'కుండల దొంతులు'గా వర్ణించడం అన్నమయ్య అద్భుత ఊహాశక్తికి నిదర్శనం. ఎంతటి లౌకిక సృష్టి అయినా ఆ తల్లికి కేవలం ఒక బాల లీలా వినోదం మాత్రమేనని చెప్పడం ఇక్కడి శిల్పసౌందర్యం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
మాయా స్వరూపిణి, విశ్వజనని అయిన మూలప్రకృతియే ఈ జగత్తును నడిపిస్తోంది. సంసార చక్రంలో జీవుల కలయికలు, బంధాలు అన్నీ ఆమె సంకల్పం వల్లే జరుగుతాయి. విశ్వమంతా దైవలీలా విలాసమేనని గ్రహించడమే జ్ఞానం.
చరణం 3:
కొండకూతురను గూడుక - తుంపెర్లు - గురియుచునుండేటి
నిండు నోములు నోచు - నెలతల కాపురాల్ - నిలువ బెట్టినట్టి పడుచును
కొండిక ప్రాయాన (కూడి) యలమేల్మంగ - కొడుకు తల్లైనట్టి పడుచును(?)
వెండియు రఘురాముడై - వెలయుచు శ్రీ-веంకటేశ్వరుని పడుచును॥పాడరే॥
తాత్పర్యము:
హిమవంతుని కుమార్తె అయిన పార్వతీదేవితో (కొండకూతురు) కలిసి, లోక కల్యాణం కొరకు ఆనంద బాష్పాల తుంపెర్లను కురిపించే తల్లి. పతివ్రతలైన స్త్రీల నిండు నోములను మన్నించి, వారి కాపురాలను చల్లగా నిలబెట్టే ముత్తయిదువ. పడుచు ప్రాయంలోనే (కొండిక ప్రాయాన) అలమేలుమంగగా శ్రీవేంకటేశ్వరుని కూడి, మన్మథునికి తల్లి అయినట్టి (కొడుకు తల్లి) సౌందర్యవతి. లీలావతారాలలో రఘురాముడిగా వెలిగిన ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రియసఖి అయిన ఈ పడుచును పాడండి.
విశేషాలు:
"కొడుకు తల్లైనట్టి పడుచును(?)" అనే ప్రయోగానికి గంధం బసవ శంకరరావు గారు ఊహించినట్లు "మదనజనని" (మన్మథుని తల్లి) అనేదే నిశ్చయమైన, అత్యంత సరైన అర్థం. సంస్కృతంలో లక్ష్మీదేవికి 'మదనజనని', 'మన్మథజనని' అని ప్రసిద్ధ నామాలు ఉన్నాయి. పసితనం లేదా చిన్న ప్రాయం (కొండిక ప్రాయం) లోనే ఆమె మన్మథునికి తల్లి అయిందని అన్నమయ్య ఇక్కడ శృంగార చమత్కారం చేశారు. అలాగే రామావతారంలో సీతగా, వేంకటేశ్వరునికి అలమేలుమంగగా ఉన్న అభేదాన్ని కవి ఇక్కడ చక్కగా ముడిపెట్టారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
మన్మథుడు అంటే జీవులలో కలిగే ప్రేమ/కామ సంకల్పం. సృష్టి కార్యం సాగడానికి మూలమైన ఆ ప్రేమ తత్త్వానికి (మన్మథునికి) లక్ష్మీనారాయణులే తల్లిదండ్రులు. ఆ తల్లి భక్తుల ఇహపర సాధనలను (నోములను) రక్షించి, చివరికి రఘురాముడు/శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అయిన పరమాత్ముని చెంతకు చేర్చి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుందని అంతరార్థం.
189
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు (లేక తాళ్ళపాక కవులు) ప్రణయ కలహం (పొలయలుక) వల్ల కలిగిన నాయిక విరహ అవస్థను, ఆ కోపంలోనూ ఆమె వలపు చేష్టలు నాయకుడైన శ్రీకృష్ణుని మనస్సులో ఎలా ప్రతిబింబిస్తూ నిలిచిపోయాయో ఎంతో ఆర్తితో వర్ణించారు. నాయిక కోపం వెనుక ఉన్న అనురాగాన్ని, ఆ స్వామిని వీడి ఉండలేక ఆమె చేసిన ప్రార్థనను నీలాంబరి రాగ భావానికి తగినట్లుగా కరుణ, శృంగార రసాల సమ్మేళనంగా ఈ సంకీర్తనలో చిత్రించారు.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పాయదు మదిలో నెప్పుడు - ప్రతిబింబించిన రీతిని
కాయము తన్మయ మాయనొ - (కాంతను దలచినను)॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఆ కాంతను (నాయికను) తలచుకోగానే నా శరీరం పరవశించిపోతోంది (తన్మయమవడమంటే పరవశమవ్వడం). అద్దంలో రూపం ప్రతిబింబించినట్లుగా, ఆమె రూపం నా మనస్సు నుండి ఎప్పటికీ పాయదు (తొలగిపోదు).
విశేషాలు:
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్లు, వ్రాతప్రతుల ఆధారంగా వెలుగులోకి వచ్చిన అపురూపమైన 'శ్రీకృష్ణ పదము' ఇది. నాయికను తలవగానే నాయకునికి కలిగే మానసిక, శారీరక మార్పులను (కాయము తన్మయమాయనో అనడం ద్వారా) అన్నమయ్య చాలా సహజ సుందరంగా పల్లవిలోనే ఆవిష్కరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మకు, పరమాత్మునికి మధ్య గల బంధం అభేద్యమైనది. భక్తుని ఆర్తి భగవంతుని హృదయంలో ప్రతిబింబంలా నాటుకుపోతుంది. నిజమైన భక్తుడిని స్మరించుకున్నప్పుడు ఆ సర్వేశ్వరుడు సైతం భక్త పరాధీనుడై తన్మయత్వం చెందుతాడని ఇక్కడి అంతరార్థం.
చరణం 1:
బొమముడిపాటును గనుగవ - (లమరిన తీరును), చెక్కిట
సమకొల్పిన (కేలును) కడు - శ్వాసములో వణకున్
చెమటల దోగిన కుచములు - చిత్తములో తెగువయు గల
ప్రమదామణి పొలయలుకల - (భావపు చందములు)॥పాయదు॥
తాత్పర్యము:
కోపంతో ముడిపడిన ఆమె కనుబొమలు, కళ్లల్లోని ఆరాటం, బుగ్గపై (చెక్కిట) చేర్చి ఉంచిన ఆమె చేయి, తీవ్రమైన నిట్టూర్పుల వల్ల పెదవులలో కలిగే వణుకు, విరహ తాపానికి చెమటలతో తడిసిన వక్షఃస్థలం, మనస్సులోని పంతం—ఇలా ప్రణయ కలహం (పొలయలుక) లో ఆ సుందరి ప్రదర్శించిన భావాలన్నీ నా మదిలో అలాగే నిలిచి ఉన్నాయి.
విశేషాలు:
నాయిక అలిగినప్పుడు ఆమె ముఖ కవళికలలో, శ్వాసలో వచ్చే మార్పులను (శ్వాసములో వణకున్) కవి సూక్ష్మంగా పరిశీలించి వర్ణించారు. 'పొలయలుక' అంటే శృంగారపరమైన చిన్నపాటి కోపం, ఇది ప్రేమను మరింత పెంచుతుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతునిపై భక్తుడు ఒక్కోసారి చూపే అలక లేదా నింద (నిందాస్తుతి) వెనుక గాఢమైన అనురాగం దాగి ఉంటుంది. భక్తుని హృదయాందోళనను, ఆరాటాన్ని దైవం ఎంతో ప్రీతితో గమనిస్తూ ఉంటాడని భావం.
చరణం 2:
వదలిన నీవియు నొక చే - వడిగొల్పిన క్రుమ్ముడి(యును)
చెదరిన ముత్యపు సరులును - (చిక్కిన) తనులతయున్
(కదలెడు పాదము లెడనెడ) - గా (గప్పిన) పయ్యెదయును
సుదతీమణి కోపమునను - జూచిన (మర్మములు)॥పాయదు॥
తాత్పర్యము:
కోపంతో జారిన నడుము ముడిని ఒక చేత్తో పట్టుకుని, చిక్కుపడి వీడిపోతున్న తన కొప్పును (క్రుమ్ముడిని) మురిపెంగా సవరించుకుంటూ, విరహ తాపానికి చెదరిపోయిన ముత్యాల హారాలతో, కృశించిన (చిక్కిన) తీగ లాంటి శరీరంతో, తడబడుతూ కదులుతున్న పాదాలతో, చెదిరిన పైటను సర్దుకుంటూ ఆ కోపగించుకున్న చిన్నది నన్ను చూసిన ఆ మర్మపు చూపులు నా మనసును వీడిపోవడం లేదు.
విశేషాలు:
'క్రుమ్ముడి' అంటే కురులముడి లేదా కొప్పు అని అర్థం (వివరణలో ఇచ్చినట్లు). అలిగిన నాయిక తన వస్త్రాలను, కేశాలను సవరించుకుంటూ, నడుస్తూ, పంతంతో చూసే చూపుల లోని రహస్యాలను (మర్మములు) అన్నమయ్య తన ప్రబంధ కవితా శైలితో ఇక్కడ అద్భుతంగా బంధించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
సంసార తాపత్రయాల వల్ల, లౌకిక కష్టాల వల్ల జీవుడు (తనులత) కృశించిపోయి, తడబడుతున్న పాదాలతో దైవం వైపు నడుస్తాడు. ఆ దీన స్థితిలో జీవుడు భగవంతుని వైపు చూసే ఆర్త వీక్షణలు ఆ కృష్ణుని కరుణను త్వరగా ఆకర్షిస్తాయి.
చరణం 3:
(వేడిన చనవులు చేకొని) - విడనాడకు (న న్నెంతయు)
(గాడగ కుచయుగ మురమున - గట్టిగ నూదుకొని)
నేడీ నేరము (గాచితి) - నిను బాయ(నులే) కృష్ణా యని
వేడూర్పులు (నిగుడించిన) - వెలదుక (మోదములు)॥పాయదు॥
తాత్పర్యము:
"ఓ కృష్ణా! నా చనువును మన్నించి నన్ను ఎంతమాత్రం విడిచిపెట్టకు. గట్టిగా నీ వక్షఃస్థలానికి నన్ను హత్తుకో. ఈ రోజుకు నా తప్పులను క్షమించు (గాచితి), నిన్ను ఎన్నటికీ బాయను (వీడను)" అని వేడి నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, శరణుజొచ్చిన ఆ వెలది పొందిన సంతోష ముద్రలు నా హృదయంలో అలాగే నిలిచి ఉన్నాయి.
విశేషాలు:
'కృష్ణా' అనే ముద్రతో ఈ సంకీర్తన పరమ రమణీయంగా ముగిసింది. కోపంతో ప్రారంభమైన నాయిక అవస్థ, చివరికి "నిను బాయనులే కృష్ణా" అనే సంపూర్ణ శరణాగతితో, నాయకుని కౌగిలిలో లభించిన పరమానందంతో (మోదములు) ఇక్కడ పరిసమాప్తమైంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఈ చరణం పరిపూర్ణ శరణాగతి తత్త్వాన్ని బోధిస్తుంది. జీవాత్మ తన తప్పులను (నేరములను) మన్నించమని, తనను విడిచిపెట్టవద్దని పరమాత్ముడైన కృష్ణుడిని వేడుకుంటుంది. భగవంతుని దివ్య రక్షణలో (ఉరమున గట్టిగ నూదుకొని) చేరినప్పుడే జీవునికి సంసార భయాలు తొలగి, మోక్షానందం (మోదము) సిద్ధిస్తుందని పరమార్ధం.
190
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యులు (లేక తాళ్లపాక కవులు) నాయిక అయిన అలమేలుమంగ బుద్ధిచాతుర్యాన్ని, ప్రగల్భ శైలిని ప్రహేళికల (పొడుపు కథల) రూపంలో ఎంతో వినోదాత్మకంగా చిత్రించారు. పుట్టక ముందే సకల విద్యలు నేర్చినట్లుగా, తన పతి అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరుని పేరును, తన అంగసౌష్ఠవ విశేషాలను లోక సంప్రదాయానుసారం నేరుగా చెప్పకుండా, చమత్కారపు ఉపమానాలతో భూమ్యాకాశాలను ఒక్కటి చేసేలా (నేలకు మింటికి సూత్రపట్టేలా) మాట్లాడిన వైనం ఇందులో వర్ణితమైంది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పుట్టక తొల్లె యెన్ని నేర్చినావే - పువ్వుబోణిరో నీవు
నెట్టన నీ పతి గారవించితే - నేలకు మింటికి సూత్రపట్టేవు॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
పువ్వు వంటి సుకుమారమైన శరీరం గల ఓ చిన్నదానా! నీవు పుట్టక ముందే ఇన్ని చమత్కారాలు, నేర్పులు ఎక్కడ నేర్చుకున్నావు? నీ భర్త నిన్ను అమితంగా ప్రేమించి గౌరవిస్తుంటే, నువ్వు నీ మాటల చాతుర్యంతో భూమ్యాకాశాలను సైతం బంధించి ఒక్కటి చేస్తున్నావు కదా!
విశేషాలు:
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు వివరించినట్లు, ఇందులో 'నేలకు మింటికి సూత్రపట్టుట' (లేదా నేలకు నింగికి తాళముల్వేయుట) అనే ప్రాచీన తెలుగు పలుకుబడి ఉపయోగించబడింది. దీని అర్థం భూమ్యాకాశాలను ఒక్కటి చేయడం లేదా అసాధ్యమైన విషయాలను తన మాటల సంరభంతో సాధించడం. తన పతి ప్రేమను పొంది నాయిక ఎంతటి ప్రగల్భాలు పలుకుతోందో ఈ పల్లవి చక్కగా నిరూపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుని సృష్టికి మూలకారణమైన జగన్మాత (మూలప్రకృతి) సకల విద్యాస్వరూపిణి. పరమాత్ముడు ఆమెను అర్ధాంగిగా గౌరవించడం వల్ల, ఆమె తన సంకల్ప మాత్రంచేతనే భూమ్యాకాశాలను, అఖిల బ్రహ్మాండాన్ని లీలామాత్రంగా బంధించి ఏలగలుగుతుందని అంతరార్థం.
చరణం 1:
పూ(సి)న దే మంటే మృగము పేర - పొందిన పరి(మ)ళ మంటివి
వా(సి)గ నీ పేరేమనంటే, దశవదనుని - వైరినే నంటివి
మీ(సీ)మ యేదంటే రెండు మాకులపేర - మెరసిన పట్టణ మంటివి
వో(సె)మ్మ! నే జెల్ల, నీవు నీ వుపమలు! - (వోపినంత చూడమంటివి)॥పుట్టక॥
తాత్పర్యము:
"నువ్వు పూసుకున్న ఆ సుగంధం ఏమిటి?" అని అడిగితే, నేరుగా చెప్పకుండా "ఒక జంతువు (మృగము) పేరుతో ఉన్న పరిమళం" అన్నావు. "ఖ్యాతి గల నీ భర్త పేరేమిటి?" అని అడిగితే, "పది తలల రావణాసురుని శత్రువు (శ్రీరాముడు)" అన్నావు. "మీ ప్రాంతం (సీమ) ఏది?" అని అడిగితే, "రెండు వృక్షాల (మాకుల) పేరుతో ప్రకాశించే పట్టణం" అన్నావు. ఓసి పిల్లదాకా! నీ చమత్కారాలు, నీ ఉపమానాలు భలేగా ఉన్నాయి, నీ నేర్పరితనాన్ని మమ్మల్ని ఓపిక ఉన్నంతవరకు చూడమంటున్నావా!
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో మూడు పొడుపు కథల వంటి చమత్కారాలు ఉన్నాయి, వాటిని ఆనందమూర్తి గారు ఇలా విశ్లేషించారు:
1. మృగము పేర పొందిన పరిమళము: కస్తూరి మృగము లేదా పునుగుపిల్లి ద్వారా లభించే కస్తూరి/పునుగు వాసన. దీని ద్వారా నాయిక సహజ గంధము కలిగిన 'పద్మినీ జాతి స్త్రీ' అని కవి ధ్వనింపజేశారు.
2. దశవదనుని వైరినేను: దశవదనుడు అనగా రావణాసురుడు, అతని వైరి (శత్రువు) శ్రీరాముడు. భారతీయ సంప్రదాయం ప్రకారం భర్త పేరును నేరుగా చెప్పకూడదు కాబట్టి, నాయిక తన పతి పేరు 'రాముడు' (వేంకటేశ్వరుడు) అని ఇలా మార్గంతరంగా చెప్పింది.
3. రెండు మాకుల పేర మెరసిన పట్టణం: 'మాకు' అనగా చెట్టు. రెండు చెట్ల పేరు గల ప్రాంతం 'రెంటచింతల'. గుంటూరు సీమకు చెందిన ఈ ప్రాంత విశేషాలతో తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యునికి గల సంబంధాన్ని ఈ ప్రయోగం సూచిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుని దివ్య లీలా విశేషాలు గానీ, భక్తునికి భగవంతునికి మధ్య గల సంబంధం గానీ బాహ్య ప్రపంచానికి అంత సులభంగా బోధపడవు. అవి రహస్య సంకేతాల వలె, ప్రహేళికల వలె అంతరంగంలోనే అనుభవవేద్యమౌతాయి.
చరణం 2:
కమ్ము(క) నీ మేన నున్న దేమనంటే - గగనము పేరిటి దంటివి
(కొమ్మరో! యాపైనున్న వేమంటే - కొండలే కను మంటివి)
రొమ్ము మీద చిలికించిన దే మనంటే - (ఋ)తువు (పేరంటివి)
(చిమ్మనగ్రో వదేల నంటే - chiమ్మి రేగ మంటివి)॥పుట్టక॥
తాత్పర్యము:
"నీ దేహాన్ని కమ్ముకుని ఉన్న ఆ సన్నని నడుము ఏమిటి?" అని అడిగితే, "ఆకాశం లాంటి శూన్యము" అన్నావు. "ఓ కొమ్మరో! ఆ నడుము పైభాగంలో ఉన్నవి ఏవి?" అని అడిగితే, "కొండల వంటి వక్షఃస్థలాన్ని చూడు" అన్నావు. "నీ రొమ్ము మీద చిలకరించుకున్న ఆ రంగులేమిటి?" అని అడిగితే, అదొక "ఋతువు (వసంత కాలపు రంగులు)" అన్నావు. "ఆ చేతిలోని చిమ్మనగ్రోవి ఎందుకు?" అని అడిగితే, "రంగులు చిమ్మి ప్రణయ తాపాన్ని రేపడానికే" అన్నావు.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో ప్రకృతి శిల్పాన్ని స్త్రీ అంగ వర్ణనలో తారుమారు చేసిన తాళ్లపాక వారి విలక్షణ భావకోశం (Schema) కనిపిస్తుందని ఆనందమూర్తి గారు వివరించారు:
1. గగనము/కొండల చమత్కారం: ప్రకృతిలో సహజంగా కొండలు కింద, ఆకాశం పైన ఉంటాయి. కానీ ఇక్కడ స్త్రీ వర్ణనలో శూన్యమైన నడుము (ఆకాశం) కింద, కొండల వంటి స్తనములు పైన ఉండి క్రిందుమీదులయ్యే చమత్కారాన్ని కవి ప్రదర్శించారు. (ఇదే తీరున పగటి ప్రకాశం గల ముఖము ముందు, చీకటి రాత్రి వంటి కొప్పు వెనుక ఉండి ముందు వెనుకలయ్యే వర్ణనలు మరో తాళ్లపాక సంకీర్తనలోనూ ఉన్నాయి).
2. ఋతువు పేరంటివి: రొమ్ము మీద చిలికించుకున్నది 'వసంతం' (రంగుల నీళ్లు). వసంతం అనేది ఒక ఋతువు కాబట్టి, నాయిక దానిని ఋతువు పేరుతో పిలిచింది. అది వసంతోత్సవ ప్రణయ కేళిని సూచిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ప్రకృతి నియమాలకు అతీతమైనది దైవలీల. ఆకాశం వంటి నిర్గుణ శూన్యం నుండి, కొండల వంటి అనంత సృష్టి శక్తులు ఆవిర్భవించడాన్ని, విశ్వమంతా ఆ వసంత వల్లభుని ప్రణయ లీలా విలాసమేనని గ్రహించడాన్ని ఈ చరణం అంతరార్థంగా బోధిస్తుంది.
చరణం 3:
(తృతీయ చరణము వ్రాతప్రతిలో లుప్తము)
విశేషాలు (పరిష్కర్త గమనిక):
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి పరిశోధన ప్రకారం, ఈ కీర్తనలోని మూడవ చరణం వ్రాతప్రతిలో పూర్తిగా శిథిలమై (లుప్తమై) పోయింది. కేవలం స్థలాంతరమున "కన్నది విన్నది గాదు" అనే ఒక చిన్న వాక్యాంశం మాత్రమే లభించింది. మూడవ చరణంలోనే సాధారణంగా కవి ముద్ర (వేంకటేశ్వరుడు లేదా కృష్ణ ముద్ర) ఉంటుంది. అయితే ఇక్కడ ముద్రాచరణం లుప్తమవ్వడం వల్ల సంపూర్ణ పూరణం సాధ్యం కాలేదు. అయినప్పటికీ, ఈ ప్రహేళికా కూర్పు శైలిని బట్టి ఇది నిస్సందేహంగా తాళ్లపాక చินతిరుమలాచార్యుల సంకీర్తనగానే నిర్ధారించబడింది.
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి సాహిత్య రికార్డు - చారిత్రక విశేషాలు:
ఆనందమూర్తి గారు ఈ సంకీర్తన ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక సత్యాన్ని సాహిత్య లోకానికి గుర్తుచేశారు:
• మొదటి పరిచయం (1949): తాళ్లపాక వంశీయులు భద్రపరిచిన ఈ మూల గ్రంథ పాఠాలను, 1949లో వారి గురుదేవులు వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు (VPS) 'అన్నమాచార్య చరితము' పీఠికలో కొన్ని పాటలను ఉటంకిస్తూ మొదటిసారిగా ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు. ఆ పాటలు చాల ప్రసిద్ధి చెందాయి.
• పరిశోధన ఉపేక్ష: సాహిత్య పరిశోధనకు అత్యంత ముఖ్యమైన ఈ మూల వ్రాతప్రతి గ్రంథం, దురదృష్టవశాత్తూ తదుపరి కాలంలో కొందరు పండితుల నిర్లక్ష్యానికి, ఉపేక్షకు గురైంది.
• పునరుద్ధరణ (TNF పథకం): ఈ నేపథ్యంలో, వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయం (TMSSML), బెంగళూరులోని SRC, IGNCA వంటి వివిధ ప్రాచీన భాండాగారాల నుండి సేకరించిన 288 కి పైగా సరికొత్త నూతన సంకీర్తనలను తిరుపతి లోని SVORI సంస్థ మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక శాఖ (MOC) వారి TNF పథకం సాయంతో, ప్రజల ఆదరణతో విమర్శనాత్మక పరిశీలనతో తిరిగి లోకానికి ఆవిష్కరించారు. ఆ అపురూప సంకలనంలోనిదే ఈ విశిష్టమైన సంకీర్తన.
191
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగ (నాయిక) కు శ్రీవేంకటేశ్వరుని విరహావస్థను వివరిస్తూ, స్వామికి వివిధ శృంగార ఉపచారాలు చేసి ఆయన తాపాన్ని చల్లార్చవలసిందిగా చెలికత్తె రూపంలో ఉద్బోధించారు. ప్రణయ కేళిలో కలిగే అలసట, విరహ వేదనల వల్ల స్వామి శరీరం అనుభవిస్తున్న ఆరాటాన్ని వర్ణిస్తూ, నాయికా నాయకుల సమాగమాన్ని కాంక్షించే సుందర శృంగార రచన ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పుట్టుభోగీంద్రుడే - పులకోర్వఁడిక రావె
నెట్టన నీపతి (కి - నీకు) మొక్కెదను॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ చిన్నదానా! పుట్టుకతోనే మహారాజ భోగాలను అనుభవించే ఆ స్వామి, నీ విరహ తాపం వల్ల కలిగే శరీర పరవశత్వాన్ని (పులకలను) ఇక భరించలేకపోతున్నాడు, త్వరగా రావే! నీకు, నీ ప్రాణనాథుడికి ఇద్దరికీ చేతులెత్తి నమస్కరిస్తాను (మీరిద్దరూ ఒక్కటికండి).
విశేషాలు:
గంధం బసవ శంకరరావు గారు పేర్కొన్నట్లు, ఇది నాయికకు చెలికత్తె చేసే శృంగార ఉపచార ఉద్బోధ. ఎల్లప్పుడూ సుఖాలనే అనుభవించే స్వామి (పుట్టుభోగీంద్రుడు) విరహం వల్ల పడుతున్న ఇబ్బందిని చెలికత్తె ఇక్కడ చనువుతో సున్నితంగా హెచ్చరిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్ముడు నిత్యానంద స్వరూపుడు, సకల భోగప్రదాత. కానీ తన అనన్య భక్తుడైన జీవాత్మ వియోగం కలిగినప్పుడు ఆ స్వామి సైతం భక్త పరాధీనుడై ఆరాటపడతాడు. ప్రకృతి-పురుషుల ఐక్యత కొరకు ఆచార్యుడు లేదా గురువు (చెలికత్తె) ఇద్దరినీ లంకె వేయడానికి చేసే ప్రార్థన ఇందులో ధ్వనిస్తుంది.
చరణం 1:
తెలిమల్లిమొగ్గ మ - ట్టెలగంటు లేని పో
ట్లుల రమణుని మేను - పులిపులియై
కలికి! నీ చనుదోయి - గజనిమ్మ పండ్లకా
కలగాని మానదా - కాయంబు నొవ్వి॥పుట్టు॥
తాత్పర్యము:
ఓ కలికి! తెల్లని మల్లెమొగ్గల వంటి నీ కాలి మట్టెల తలపుల తాకిడి వల్ల, నీ ప్రియుని శరీరం అంతా విరహ వేదనతో పులిపులియై (బాధతో కందిపోయినట్లు) పోయింది. గజనిమ్మ పండ్ల వంటి కఠినమైన నీ వక్షఃస్థలపు కౌగిలింతల ఆరాటం వల్ల ఆయన కాయం (శరీరం) నొవ్వులు పడుతోంది; మీ ఇద్దరి కలయిక జరిగితేనే కానీ ఆ బాధ తగ్గదు.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో నాయిక కాలి మట్టెలను మల్లెమొగ్గలతోనూ, చనుదోయిని గజనిమ్మ పండ్లతోనూ పోల్చడం అన్నమయ్య శృంగార కావ్య శైలికి అద్దం పడుతోంది. విరహావస్థలో ప్రియురాలి అలంకారాలు, అంగాలు సైతం నాయకుడి మనస్సులో తీపి గాయాలను (పోట్లను) రేపుతాయని కవి వర్ణించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుని చేరాలనే తీవ్రమైన సాధనలో జీవుడు పడే ఆరాటం పరమాత్ముని హృదయాన్ని ద్రవింపజేస్తుంది. జీవాత్మ-పరమాత్మానుసంధానంలో కలిగే ఆ దివ్య కలయికే (కలగడమే) సర్వ తాపత్రయాల నొవ్వులకు ఏకైక నివారణ.
చరణం 2:
పమ్మిపుప్పొడి నెరసు - పడి యెర్రనై కన్ను
దమ్ములను నల నీరు - గమ్మె నేడు
కొమ్మ నీ మైమరపు - కోకావియద్దు లే
తెమ్మబడు కన్నులకు - తెరపియౌ గాని॥పుట్టు॥
తాత్పర్యము:
ఓ కొమ్మ! దట్టమైన పూల పుప్పొడి కళ్లల్లో పడటం వల్ల ఆయన కన్నుదమ్ములు (పద్మాల వంటి కళ్లు) ఎర్రబడ్డాయి; ఆ వేడికి (ఆవికి) కళ్ల వెంట నీరు కారుతోంది. నీవు నీ మైమరపుతో, కాషాయ/ఎరుపు రంగు వస్త్రపు (కోకావి) అంచులతో ఆ స్వామి కళ్లలోని తాపాన్ని అద్ది తుడవాలి; అప్పుడే శ్రమపడి అలసిపోయిన ఆయన కళ్లకు ఉపశమనం (తెరపి) లభిస్తుంది.
విశేషాలు:
'ఆవి' అనగా తాపము లేదా వేడి అని అర్థం. విరహ తాపం వల్ల కళ్లు ఎర్రబడటం, కన్నీరు కారడం సహజం. దానికి ఉపచారంగా నాయిక తన పైట చెంగుతో (కోకావి అంచులతో) స్వామి కళ్లను తుడవాలని చెప్పడం ద్వారా అన్నమయ్య సేవాలక్షణంతో కూడిన శృంగారాన్ని అద్భుతంగా చిత్రించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
సంసార తాపత్రయాలనే నెరసులు (దుమ్ము) కమ్మి జీవుడు అజ్ఞానంతో కన్నీరు కారుస్తున్నప్పుడు, లేదా భక్తుని ఆర్తిని చూసి భగవంతుడు కరుణా రసాన్ని కురిపిస్తున్నప్పుడు, భక్తి అనే నిర్మల వస్త్రంతో (మైమరపుతో) ఆ వేదనను ఉపశమింపజేయాలి. దైవానికి చేసే ఆత్మీయ కైంకర్యమే నిజమైన ముక్తి.
చరణం 3:
పెలుచరేయెండ నే - బెగడుకొని నాయకుడు
తలకొన్నవెతలచే - దప్పిదీర
నలమేలుమంగ శ్రీвеంక-టాధీశ వడదీర
పొలచు నధరంపు క - ప్పుర వీడెమీవె॥పుట్టు॥
తాత్పర్యము:
రాత్రి వేళ కాచే వెన్నెల సైతం విరహం వల్ల తీవ్రమైన ఎండలా (రేయెండ) అనిపించి నీ నాయకుడు భయపడుతున్నాడు. ఆయనకు కలిగిన ఈ మానసిక వెతలు, వడదెబ్బ (వడ) చల్లబడాలంటే, ఓ అలమేలుమంగా! నీవు నీ ప్రకాశవంతమైన పెదవుల నుండి వెలువడే కర్పూర తాంబూలాన్ని (కప్పుర వీడెమును) శ్రీవేంకటాధీశునికి అందించి, ఆయన దప్పికను, తాపాన్ని తీర్చాలి.
విశేషాలు:
'శ్రీవేంకటాధీశ - అలమేలుమంగ' ముద్రలతో కీర్తన పరమ రమణీయంగా ముగిసింది. విరహ కాలంలో చల్లని వెన్నెల సైతం ఎండలా కాస్తుందనే (రేయెండ) శృంగార కవిత్వ సమయాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ అద్భుతంగా వాడారు. ఆ తాపానికి, వడదెబ్బకు మందు అలమేలుమంగమ్మ ఇచ్చే 'కర్పూర తాంబూలమే' (కప్పుర వీడెము) అని ముగించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
లౌకిక సుఖాలు (వెన్నెల) సైతం భగవద్భక్తునికి తాపాన్ని (రేయెండను) కలిగిస్తాయి. జీవుడి సంసార తాపం (వడ) తీరాలన్నా, పరమాత్ముని భక్త రక్షణ దీక్ష సఫలం కావాలన్నా జగన్మాత అయిన అలమేలుమంగమ్మ పురుషకారము, కరుణ అనే కర్పూర తాంబూల ప్రసాదము అత్యంత ఆవశ్యకము. ఆ మాత అనుగ్రహంతోనే శ్రీవేంకటేశ్వరుని సాయుజ్యం లభిస్తుంది.
192
తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యుల వారు రచించిన ఈ 'అభిషేక సంకీర్తన' పరమ అద్భుతమైనది. తిరుమల శ్రీవారి అభిషేకానంతర వైభవాన్ని, స్వామివారి దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని కన్నులకు కట్టేలా వర్ణించే ఆధ్యాత్మిక కీర్తన ఇది.
పల్లవి:
పులుకడిగినయట్టి పురుషోత్తముఁడు వాఁడె
యెలమి నారతులు మీరెత్తరే దేవునికి॥
తాత్పర్యము:
అభిషేకం ముగించుకుని, పులుకడిగిన ముత్యంలా స్వచ్ఛంగా, ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోతున్న ఆ పురుషోత్తముడు (శ్రీమహావిష్ణువు) ఇదిగో ఇక్కడే ఉన్నాడు. ఓ భక్తులారా! పరమానందంతో ఆ దేవునికి మంగళ హారతులు పట్టండి.
విశేషాలు:
'పులుకడిగినయట్టి' అనే ప్రయోగం స్వామివారి నిర్మలత్వాన్ని, అభిషేకం తర్వాత ఆయనలో వ్యక్తమయ్యే అపారమైన తేజస్సును సూచిస్తుంది. అభిషేక సేవను కళ్లారా చూసిన భక్తుడి తన్మయత్వం ఈ పల్లవిలో కనిపిస్తుంది.
చరణం 1:
గొప్పయింద్రనీలాల కొండ మంచు గప్పినట్టు
నెప్పు మింట పాలవెల్లి నెరసినట్టు
విప్పు నీలమేఘముపై వెన్నెల గాసినయట్టు
కప్పురధూళిమేనఁ గప్పిరి దేవునికి॥
తాత్పర్యము:
శ్రీవారి నల్లని దివ్యమంగళ విగ్రహానికి కర్పూరపు పొడిని అద్దిన దృశ్యం ఎలా ఉందంటే — ఒక పెద్ద ఇంద్రనీలమణి పర్వతంపై తెల్లని మంచు కప్పినట్లుగా ఉంది; ఆకాశంలో తెల్లని పాలసముద్రం పొంగి అలముకున్నట్లుగా ఉంది; విశాలమైన నల్లని మబ్బుపై తెల్లని వెన్నెల కాచినట్లుగా ఉంది. అటువంటి కర్పూరపు ధూళిని స్వామివారి శరీరంపై భక్తులు దట్టంగా అలదారు.
విశేషాలు:
స్వామివారి నల్లని మేనికి, కర్పూరపు తెల్లదనానికి మధ్య గల రంగుల కలయికను ఇంద్రనీలాల కొండ-మంచు, ఆకాశం-పాలవెల్లి, నీలమేఘం-వెన్నెల వంటి ఉపమానాలతో పెదతిరుమలాచార్యులు అద్భుతంగా వర్ణించారు.
చరణం 2:
నిండు నైరావతముపై నీలిజగ గప్పినట్టు
వెండిమేడపైఁ జీఁకటి విడిసినట్టు
పుండరీకపుఁగొలను పొరిఁదేం ట్లాగినట్టు
మెండగు తట్టుపుణుఁగు మెత్తిరి దేవునికి॥
తాత్పర్యము:
స్వామివారికి కస్తూరి, పునుగు (సుగంధ ద్రవ్యాలు) వంటి నల్లని లేపనాలను పూసిన దృశ్యం ఎలా ఉందంటే — తెల్లని ఐరావతం అనే ఏనుగుపై నల్లని వస్త్రాన్ని కప్పినట్లుగా ఉంది; తెల్లని వెండి మేడపై చీకటి వచ్చి వాలినట్లుగా ఉంది; తెల్లని తామర పూల కొలనులో నల్లని తుమ్మెదలు గుంపుగా చేరి తేనె తాగుతున్నట్లుగా ఉంది. అటువంటి నల్లని సుగంధ విలసితమైన పునుగును దేవునికి అధికంగా పూశారు.
విశేషాలు:
అభిషేకం తర్వాత స్వామివారికి తెల్లని చందనం లేదా వస్త్రాల అలంకరణపై నల్లని పునుగు చారలు దిద్దడాన్ని ఇక్కడ కవి చమత్కరించారు. శ్వేత, శ్యామ వర్ణాల (తెలుపు, నలుపు) కలయికను ఐరావతం-నీలివస్త్రం, వెండిమేడ-చీకటి, తామరకొలను-తుమ్మెదలు అనే సుందర దృశ్యాలతో పోల్చడం విశేషం.
చరణం 3:
అదె నల్లఁగలువలన కరువు లుండినట్టు
మెదిగి కస్తూరిభూమి మేరు వున్నట్టు
యెదుట శ్రీవేంకటేశుయెద నలమేల్మంగను
గుదిగుచ్చి సొమ్ములెల్లా గుప్పిరి దేవునికి॥
తాత్పర్యము:
నల్లని కలువ పూల తోటలన్నీ ఒకేచోట సమృద్ధిగా ఉన్నట్లుగా, నల్లని కస్తూరి నిండిన నేలపై బంగారు మేరు పర్వతం నిలిచినట్లుగా ఆ దేవుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఇదిగో! మన కళ్లెదుటే ఉన్న ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని వక్షఃస్థలంలో (గుండెల్లో) ఉన్న అలమేలుమంగమ్మను, స్వామివారిని కలిపి ఉంచి, ఆ దివ్య దంపతులకు నగలన్నీ సమర్పించి అలంకరించారు.
విశేషాలు:
కీర్తన ముగింపులో స్వామివారితో పాటు అమ్మవారిని కూడా చేర్చి దర్శించడం పరమ మంగళకరం. కస్తూరి నిండిన నేలపై మేరు పర్వతం అన్నప్పుడు — నల్లని కస్తూరి అలంకరణ గల స్వామివారి వక్షఃస్థలం భూమి అయితే, అక్కడ మెరుస్తున్న బంగారు ఆభరణాలు, అమ్మవారు మేరు పర్వతంగా భాసించారని కవి భావన.
193
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులు ప్రణయ లీలలో నాయికకు (అలమేలుమంగకు) కలిగిన ఒక విలక్షణమైన మనోస్థితిని వర్ణించారు. భర్త లేదా ప్రియుడు తనంతట తానుగా ఇష్టపడి వచ్చినప్పుడే ప్రణయ సుఖం లభిస్తుంది తప్ప, ఆయనకు ఇష్టం లేనప్పుడు బలవంతంగా పంతాలు పడి (పెనఁగకురే) సాధించలేమని, లోకసహజమైన అద్భుత ఉపమానాలతో చెలికత్తెలకు లేదా తన మనసుకు సర్దిచెప్పుకుంటున్నట్లుగా ఈ సంకీర్తన సాగుతుంది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పెనఁగకురే మీ రింత ప్రియునితోఁ బలుమారు
తనకు నిచ్చయినవేళ తలఁపు గలిగీని॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ చెలికత్తెలారా! మీరా ప్రియునితో (శ్రీవేంకటేశ్వరునితో) పదే పదే అంతగా పంతాలకు దిగకండి, వాదించకండి. ఆయనకు ఇష్టమైన సమయం వచ్చినప్పుడు, ఆ స్వామికే స్వయంగా మనపై తలపు (ప్రేమ/జ్ఞాపకం) కలుగుతుంది.
విశేషాలు:
పెదతిరుమలాచార్యుల వారి ఈ శృంగార సంకీర్తన 17వ సంపుటంలో 29వ కీర్తనగా లభ్యమవుతోంది. ప్రియుడి మనసెరిగి నడుచుకోవాలనే ధీర నాయిక లక్షణం పల్లవిలో కనిపిస్తుంది. బలవంతపు వలపు కంటే సహజమైన అనురాగమే గొప్పదని కవి ఇక్కడ సూచించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవత్ సాక్షాత్కారం అనేది సాధకుడి హఠాత్ సాధన వల్లనో, అహంకారపూరితమైన పంతాల వల్లనో లభించేది కాదు. జీవుడు సంపూర్ణ శరణాగతితో వేచి ఉండాలి. ఆ పరమాత్ముని కృపా సంకల్పం (తనకు నిచ్చయినవేళ) కలిగినప్పుడే జీవునికి దైవదర్శన భాగ్యం సిద్ధిస్తుంది.
చరణం 1:
వలచి యలిగిన యలుక వడిఁ దేర్చవచ్చుఁ గాక
వొలసి నొల్లని యలుక లొకరి వశమా
మెలఁగి నిద్రించు విభుని మేలుకొలుపవచ్చుఁ గాక
తెలిసి వుండిన నిదుర తెగి లేపవశమా॥పెనఁగకురే॥
తాత్పర్యము:
ప్రేమతో అలిగిన అలుకను (ప్రణయ కలహాన్ని) త్వరగా బుజ్జగించి తీర్చవచ్చు; కానీ అసలు ఇష్టమే లేక నటిస్తూ చేసే అలుకలను మార్చడం ఎవరి తరమౌతుంది? అలాగే, నిజంగా నిద్రిస్తున్న భర్తను ప్రేమతో పిలిచి మేలుకొలుపవచ్చు; కానీ అన్నీ తెలిసి కూడా నిద్రిస్తున్నట్లు నటిస్తున్న వాడిని (కపట నిద్ర నటిస్తున్నవాడిని) బలవంతంగా లేపడం సాధ్యమా?
విశేషాలు:
తెలుగు భాషలోని అద్భుతమైన సామెతను, లోకోక్తిని పెదతిరుమలయ్య ఇక్కడ ప్రయోగించారు. "నిద్రపోతున్న వాడిని లేపవచ్చు కానీ, నిద్ర నటిస్తున్న వాడిని లేపలేము" అనే లౌకిక సత్యాన్ని శృంగార రసానికి అన్వయించి చెప్పడం కవి ప్రౌఢిమకు నిదర్శనం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుడిలో ఏవైనా పొరపాట్లు ఉంటే దైవం క్షమించి దరిచేరుస్తాడు. కానీ కపట భక్తితో, లోపల లౌకిక కోరికలు పెట్టుకుని పైకి భక్తుడిలా నటించేవాడిని భగవంతుడు అనుగ్రహించడు. సర్వజ్ఞుడైన పరమాత్ముడు అన్నీ తెలిసి కూడా నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు ఉంటాడు కాబట్టి, జీవుడు నిష్కపటమైన భక్తిని అలరార్చుకోవాలి.
చరణం 2:
చనవుగలిగినమాట చవిసేయవచ్చుఁ గాక
మనసు లెనయనిచోట మరుప వశమా
వినరే యాఁకటిపతికి విందు చెప్పవచ్చుఁ గాక
తనిసివుండినయపుడు తమ రేఁచ వశమా॥పెనఁగకురే॥
తాత్పర్యము:
పరస్పర చనువు, ఆత్మీయత ఉన్నప్పుడు మాట్లాడే మాటలు ఎంతో రుచిగా (చవిగా) ఉంటాయి; కానీ మనసులు కలవని చోట ప్రేమను ఎలా రేకెత్తించగలం? వినండి చెలులారా! ఆకలితో ఉన్నవాడికి రుచికరమైన విందు వడ్డించి సంతోషపెట్టవచ్చు; కానీ ముందే కడుపు నిండి (తనిసి) ఉన్నవాడిని మరిన్ని పదార్థాలు తినమని బలవంత పెట్టడం ఎవరి తరమౌతుంది?
విశేషాలు:
ఇక్కడ కూడా ఆకలి, విందు అనే చక్కని ఉపమానం వాడబడింది. తృప్తిగా ఉన్నవాడికి విందు వడ్డించినా రుచించదు. అలాగే ప్రణయంలో ఇద్దరి మనసులు కలిసినప్పుడే ఆ బంధానికి ఒక రుచి, అందం వస్తాయని కవి ఎంతో లలితంగా వర్ణించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఆకలి అనేది భగవంతుని దర్శించాలనే ఆర్తికి (ముముక్షుత్వానికి) సంకేతం. సంసార భోగాలతో కడుపు నిండిపోయిన లౌకిక జీవునికి భగవత్ చింతన రుచించదు. హృదయంలో లౌకిక వాసనలన్నీ తొలగిపోయి, దైవకృపకై ఆకలిగొన్న భక్తుని అంతరంగంలోనే భగవంతుడు భక్తి రస విందును స్వీకరిస్తాడు.
చరణం 3:
పాయరాని చుట్టరికము పట్టిపెనఁగవచ్చుఁ గాక
కాయకపు వావులకుఁ గలయ వశమా
యీయెడల శ్రీవేంకటేశుఁడిటు ననుఁ గూడె
చాయలనాతనిమేలు జవకట్ట వశమా॥పెనఁగకురే॥
తాత్పర్యము:
ఎప్పటికీ విడిపోని జన్మజన్మల ప్రాణబంధం (చుట్టరికము) ఉంటే పట్టుబట్టి ఆరాటపడవచ్చు గానీ, కేవలం పైపైన కనిపించే తాత్కాలిక శారీరక (కాయకపు) బంధాల కోసం పెనగులాడటం కుదురుతుందా? ఇప్పుడు ఇక్కడ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు స్వయంగా నన్ను ప్రేమించి కూడాడు. అలాంటప్పుడు కేవలం ఊహల (చాయల) ఆధారంగా ఆ స్వామి చేసిన మేలును, ఆయన ప్రేమను తక్కువ అంచనా వేయడం (జవకట్టడం) మన తరమా? కాదు.
విశేషాలు:
'శ్రీవేంకటేశు' ముద్రతో కీర్తన పరిపూర్ణమైంది. 'జవకట్టడం' అనగా తక్కువ చేయడం లేదా హద్దులు విధించడం. స్వామి తనంతట తానుగా వచ్చి నాయికను ఏలుకున్నాడు కాబట్టి, ఆయన ప్రేమ అనంతమైనదని, దాన్ని లౌకిక కొలమానాలతో కొలవలేమని నాయిక తన సంతోషాన్ని ప్రకటిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మకు పరమాత్మునికి మధ్య ఉన్నది 'పాయరాని చుట్టరికము' అంటే నిత్యమైన శేష-శేషి సంబంధం (భగవంతుడే యజమాని, జీవుడే సేవకుడు అనే శాశ్వత బంధం). లౌకిక దేహ బంధాలు తాత్కాలికమైనవి. ఎప్పుడైతే జీవుడు తన అహంకారాన్ని వీడి నిశ్శబ్దంగా ఉంటాడో, అప్పుడు శ్రీవేంకటేశ్వరుడే స్వయంగా వచ్చి జీవుడిని తనలో లీనం చేసుకుంటాడు. ఆ దివ్య కరుణా విలాసాన్ని మాటలలో వర్ణించడం సాధ్యం కాదని పరమార్థం.
194
తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యుల వారు (లేదా అన్నమాచార్యులు) రచించిన ఈ సంకీర్తన పరమ అద్భుతమైన శరణాగతి కీర్తన. స్వామివారిని దర్శించుకున్న వేళ కలిగిన పరమానందాన్ని, ఆయన భక్తవత్సలతను అనేక లౌకిక, అలౌకిక ఉపమానాలతో కొనియాడే మధుర భక్తి గీతం ఇది.
పల్లవి:
పొడగంటిమయ్య మిమ్ము పురుషోత్తమా, మమ్ము
నెడయకవయ్య కోనేటిరాయఁడా॥
తాత్పర్యము:
ఓ పురుషోత్తమా! కోనేటిరాయడా (శ్రీవేంకటేశ్వరా)! మా కనులారా నిన్ను దర్శించుకున్నాము స్వామి. ఇకపై ఎన్నడూ మమ్ములను విడిచిపెట్టక, మా వెంటే ఉండి మమ్మల్ని కాపాడుము.
విశేషాలు:
'పొడగనుట' అనగా దర్శించుట. స్వామివారి దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని చూసిన భక్తుడు, ఆ రూపం కళ్లముందు నుండి కదలకుండా అలాగే ఉండిపోవాలని, తమ్మును ఎన్నడూ ఎడబాసిపోవద్దని కోరుకునే ఆరాటం ఈ పల్లవిలో వ్యక్తమవుతోంది.
చరణం 1:
కోరి మమ్ము నేలినట్టి కులదైవమా, చాల
నేరిచి పెద్దలిచ్చిన నిధానమా
గారవించి దప్పిదీర్చు కాలమేఘమా, మాకు
చేరువఁ జిత్తములోని శ్రీనివాసుఁడా॥
తాత్పర్యము:
మమ్ములను అనుగ్రహించి ఏలుకుంటున్న మా వంశపారంపర్య కులదైవమా! మా పెద్దలు ఎంతో జ్ఞానంతో, భక్తితో సాధించి మాకు తరతరాలుగా అందించిన గొప్ప గుప్తనిధివి నీవు. మాపై ప్రేమతో మా సంసార తాపత్రయాలనే దప్పికను తీర్చే కరుణామయ కాలమేఘానివి నీవు. మాకు ఎంతో దగ్గరగా, మా మనసుల్లోనే కొలువై ఉన్న శ్రీనివాసుడవు నీవు.
విశేషాలు:
భగవంతుడిని కేవలం ఆరాధ్య దైవంగానే కాక, పూర్వీకులు భద్రపరిచి ఇచ్చిన ఆస్తిగా భావించడం ఇక్కడి విశేషం. 'పెద్దలిచ్చిన నిధానమా' అనే ప్రయోగం వల్ల ఈ కీర్తనను అన్నమయ్య కుమారుడో, మనవడో (చినతిరుమలాచార్యులు) రాసి ఉంటారనే అభిప్రాయం కూడా ఉంది.
చరణం 2:
భావింపఁ గైవసమైన పారిజాతమా, మమ్ము
చేవదేరఁ గాచినట్టి చింతామణీ
కావించి కోరిక లిచ్చే కామధేనువా, మమ్ము
తావై రక్షించేటి ధరణీధరా॥
తాత్పర్యము:
మనసులో ధ్యానించగానే మా చేతికి చిక్కిన పారిజాత వృక్షానివి నీవు. మాకు ఆత్మబలాన్ని, ధైర్యాన్ని ఇచ్చి కాపాడే చింతామణివి (కోరినవి ఇచ్చే రత్నం) నీవు. మేము అడిగిన కోరికలన్నింటినీ నెరవేర్చే కామధేనువువు నీవు. మాకు ఆధారమై, ఆశ్రయమై నిలిచి రక్షించే భూధరుడవు నీవు.
విశేషాలు:
పురాణ ప్రసిద్ధమైన, కోరికలు తీర్చే పారిజాతం, చింతామణి, కామధేనువు అనే మూడింటినీ శ్రీవారే అని కీర్తించడం ద్వారా, స్వామిని ఆశ్రయించిన భక్తునికి లోటు అనేది ఉండదని కవి లోకానికి చాటిచెప్పారు.
చరణం 3:
చెడనీక బ్రదికించే సిద్ధమంత్రమా, రోగా
లడఁచి రక్షించే దివ్యౌషధమా
బడిఁబాయక తిరిగే ప్రాణబంధుఁడా, మమ్ము
గడియించినట్టి శ్రీవేంకటనాథుఁడా॥
తాత్పర్యము:
మమ్ములను తప్పుదోవ పట్టనీయకుండా, పతనం కాకుండా కాపాడి తరింపజేసే సిద్ధమంత్రానివి నీవు. మా భవరోగాలను (జన్మ సంసార దుఃఖాలను), శారీరక రోగాలను అణచివేసే దివ్యమైన ఔషధానివి నీవు. మమ్ములను ఎల్లవేళలా విడిచిపెట్టకుండా మా వెంటే తిరిగే ప్రాణబంధువువు నీవు. మమ్మల్ని సృష్టించి, సంపాదించుకున్న మా శ్రీవేంకటనాథుడవు నీవే స్వామి.
విశేషాలు:
భగవంతుడు కేవలం దూరంగా ఉండే శక్తో, శాసకుడో కాదు; ఆయన రోగాలను నయం చేసే వైద్యుడు (దివ్యౌషధము), ఆపదల్లో ఆదుకునే ఆత్మీయుడు (ప్రాణబంధువు). 'మమ్ము గడియించినట్టి' అనగా స్వామి మమ్మల్ని తన భక్తులుగా సంపాదించుకున్నాడని భక్తుని పరమ ఆత్మీయత ఇక్కడ గోచరిస్తుంది.
195
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక చినతిరుమలాచార్యులు 'పురుషోత్తముడు' అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రణయ లీలావిలాసాలను, ఆయన శృంగార చేష్టలను జానపద శైలిలో ఎంతో చమత్కారంగా, నిందాస్తుతి రూపంలో వర్ణించారు. లోకేశ్వరుడైన స్వామి అంతమంది దేవేరులు చెంతనున్నప్పటికీ, తన చాపల్యాన్ని వీడక నాయికలతో సాగించే వినోదాలను ఒక ప్రియురాలి చనువుతో కూడిన అలిక ద్వారా ఇందులో ఆవిష్కరించారు.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పొద్దుబోదా నీకు నేమి - పురుషోత్తమా, మేలు
సిద్దవిద్య లాడేవు - శ్రీపురుషోత్తమా!॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ శ్రీపురుషోత్తమా! నీకు అస్సలు పొద్దుపోదా ఏమిటి? ఎప్పుడూ లేనిపోని మాయలు, నేర్పులు (సిద్ధవిద్యలు) ప్రదర్శిస్తూ అందరినీ ఆటపట్టిస్తుంటావు; నీ విలాసాలు భలే బాగున్నాయి స్వామీ!
విశేషాలు:
గంధం బసవ శంకరరావు గారు పేర్కొన్నట్లు, ఈ సంకీర్తన సరళమైన జానపద శైలిలో సాగింది. భగవంతుని లీలలను 'సిద్ధవిద్యలు' (మాయాజాలం) అని సంబోధించడం ద్వారా స్వామిపై నాయికకు గల అపారమైన చనువు, శృంగార నిందాస్తుతి ఇక్కడ వ్యక్తమవుతున్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్ముడు సృష్టి, స్థితి, లయ కారకుడు. అఖిల బ్రహ్మాండాన్ని నడిపించే ఆ స్వామి లీలలు సామాన్య మానవులకు సిద్ధవిద్యల వలె, పొడుపు కథల వలె తోస్తాయి. జీవులను తన మాయాజాలంతో ఆడిస్తూ, వారితో ప్రణయ క్రీడ సాగించడం ఆ పురుషోత్తమునికి నిత్య వినోదం అని భావం.
చరణం 1:
పట్టిపట్టి యాడేవు పడతుల కుచములు - పుట్టచెండా నీకు పురుషోత్తమా!
దొట్టిన వేడుక రొమ్ము దొక్కి యిందరుండగాను - చిట్టకములు మానవైతి శ్రీపురుషోత్తమా!॥పొద్దు॥
తాత్పర్యము:
ఓ పురుషోత్తమా! పడతుల వక్షఃస్థలాలను పదే పదే పట్టి చూస్తూ ఆడుకుంటున్నావే, అవేమైనా నీకు ఆటలాడుకునే పుట్టచెండ్లా (ఆటబంతులా)? వక్షఃస్థలంపై లక్ష్మీదేవి అంతటి వేడుకగా కొలువై ఉండగా, నువ్వు మాత్రం అందరి ముందూ నీ తుంటరి చేష్టలను (చిట్టకములను) మానడం లేదు కదా!
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో నాయికల అంగాలతో స్వామి ఆడే ప్రణయ కేళిని ఆటబంతితో (పుట్టచెండు) పోల్చారు. స్వామి వక్షఃస్థలంలో నివాసముండే లక్ష్మీదేవి సాక్షిగా ఆయన ఇతర నాయికలతో సాగించే శృంగార విలాసాలను ఇక్కడ జానపద సొగసుతో నిందించడం విశేషం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుని సృష్టిలో ప్రకృతి శక్తులన్నీ ఆయన సంకల్పం అనే బంతి ఆట (లీలా విభూతి) లాంటివి. మూలలక్ష్మి అంతరంగంలో స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, స్వామి సృష్టిలోని అనంత జీవకోటి (పడతులు) పై తన కరుణా విలాసాలను, ప్రేమను సమానంగా ప్రసరింపజేస్తూనే ఉంటాడని పరమార్ధం.
చరణం 2:
లలనకెమ్మోవులకు గుక్కిళ్లు మింగేవు - పులకండమా నీకు పురుషోత్తమా
వెలలేని భూకాంత వీపెక్కి వున్న - దెవ్వరి చెలి మీద చేయి చాచేవు శ్రీపురుషోత్తమా!॥పద్దు॥
తాత్పర్యము:
ఓ పురుషోత్తమా! లలనల ఎర్రని పెదవుల నుండి వెలువడే అమృతాన్ని (అధరామృతాన్ని) అలా ఆశగా గుక్కలు గుక్కలుగా మింగుతున్నావే, అది నీకేమైనా 'పులకండమా' (కలకండ ముక్కా/తీపి పానీయమా)? అటు చూస్తే వెలకట్టలేని భూదేవి (భూకాంత) నీ వీపుపై కొలువై ఉంది; అయినా వినకుండా నువ్వు ఇంకెవరి చెలి మీద చేయి చాచి లాలించాలని చూస్తున్నావు?
విశేషాలు:
గంధం బసవ శంకరరావు గారి విశ్లేషణ ప్రకారం, ఇక్కడ అపురూపమైన సాంప్రదాయిక రహస్యం ఉంది. స్వామి వక్షస్థలంలో లక్ష్మీదేవి, శిరస్సుపై తులసి ఉండగా, ఆయన వీపుపై 'భూదేవి' కొలువై ఉంటుందని ప్రతీతి. ఆ విషయాన్ని కవి ఇక్కడ "భూకాంత వీపెక్కి వున్నది" అని ఎంతో చమత్కారంగా జానపద రీతిలో గుదిగుచ్చారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుల హృదయాల నుండి వెలువడే భగవన్నామ స్మరణ, ప్రేమ అనే అమృతం స్వామికి కలకండ (పులకండం) కంటే తీపి అయినది. భూదేవి, లక్ష్మీదేవి వంటి శక్తులు తనను ఆవహించి ఉన్నప్పటికీ, భగవంతుడు ప్రతి ఒక్క సాధారణ ఆర్త జీవుని (చెలి) రక్షించడానికి తన హస్తాన్ని (చేయి) చాచుతూనే ఉంటాడనే శరణాగతి రక్షణ తత్త్వం ఇందులో ఇమిడి ఉంది.
చరణం 3:
కావరించి యింతుల పులకల తావులు గొనేవు - పూవు దండలా నీకు పురుషోత్తమా!
చేవ నన్ను గూడితివి శ్రీవేంకటనాథుడవై - శ్రీవధూటినా నీకు పురుషోత్తమా॥పొద్దు॥
తాత్పర్యము:
ఓ పురుషోత్తమా! కామంతో ఇంతుల శరీరాలపై కలిగే పులకల సువాసనలను ఆస్వాదిస్తున్నావు, అవేమైనా నీకు మెడలో వేసుకునే పూలదండలా? ఇప్పుడు నా భాగ్యం కొద్దీ, సర్వసమర్థుడైన (చేవ గల) శ్రీవేంకటనాథుడవై వచ్చి నన్ను కూడావు. నీకు నేనే లక్ష్మీదేవిని (శ్రీవధూటిని) అయ్యానా ఏమిటి?
విశేషాలు:
'శ్రీవేంకటనాథు' ముద్రతో కీర్తన మంగళాంతమైంది. నాయికల పులకల పరిమళాలను స్వామి పూలదండల వలె స్వీకరిస్తారని వర్ణిస్తూనే, చివరికి స్వామి తనను కూడటంతో తానే సాక్షాత్ లక్ష్మీస్వరూపాన్ని (శ్రీవధూటిని) అయ్యానా అని నాయిక పొందే పరమానందం ఇక్కడ ఆవిష్కృతమైంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుల రోమాంచములు, ఆనందాశ్రువులు భగవంతునికి అర్పించే సుగంధ పుష్ప మాలికలు. జీవాత్మ తన అహంకారాన్ని వీడి పరమాత్ముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో ఐక్యమైనప్పుడు (గూడినప్పుడు), ఆ జీవుడు సాక్షాత్ దైవత్వంతో సమానమైన బ్రహ్మానంద స్థితిని (శ్రీవధూటి రూపాన్ని) పొందుతాడు. పరమాత్మతో జీవుని సమరసత్వమే ఈ శృంగార సంకీర్తన పరమ రహస్యం.
196
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ సంకీర్తన అత్యంత చమత్కారభరితమైనది, విశిష్టమైనది. పైకి నాయిక స్వామివారిని పరిహసిస్తున్నట్లు (నిందాస్తుతి) కనిపించినప్పటికీ, అంతరార్థంలో స్వామివారి పది అవతారాల (దశావతారాల) లీలలను అద్భుతంగా సమన్వయం చేసిన ఆధ్యాత్మిక శృంగార కీర్తన ఇది.
పల్లవి:
పొద్దువోకలివి నీకు భువిలో నెన్నఁగ నీ
సుద్దులు చెప్పెదమన్న చూడఁజూడఁ గొత్తలు॥
తాత్పర్యము:
ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఈ భూమిపై నీవు చేసిన పనులన్నీ కేవలం కాలక్షేపానికి (పొద్దుపోకకు) చేసినట్లుగా తోస్తాయి. నీ కథలను, లీలలను (సుద్దులను) ఎంతని చెప్పగలం? వాటిని వింటుంటే, చూస్తుంటే ప్రతిసారీ సరికొత్తగా అనిపిస్తూనే ఉంటాయి.
విశేషాలు:
నాయిక స్వామివారితో ప్రణయ కలహంలో భాగంగా 'పొద్దుపోక చేసే పనులు' అంటూ ఎత్తిపొడుస్తున్నట్లుగా ఉన్నా, భగవంతుని లీలలు అనంతమైనవని, అవి నిత్యనూతనంగా ఉంటాయని కొనియాడడమే ఈ పల్లవిలోని అంతరార్థం.
చరణం 1:
మోఁతనీటిలోని యీఁత మూఁపునఁ బుట్టిన మేఁత
మూఁతిమీఁది కత్తికోఁత మొనగోరివాఁత
బాఁతిలేని దారవోఁత పాపముచూడనిచేఁత
నాఁతిమీఁది తలపోఁత నాఁగేటిగీఁత॥
తాత్పర్యము:
మోతెడు (అపారమైన) ప్రళయ జలాలలో ఈదడం, వీపుపై కొండను మోస్తూ భారాన్ని భరించడం, మూతిపై కత్తిలాంటి కోరలతో భూమిని చీల్చడం, పదునైన గోళ్లతో శత్రువును చీల్చి రాయడం, ఏ సంబంధం లేకపోయినా దానం పట్టడం, ఏమాత్రం జాలి చూపకుండా నరకడం, భార్యపైనే ఎప్పుడూ ధ్యాస ఉంచడం, నాగలితో నేలను గీతలు పెట్టడం — ఇవన్నీ నీవు చేసిన వింత చేష్టలే కదా!
విశేషాలు:
ఈ ఒక్క చరణంలోనే అన్నమయ్య మొదటి ఎనిమిది అవతారాలను అత్యంత చాతుర్యంతో వరుసగా అమర్చారు:
1. మోత నీటిలోని యీత: ప్రళయ సముద్రంలో ఈదిన మత్స్యావతారం.
2. మూపున బుట్టిన మేత: వీపుపై మందర పర్వతాన్ని మోసిన కూర్మావతారం.
3. మూతిమీది కత్తికోత: కోరలతో హిరణ్యాక్షుడిని సంహరించి భూమిని ఉద్ధరించిన వరాహావతారం.
4. మొనగోరివాత: వాడియైన గోళ్లతో హిరణ్యకశిపుని వక్షఃస్థలాన్ని చీల్చిన నరసింహావతారం.
5. బాతిలేని దారవోత: బలిచక్రవర్తి నుండి ఏ బంధుత్వమూ లేకుండానే మూడు అడుగుల దానాన్ని ధారపోయించుకున్న వామనావతారం.
6. పాపము చూడని చేత: క్షత్రియులను కనికరం లేకుండా నరికిన పరశురామావతారం.
7. నాతి మీది తలపోత: సీతాదేవి వియోగంతో నిరంతరం ఆమె గురించే ఆలోచించిన రామావతారం.
8. నాగేటి గీత: నాగలిని ఆయుధంగా ధరించి యమునా నదిని లాగిన బలరామావతారం.
చరణం 2:
వలపు చల్లినలాగు వాజినెక్కినబాగు
వలసి నొల్లములైన వలవనిజాగు
తెలిసితిమిదెనేఁడు తిరువేంకటేశ్వర
తలఁపు ప్రాణులమీఁదఁ తగులుటేలాగు॥
తాత్పర్యము:
లోకంపై ప్రేమను కురిపించినట్లు ఉండడం, గుర్రాన్ని ఎక్కి వీరవిహారం చేయడం — ఓ తిరువేంకటేశ్వరా! నీవు భక్తులను కావాలనుకుంటే అనుగ్రహిస్తావు, వద్దనుకుంటే ఆలస్యం చేస్తావు, నీ మనసెలాంటిదో ఈ రోజు మాకు పూర్తిగా తెలిసిపోయింది. అసలు సమస్త జీవులపై నీకు ఇంతటి అపారమైన ప్రేమ, ఆరాటం ఎలా కలుగుతాయో మాకు అర్థం కావడం లేదు స్వామి!
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో చివరి రెండు అవతారాల ప్రస్తావనతో పాటు స్వామివారి విశ్వప్రేమను కవి ముగించారు:
9. వలపు చల్లినలాగు: జగత్తుపై కరుణను, ప్రేమను కురిపించిన బుద్ధావతారం.
10. వాజినెక్కిన బాగు: 'వాజి' అనగా గుర్రము. తెల్లని గుర్రంపై వచ్చి దుష్టశిక్షణ చేసే కల్క్యవతారం.
స్వామివారికి భక్తులపై ఉన్న అపరిమితమైన వ్యామోహాన్ని, ప్రేమను ప్రశ్నిస్తూనే ఆయన సర్వవ్యాపకత్వాన్ని అన్నమయ్య ఇక్కడ మంగళప్రదంగా ఆవిష్కరించారు.
197
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు విరహవేదనతో అలమటిస్తున్న అలమేలుమంగ (నాయిక) శరీరంలో, మనస్సులో కలుగుతున్న మార్పులను ప్రకృతిలోని రకరకాల పూల వికాసంతో అద్భుతంగా రూపకల్పన చేశారు. వయసు ఉరకలెత్తుతున్న సమయంలో ప్రియుని తలపుల వల్ల నాయిక అంగాంగాలలో వికసిస్తున్న వింత విరహ పుష్పాల వైభవాన్ని లోకులు లేదా చెలికత్తెలు గుర్తించలేకపోతున్నారని చమత్కరిస్తూ సులభమైన శైలిలో సాగిన విలక్షణ శృంగార రచన ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పొలతి జవ్వనముపైఁ - బుయ్యకపూచె యీ తలఁపు
దెలియలే (రీతరి) యిం - దుల కేమి సేతామె॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఈ చిన్నదాని (అలమేలుమంగ) యవ్వనంపై ఎలాంటి పూలూ పూయకుండానే, ప్రియుని తలపులు అనే వింత పూలు వికసించాయి. ఈ సమయంలో (ఈతరి) లోకులు లేదా చెలికత్తెలు ఈమె మనసులోని భావాన్ని తెలుసుకోలేకపోతున్నారు; ఇక దీనికి మనం ఏమి చేయగలము?
విశేషాలు:
వ్రాతప్రతి మరియు ముద్రిత పాఠాల (పొలిఁతి జవ్వనమునర బూవకపూచె) నడుమ గల పాఠాంతరాలను సమన్వయం చేస్తూ ఈ 24వ సంపుటంలోని 8వ కీర్తన రూపుదిద్దుకుంది. సాధారణంగా చెట్లకు పూలు పూస్తాయి, కానీ నాయిక యవ్వనంపై 'తలపులు' అనే వింత పూలు పూయడం అన్నమయ్య కవితా వైచిత్రి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతునిపై కలిగే పరమ భక్తి లేదా తపన అనేది బాహ్యంగా కనిపించే లౌకిక వస్తువుల వల్ల ఏర్పడేది కాదు. అది అంతరంగంలో దానంతట అదే ఉద్భవించే ఒక దివ్యమైన అనుభూతి. ఈ అంతర్గత భగవత్ చింతనను బాహ్య ప్రపంచంలోని లౌకిక జీవులు (దెలియలేరు) గుర్తించలేరని భావం.
చరణం 1:
సతి చి(ంతా )లతలను - సంపెంగ పువ్వులే (పూచె)
మతి విరహము మేన - మల్లెలు పూచె
అతని నా తలపోఁత - నడవి జాజులుపూచె
ఈతరి దెలియలే - రిందుల కేమి సేతామె॥పొలతి॥
తాత్పర్యము:
ఈ కాంత యొక్క విరహ చింత అనే తీగలకు సువాసనలు వెదజల్లే సంపెంగ పువ్వులు పూశాయి (ఆమె విరహ తాపానికి శరీరం సంపెంగ వలె పచ్చబడింది). మనసులోని విరహం వల్ల శరీరంపై తెల్లని మల్లెపువ్వులు వికసించాయి (శరీరం తెల్లబడింది). ఆ స్వామిని గూర్చిన తలపుల వల్ల అడవి జాజులు పూశాయి. ఈ మార్పులను ఎవరూ గమనించలేకపోతున్నారు, ఇందుకేమి చేయగలము?
విశేషాలు:
విరహం వల్ల నాయిక శరీరంలో కలిగే రంగుల మార్పులను అన్నమయ్య ఇక్కడ పూలతో పోల్చారు. విరహ తాపానికి శరీరం పాలిపోవడాన్ని (పచ్చబడటాన్ని) సంపెంగలతోనూ, విరహ చెమటలు లేదా శ్వాసల మార్పులను మల్లెలు, అడవి జాజులతోనూ పోల్చడం ఎంతో సుకుమారంగా ఉంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
దైవ వియోగంతో తపించే భక్తుని అంతరంగమనే లతకు భగవద్గుణ కీర్తనలనే సుగంధ పుష్పాలు (సంపెంగలు, మల్లెలు) వికసిస్తాయి. లోకారణ్యంలో ఉన్నప్పటికీ భక్తుడి హృదయం నిరంతరం దైవ చింతన అనే అడవి జాజులను పూయిస్తూనే ఉంటుంది.
చరణం 2:
తొయ్యలి చెమట నీట - దొంతి తామెరలెపూచె
కొయ్యచూపు నటనలఁ - గుంకుమపూచె
కయ్యపు వలపులఁ జీఁ - కటిమాకులేపూచె
యియ్యెడ దెలియ - రిందుల కేమి సేతామె॥పొలతి॥
తాత్పర్యము:
ఈ చిన్నదాని దేహం నుండి శ్రవించే విరహ చెమటలనే నీటిలో పద్మాల దొంతులు (తామెరలె) వికసించాయి. ఆమె నిశ్చలమైన కోపపు చూపుల (కొయ్యచూపు) నటనలలో కుంకుమ పువ్వులు పూశాయి (కళ్లు ఎర్రబడ్డాయి). ప్రణయ కలహాల వలపుల వల్ల చీకటి వృక్షాలు (నల్లని చీకటిమాకులు) పూసినట్లయింది (కురులు విరబోసుకుంది). ఈ సమయంలో ఈ రహస్యాన్ని ఎవరూ గ్రహించలేకున్నారు.
విశేషాలు:
ముద్రిత పాఠంలోని 'కొయ్యచూపుఁ గోపముల' అనే ప్రయోగానికి తగినట్లుగా, అలిగిన నాయిక కళ్లు ఎర్రబడటాన్ని 'గుంకుమపూచె' అని చమత్కరించారు. చెమట బిందువులను పద్మాలతోనూ, విరబోసుకున్న కేశాల దట్టమైన నలుపును 'చీకటిమాకులు' (నల్లని చెట్లు) పూయడంతోనూ పోల్చడం అద్భుత శిల్పసౌందర్యం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
సాధనలో భక్తునికి కలిగే సాత్విక భావాలు (చెమటలు) పద్మాల వలె పవిత్రమైనవి. లౌకిక మాయలను నిరసించే భక్తుని తీక్షణమైన దృష్టి (కొయ్యచూపు) జ్ఞానాగ్నిని (గుంకుమను) కురిపిస్తుంది. అజ్ఞానమనే చీకటి వృక్షాలను దాటుకుంటూ జీవుడు భగవంతుని వైపు సాగిపోవడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
చరణం 3:
మగువరతుల నిట - మంకెన పువ్వులేపూచె
మొగిఁ గొనగోళ్లనే - మొగలిపూచె
పొగడు శ్రీవేంకటేశు - పొందులఁ గ్రోవి పూచె
యిగురుబోణులార - యిందుల కేమిసేతామె॥పొలతి॥
తాత్పర్యము:
ఓ ఇగురుబోణులారా (చిగురుటాకు లాంటి చెలులారా)! ఈ మగువ సాగించే ప్రణయ క్రీడలలో ఎర్రని మంకెన పువ్వులు వికసించాయి (పెదవులు కందాయి). స్వామి ఉంచిన గోరునొక్కుల (గొనగోళ్ల) వల్ల మొగలి పువ్వులు పూసినట్లయింది. లోకమంతా పొగిడే ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుని దివ్య సమాగమము (పొందు) లభించగానే, ఆమె అంతరంగంలో ఆనందమనే 'గ్రోవి' (గోరింట/కర్పూర వృక్షం) పూలు పూశాయి!
విశేషాలు:
'శ్రీవేంకటేశు' ముద్రతో కీర్తన మంగళాంతమైంది. గోరునొక్కుల ఆకారాన్ని తెల్లని, వంకరగా ఉండే మొగలిరేకులతో పోల్చడం తాళ్లపాక కవుల శృంగార కవితా చాతుర్యానికి నిదర్శనం. స్వామి కలయికతో విరహ తాపపు పూలన్నీ ఒక్కసారిగా సఫలమై, సుఖప్రదమైన వృక్ష వికాసంగా మారాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ పరమాత్ముడైన శ్రీవేంకటేశ్వరునితో ఐక్యమైనప్పుడు (పొందుల) లభించే అనుభూతి వర్ణనాతీతం. భగవంతుడు జీవుడిని తనవాడిగా స్వీకరించి ముద్ర వేసినప్పుడు (గొనగోళ్లనే మొగలిపూచె), భక్తుని హృదయంలో ఆనందామృతం వికసిస్తుంది. ప్రకృతి-పురుషుల ఆ దివ్య సమరసత్వమే మోక్ష సామ్రాజ్యం.
198
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్యులు అలమేలుమంగ (నాయిక) సౌందర్యాన్ని, శ్రీవేంకటేశ్వరునితో ఆమెకు గల అపూర్వమైన సరిజోడి తత్త్వాన్ని 'వ్యతిరేక ఉపమాన చమత్కారం' (లేశభేదం) ద్వారా వర్ణించారు. లోకంలో స్త్రీ అంగాలకు చెప్పే సాధారణ ఉపమానాలు అమ్మవారి దివ్య సౌందర్యానికి ఏ విధంగా సరిపోవో సఖి (లేక కవి) రూపంలో వివరిస్తూ, నాయికానాయకులిద్దరూ స్వభావసిద్ధమైన చిన్నపాటి భేదాలు ఉన్నప్పటికీ ఒకరినొకరు సర్దుకుపోయే ఉత్తమ సరిజోడులని నిరూపించే అద్భుత శిల్పసౌందర్య రచన ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పొలతి మా చెలి యనుచు - బొగడే మిపుడు నీ
తలపులో లెస్సగా - తలపోసి చూడు॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ఓ స్వామీ! ఈ చిన్నది (అలమేలుమంగ) మా చెలికత్తె, మా ప్రాణసఖి అని మేము ఊరకే పొగడటం లేదు. నీ మనస్సులో ఒకసారి లెస్సగా (బాగా) ఆలోచించి, తలపోసి చూడు; ఆమె నీకు ఎంతటి తగిన జోడో నీకే అర్థమవుతుంది.
విశేషాలు:
వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి విశ్లేషణ ప్రకారం, ఇది సఖీ వాక్యంగా సాగిన పెదతిరుమలాచార్యుల వారి అముద్రిత శృంగార సంకీర్తన. స్వామికి నాయికపై గల ప్రేమాభిమానాలను రేకెత్తించడానికి చెలికత్తె ఇక్కడ మధ్యవర్తిగా చనువుతో కూడిన సూచన చేస్తోంది. ఇందులో చోళ శిల్ప సౌందర్యం వంటి సహజత్వం ఉట్టిపడుతుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఆచార్యుడు (గురువు) జీవాత్మ యొక్క యోగ్యతను, పవిత్రతను పరమాత్మునికి విన్నవించే 'పురుషకార' ఘట్టమిది. జీవుడు దైవకృపకు సర్వథా యోగ్యుడని, పరమాత్ముని అంతరంగంలో జీవుని పట్ల కరుణ కలగాలని ఆచార్యుడు చేసే సిఫార్సు ఇందులో అంతరార్థం.
చరణం 1:
కోడె జక్కవలు మా - కొమ్మ పాలిండ్లతో
యీ డనగవచ్చు; నొక - యింత కడమ!
కూడి వీడుట వాని - గుణము; వీనికి నెపుడు
కూడుటలే కాని మరి - వీడుటలు లేవు॥పొలతి॥
తాత్పర్యము:
ఓ వేంకటేశ్వరా! లోకంలో జవ్వనపు జక్కవ పక్షులను మా కొమ్మ (నాయిక) వక్షఃస్థలంతో సమానమైనవి అని అంటారు. కానీ వాటికి దీనికి ఒక చిన్న కొరత (కడమ/భేదం) ఉంది! పగటిపూట కూడి, రాత్రి కాగానే విడిపోవడం ఆ జక్కవ పక్షుల స్వభావం. కానీ మా చిన్నదాని వక్షోజాలకు ఎప్పుడూ కలిసి ఉండటమే కానీ, ఎన్నటికీ విడిపోవడం అనే గుణం లేదు. మరి అలాంటప్పుడు ఆ పక్షులు దీనికి ఎలా సాటి వస్తాయి?
విశేషాలు:
కవిత్వంలో స్త్రీ స్తనములను జక్కవ పక్షులతో (చక్రవాకములతో) పోల్చడం సంప్రదాయం. అయితే అన్నమయ్య వంశీయులు ఇక్కడ ఒక అందమైన తార్కిక భేదాన్ని చూపారు. జక్కవలు విడిపోతాయి (కూడి వీడుట వాని గుణము), కానీ నాయిక అంగాలు ఎప్పటికీ విడిపోవు. ఈ భావనను 'క్రీడాభిరామం' లోని ప్రసిద్ధ పద్యంతో (వ్రాలని నీ చన్నులతో వ్రాలెడి జక్కవలు సరియె...) పోల్చవచ్చు. పద్య శిల్పం హెుయసల శిల్ప విన్యాసంలా ఉంటే, అన్నమయ్య వారి శైలి చోళ శిల్పంలా సహజంగా ఉంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
లౌకిక ప్రపంచంలోని బంధాలు, ఆకర్షణలు జక్కవ పక్షుల వలె తాత్కాలికమైనవి; అవి కాలక్రమంలో కూడటం, విడిపోవడం జరుగుతుంటుంది. కానీ భగవంతునిపై భక్తునికి కలిగే స్థిరమైన భక్తి, అనురాగ బంధాలు ఎన్నటికీ విడిపోవని, అవి నిత్యమైనవని అంతరార్థం.
చరణం 2:
గొనబు బేడిసలు మా - కోమలి కనులతో
నెనయంగ వచ్చు; నొక - యింత కడమ!
జునిగి పెనగుట వాని - సూటి; వీనికి నెపుడు
జునుగుటలే కాని మరి - పొనుగుటలు లేవు॥పొలతి॥
తాత్పర్యము:
సొగసైన బేడిస చేపలను మా కోమలి యొక్క చంచలమైన కనులతో సమానంగా సరిపోల్చవచ్చు (ఎనయంగవచ్చు). కానీ ఇక్కడా ఒక చిన్న కొరత ఉంది! జంకుతో, భయంతో ఒదిగిపోయి (జునిగి) ఒకదానితో ఒకటి తలపడటం, చంచలంగా నీటిలో మునగడం ఆ చేపల విధానం (సూటి). కానీ మా చిన్నదాని కళ్లకు ఎప్పుడూ దైవదర్శన వికాసంతో ప్రకాశించడమే (జునుగుటలే) తెలుసు కానీ, ఏనాడూ లౌకిక భయాలతో కుంగిపోవడం (పొనుగుటలు) తెలియదు.
విశేషాలు:
'గొనబు బేడిసలు' అనగా సొగసైన బేడిస జాతి చేపలు. స్త్రీ కళ్లను చేపలతో (మీనాక్షి) పోల్చడం సహజం. అయితే చేపలు నీటిలో చంచలంగా కొట్టుకుంటూ ఒకదానికొకటి గుద్దుకుంటాయి. కానీ నాయిక కళ్లు భగవంతునిపై స్థిరమైన, నిర్మలమైన చూపును కలిగి ఉంటాయని, అందువల్ల చేపలు కూడా ఈ కళ్లకు సాటిరావని కవి లేశభేదాన్ని చమత్కరించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
చంచలమైన మానవ దృష్టులు లోకంలో భయంతో, ఆశతో చేపల వలె కొట్టుకుchange అవుతుంటాయి. కానీ పరమ భక్తుని యొక్క దివ్య చక్షువులు (కళ్లు) నిరంతరం ఆ పరమాత్ముని రూపం పైనే లగ్నమై స్థిరంగా, వికసితంగా ఉంటాయని, వాటికి లౌకిక సంకోచాలు (పొనుగుటలు) ఉండవని పరమార్థం.
చరణం 3:
యెలమి వేంకటపతి - (యీ) కలకంఠితో
నిల జోడనగ వచ్చు (నొక) - యింత కడమ!
బలిసి పొలియుట వాని - బాగు; (పొలతి)కి నెపుడు
బలియుటలే కాని - పొలియుటలు లేవు॥పొలతి॥
తాత్పర్యము:
అపారమైన వికాసము గల ఓ శ్రీవేంకటపతీ! నిన్ను ఈ కోయిల వంటి మధుర భాషణము గల చిన్నదానితో (కలకంఠితో) లోకంలో సరిజోడు అని అనవచ్చు; కానీ మీ ఇద్దరి మధ్య కూడా ఒక చిన్న స్వభావ భేదం (కడమ) ఉంది! పురుషుడవు కావడం వల్ల ఒక్కోసారి ఆగ్రహంతో విజృంభించి, ఆపై శాంతించడం (బలిసి పొలియుట) నీ స్వభావం (బాగు). కానీ ఈ పొలతికి మాత్రం ఎల్లప్పుడూ సదా మార్దవ వికాసంతో ప్రేమగా ఉండటమే (బలియుటలే) తెలుసు కానీ, కోపంతో సంకోచించడం, శమించడం (పొలియుటలు) తెలియదు!
విశేషాలు:
'వేంకటపతి' ముద్రతో కీర్తన అద్భుతంగా ముగిసింది. వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు పేర్కొన్నట్లు—నాయకుడైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన క్రియలలో ఒక్కోసారి కఠినంగా, పంతాలతో విజృంభించే స్వభావం కలవాడు కావచ్చు. కానీ నాయిక (అలమేలుమంగ) మాత్రం ఎల్లప్పుడూ మధురంగా, మృదువుగా, నిరంతర ప్రేమస్వరూపిణిగా ఉంటుంది. ఈ చిన్నపాటి స్వభావ భేదాలే వారి ప్రణయాన్ని మరింత అందంగా మార్చి, వారిని లోకంలో అత్యుత్తమ సరిజోడుగా నిలబెట్టాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుడు ఒక్కోసారి జీవుడిని పరీక్షించడానికి కఠినంగా ప్రవర్తించవచ్చు, శిక్షించవచ్చు లేదా అనుగ్రహించవచ్చు (బలిసి పొలియుట ఆయన లీలా విభూతి). కానీ మూలప్రకృతి, కరుణామయి అయిన జగన్మాత అలమేలుమంగ మాత్రం జీవులపై ఎల్లప్పుడూ ఒకేరీతిన వాత్సల్యాన్ని, మార్దవాన్ని కురిపిస్తుంది. ఆ తల్లి ఎన్నటికీ భక్తులను విడనాడదు. అట్టి సర్వవ్యాపి అయిన స్వామికి, కరుణామయి అయిన అమ్మవారే తగిన దివ్య దంపతులు అని అంతరార్థం.
199
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు అలమేలుమంగ (నాయిక) అంగాంగ సౌందర్యాన్ని ప్రకృతిలోని అద్భుత దృశ్యాలతో పోలుస్తూ పరమ రమణీయంగా వర్ణించారు. సృష్టిలోని శూన్య ఆకాశం, చంద్రోదయం, కలువలు, జక్కవ పక్షులు మరియు మేఘాల వంటి విలక్షణ ఉపాధులను నాయిక రూపంలో ప్రత్యక్షం చేస్తూ సాగిన అద్భుత వర్ణనాత్మక శృంగార రచన ఇది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పొసగంగా చెలినడు(మది) - పోలగనెటులుండె
నెసగ నాకాశమ్మే - యిల తెగిపడినట్లుండె॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
అమరికగా ఉన్న ఈ చిన్నదాని (అలమేలుమంగ) సూక్ష్మమైన నడుమును చూస్తుంటే ఎలా ఉందంటే—అనంతమైన ఆకాశమే ఒక్కసారిగా తెగి భూమిపై పడినట్లుగా (నడుము అంత శూన్యంగా, సన్నగా) ఎంతో వింతగా ప్రకాశిస్తోంది!
విశేషాలు:
గంధం బసవ శంకరరావు గారు పేర్కొన్నట్లు, ప్రకృతిని నాయికలో ప్రత్యక్షం చేసిన సంకీర్తనల కోవలోనిదే ఇది కూడా. స్త్రీ నడుమును శూన్యంతో పోల్చడం కవి సమయం. ఇక్కడ అన్నమయ్య ఆ శూన్యాన్ని "ఆకాశమే నేలపై తెగిపడినట్లుంది" అని వర్ణించడం ఆయన ఊహా చమత్కారానికి నిదర్శనం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
నిరాకారమైన, శూన్యమైన పరబ్రహ్మ తత్త్వమే (ఆకాశమే) భక్తుల కొరకు సాకార రూపం దాల్చి భూమిపై అలమేలుమంగగా అవతరించిందని అంతరార్థం. విశ్వానికి ఆధారమైన శూన్య శక్తిని అమ్మవారి నడుము రూపంలో దర్శించవచ్చు.
చరణం 1:
అరయగ నీ కమ - లాననకు నయనము
లొరసి యెన్నికకు నెటు - లుండె (దిలకింప)
ధరపై చంద్రో - దయమునకై కలువలు
చిరతరమ్ముగ వేచి - వికసించినటులుండె॥పొసగంగా॥
తాత్పర్యము:
ఆలోచించి చూడగా, పద్మము వంటి ముఖము గల ఈమె కన్నులు ఎంతటి అందాన్ని కలిగి ఉన్నాయో కదా! ఆ కళ్లను తిలకిస్తే—భూమిపై చంద్రోదయం ఎప్పుడు అవుతుందా అని ఎంతో కాలంగా ఎదురుచూసి, ఆ చంద్రుని చూడగానే ఒక్కసారిగా వికసించిన నల్లని కలువ పూల జంట వలె ఎంతో మనోహరంగా ఉన్నాయి.
విశేషాలు:
నాయిక ముఖాన్ని చంద్రునితోనూ, కళ్లను కలువలతోనూ (చకోరాక్షి/కుముదాక్షి) పోల్చారు. చంద్రుని రాకకై కలువలు వేచి ఉండటం ప్రకృతి సహజం. ఇక్కడ స్వామి (చంద్రుడు) రాక కోసం నాయిక కళ్లు కలువల వలె ఎదురుచూస్తూ వికసించాయని చెప్పడం శృంగార రస భావన.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుని దివ్య మంగళ స్వరూప దర్శనం కోసం జీవాత్మ యొక్క నేత్రాలు (భక్తి దృష్టులు) నిరంతరం వేచి ఉంటాయి. ఎప్పుడైతే అంతరంగంలో దైవప్రకాశం (చంద్రోదయం) కలుగుతుందో, అప్పుడు భక్తుని కళ్లు ఆనందంతో వికసిస్తాయి.
చరణం 2:
అల(లి)వేణి వలిపె ప - య్యదలోని కుచములు
మలగిన చెలి చెలిమి - చెలువ మెటులుండె
సలిలతములైనట్టి - జక్కవ పులుగులు
చెలగి సన్నని వలను - జిక్కినటులుండె॥పొసగంగా॥
తాత్పర్యము:
నల్లని కురులు గల ఈ చిన్నదాని సన్నని (వలిపె) పైట చెంగు లోపల దాగి ఉన్న వక్షోజాల అందం ఎలా ఉందంటే—నీటిలో విహరించే జక్కవ పక్షుల జంట (జక్కవ పులుగులు) ఒక్కసారిగా వచ్చి, వేటగాడు వేసిన ఒక సన్నని వలలో చిక్కుకుపోతే ఎంత అందంగా, బందీగా ఉంటుందో అలా ఉంది!
విశేషాలు:
స్త్రీ స్తనములను జక్కవ పక్షులతో పోల్చడం సంప్రదాయం. ఇక్కడ సన్నని పైటను 'సన్నని వల' గానూ, కుచములను అందులో చిక్కుకున్న 'జక్కవ పక్షులు' గానూ రూపకల్పన చేయడం అన్నమయ్య పద చిత్ర శిల్పానికి పరమావధి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
లౌకిక ప్రకృతిలో తిరుగాడే శక్తులన్నీ భగవంతుని మాయ అనే సన్నని వలలో (వలిపె పయ్యదలో) బంధీలై ఉంటాయి. అఖిల సృష్టిని తన ఆధీనంలో ఉంచుకునే లీలా వైచిత్రిని ఈ చరణం ధ్వనింపజేస్తుంది.
చరణం 3:
(అరయ) నలమేల్మంగ వేంక - టాధీశుకౌగిట
నరిగాపు సేయగా - నది యెట్టులుండె
నెరయంగ గప్పిన - నీలమేఘము పొంత
(మెరసి మినుకను) తీగ - เมఱపువలె నుండె॥పొసగంగా॥
తాత్పర్యము:
ఆలోచించగా, అలమేలుమంగమ్మ తన ప్రాణనాథుడైన వేంకటాధీశుని కౌగిలిలో లీనమై, ఆయనకు సేవ (అరిగాపు) చేస్తుంటే ఆ దృశ్యం ఎలా ఉందంటే—ఆకాశమంతా దట్టంగా కమ్మిన నల్లని నీలమేఘం పక్కన, ఒక నిగనిగలాడే పసిడి మెరుపుతీగ మెరుస్తూ ఉంటే ఎంతటి దివ్యమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తుందో అచ్చం అలాగే ఉంది!
విశేషాలు:
'అలమేల్మంగ - వేంకటాధీశ' ముద్రలతో కీర్తన పరమ మంగళకరంగా ముగిసింది. నల్లని నీలమేఘం శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అయితే, అందులో మెరిసే బంగారు మెరుపుతీగ అలమేలుమంగమ్మ. ఈ మేఘ-మెరుపుల కలయిక దైవ దంపతుల దివ్య సమాగమానికి పరమోత్కృష్టమైన ప్రకృతి ఉపమానం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
నీలమేఘ శ్యాముడైన పరమాత్ముని (పురుషుని) నిరంతరం ఆవహించి ఉండే హిరణ్మయీ శక్తియే లక్ష్మీదేవి (మూలప్రకృతి). జీవాత్మ పరమాత్ముని దివ్య కౌగిలిలో (సాయుజ్యంలో) లీనమైనప్పుడు, అజ్ఞానమనే చీకటి తొలగిపోయి ఆత్మజ్ఞానమనే దివ్య మెరుపుతీగ ప్రకాశిస్తుంది. ఈ ప్రకృతి-పురుషుల శాశ్వత ఐక్యతే మోక్షానందం.
200
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో అన్నమాచార్యులు నాయికా నాయకులైన అలమేలుమంగ, శ్రీవేంకటేశ్వరుల మధ్య సాగిన సరసమైన ప్రణయ సంభాషణను అత్యంత నాటకీయంగా, సంవాద (ప్రశ్నోత్తర) శైలిలో ఆవిష్కరించారు. నాయకుడు ప్రకృతి ఉపమానాలతో నాయిక అంగసౌష్ఠవాన్ని పొగుడుతుంటే, నాయిక చమత్కారంగా ఆ ఉపమానాలను తిరస్కరిస్తూ, తన లోకసహజమైన రూపాన్ని ప్రకటిస్తూ సాగించిన అద్భుత ప్రణయ లీలా వినోద గీతమిది.
సంకీర్తన - వ్యాఖ్య
పల్లవి:
పోఁబొయ్యే పడుచ! - వుండవే మాట చెప్పేను
పో వోయి వగకాఁడ! నీకు - పొద్దుపోక తిరిగేవు॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
(నాయకుడు): వెళ్ళిపోతున్న ఓ పడుచుపిల్లా! కాస్త ఆగు, నీకో మాట చెప్పాలి విను.
(నాయిక): పోవోయి తుంటరివాడా (వగకాడా)! నీకు వేరే పనేమీ లేక, ప్రొద్దుపోక ఇలా నా వెనుక తిరుగుతున్నావు.
విశేషాలు:
ఈ కీర్తన ఘంటారవ రాగంలో నాయికా నాయకుల ప్రత్యక్ష సంవాదంగా సాగింది. పల్లవిలోనే ఇద్దరి మధ్య గల చనువు, నాటకీయత ఉట్టిపడుతున్నాయి. ఒకరినొకరు ఆటపట్టించుకునే ప్రణయ సరసాన్ని అన్నమయ్య చాలా సహజంగా చిత్రించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్ముడు జీవాత్మను తన వైపుకు ఆకర్షించడానికి ఎన్నో లీలలు ప్రదర్శిస్తాడు. జీవుడు ప్రారంభంలో లౌకిక లోకజ్ఞానంతో (నాయిక వలె) దైవాన్ని దూరంగా ఉంచాలని చూసినా, ఆ స్వామి మాత్రం జీవుని వెంటపడి మరీ అనుగ్రహిస్తాడనే రహస్యం ఇందులో ఇమిడి ఉంది.
చరణం 1:
తలమీద తుమ్మెదలున్నవి ద - గ్గర వచ్చిన రేఁచీనే
తెలియగ కురులింతె గాని - తేటిగములు కావోయి
చలమున పయ్యెదలోపల - జక్కవలనే బెట్టేవే
బలిమిగల నా గుబ్బలింతె గాని - పక్షులు గావోయి॥పోఁబొయ్యే॥
తాత్పర్యము:
(నాయకుడు): నీ తలపై తుమ్మెదలు ఉన్నాయి, దగ్గరకు వస్తే అవి నిన్ను కుడతాయి (రేచుతాయి) జాగ్రత్త!
(నాయిక): తెలుసుకో స్వామీ! ఇవి నా తలవెంట్రుకలు (కురులు) మాత్రమే కానీ, తుమ్మెదల గుంపులు (తేటిగములు) కావు.
(నాయకుడు): పంతంతో నీ పైటలోపల జక్కవ పక్షులను దాచిపెట్టావేమిటి?
(నాయిక): ఇవి నా నిండు వక్షోజాలు (గుబ్బలు) మాత్రమే కానీ, నువ్వు చెప్పే పక్షులు కావోయి.
విశేషాలు:
స్త్రీ కురులను తుమ్మెదలతో, కుచములను జక్కవలతో పోల్చడం కావ్య సంప్రదాయం. ఇక్కడ ఆ పోలికలను నాయకుడు నిజమైన ప్రకృతి వస్తువులుగా భ్రమించినట్లు నటించగా, నాయిక వాటిని తిరస్కరించి (అపహ్నుతి అలంకారం) లౌకిక సత్యాన్ని చెప్పడం చాలా చమత్కారంగా ఉంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
బాహ్య ప్రకృతిలో కనిపించే అందాలన్నీ (తుమ్మెదలు, పక్షులు) నశించేవి. కానీ జీవునిలోని భగవదారాధన అనే అంతఃసౌందర్యం స్థిరమైనది. ప్రకృతిలోని వైవిధ్యాన్ని దైవత్వంతో ముడిపెట్టి చూడటమే నిజమైన భక్తి.
చరణం 2:
పదనైన నీ యధరాన దొండ - పండున్నది నాకియ్యవే
పెదవింతే కాని నా - యధరానను బింబఫలము గాదోయి
వదరకువే నీ మేను కుందనము - బంగారొరసి నే జూచేనే
పొదలిన నా మేనింతె కాని - put్తడి గాదోయి॥పోఁబొయ్యే॥
తాత్పర్యము:
(నాయకుడు): నీ పెదవిపై ఎర్రని దొండపండు (బింబఫలము) ఉంది, ఆ రుచిని నాకు ఇవ్వరాదా?
(నాయిక): ఇది నా పెదవి (అధరము) మాత్రమే కానీ, నువ్వు ఆశపడే దొండపండు కాదోయి.
(నాయకుడు): ఊరకే మాట్లాడకు (వదరకువే), నీ శరీరం మేలిమి బంగారం (కుందనము); దాని మార్దవాన్ని నేను గీటురాయిపై ఒరసి చూస్తాను.
(నాయిక): ఇది కేవలం యవ్వనంతో పొంగిపొర్లుతున్న నా శరీరం మాత్రమే కానీ, పుత్తడి (బంగారం) కాదోయి.
విశేషాలు:
పెదవులను దొండపండుతో, శారీరక ఛాయను బంగారంతో పోల్చడం ఇక్కడి ఇతివృత్తం. నాయకుని కోరికను నాయిక తన మాటల నేర్పుతో అడ్డుకుంటూనే, ప్రణయ తాపాన్ని పెంచుతోంది. అన్నమయ్య పదాల కూర్పులోని సొగసు ఈ సంవాదంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుడు భక్తుని హృదయ సంస్కారాన్ని, నిష్కల్మషమైన ప్రేమను గీటురాయిపై బంగారం లాగా పరీక్షించి స్వీకరిస్తాడు. భక్తుని సర్వస్వము దైవార్పణమైనప్పుడే ఆ ఆత్మకు పరమాత్మతో నిజమైన అనుసంధానం కుదురుతుంది.
చరణం 3:
నిచ్చలమగు నీ చెక్కుటద్దముల - నీడలు నే జూచేనే
మెచ్చుగ నా చెక్కులింతే గాని - మెఱుగుబిళ్లలు గావోయి
అచ్చుగ శ్రీవేంకటనాథుడనై - అతివ నిన్ను గూడితిని
ముచ్చట దీరెను మొగి నిల - మ్రొక్కే నీకు పోవోయి॥పోఁబొయ్యే॥
తాత్పర్యము:
(నాయకుడు): నిశ్చలంగా, అద్దాల వలె మెరుస్తున్న నీ బుగ్గలలో (చెక్కుటద్దములలో) నా నీడలను నేను చూసుకుంటున్నాను.
(నాయిక): ఇవి మెచ్చుకోదగిన నా బుగ్గలు మాత్రమే కానీ, నువ్వు చూసే మెరుపుబిళ్లలు కావోయి.
(నాయకుడు): అచ్చంగా నేనే ఆ శ్రీవేంకటనాథుడనై వచ్చి, ఓ వధూటీ నిన్ను కూడాను; నా మనసులోని ముచ్చటలన్నీ తీరాయి.
(నాయిక): నా ముచ్చట కూడా తీరింది స్వామీ! నీకు మనసారా నమస్కరిస్తున్నాను (మ్రొక్కే), ఇక నీవు పోవోయి (అంటూనే స్వామి కౌగిలిలో లీనమైంది).
విశేషాలు:
'శ్రీవేంకటనాథు' ముద్రతో కీర్తన పరమ రమణీయంగా ముగిసింది. అద్దాల వంటి బుగ్గలలో స్వామి రూపం ప్రతిబింబించడాన్ని కవి అద్భుతంగా వర్ణించారు. పల్లవిలో "పోవోయి" అని కోపంతో అన్న నాయిక, చివరికి స్వామి సాక్షాత్కారం లభించగానే భక్తితో "మ్రొక్కే నీకు పోవోయి" అంటూ లొంగిపోవడం నాటకీయ ముగింపు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
నిర్మలమైన భక్తుని అంతరంగం (చెక్కుటద్దము) లోనే పరమాత్ముని రూపం ప్రతిబింబిస్తుంది. జీవాత్మ తన అహంకారాన్ని వీడి, శ్రీవేంకటేశ్వరుని శరణాగతి పొంది, ఆయన దివ్య కౌగిలిలో (సాయుజ్యంలో) లీనమైనప్పుడే జీవుని భవబంధాల ముచ్చట, మోక్ష కాంక్ష పూర్తిగా నెరవేరుతాయి. ఈ తాత్త్విక సమరసత్వమే ఈ సంవాద గీత పరమ రహస్యం.
No comments:
Post a Comment