నే మానవతినౌట

  

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -177
ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం 08-04 -2026

అవతారిక

ఈ సంకీర్తనలో విరహ వేదనను అనుభవిస్తున్న అలమేలుమంగమ్మ, తన విరహానికి కారణమైన మన్మథుడిని మరియు అతని పరివారాన్ని నిందిస్తూ, తన పతియైన శ్రీవేంకటేశ్వరుని సాన్నిహిత్యాన్ని ఆకాంక్షిస్తోంది. తానే సత్యమైన మానవతినని (అభిమానవతి), తన ఓర్పు చివరకు క్షేమాన్ని చేకూరుస్తుందని నాయిక ఇక్కడ ధీమా వ్యక్తం చేస్తోంది.

---

పల్లవి

నే మానవతినౌట - నిజమాయ గాన

క్షే(మంబు గూర్చుకొను - సి)ద్ధి యౌగాక ॥

తాత్పర్యము

నేను నిజమైన మానవతిని (అభిమానం గలదానిని) కాబట్టి, ఆ సత్యమే నాకు రక్షణగా నిలుస్తుంది. నా నిలకడ వల్ల నాకు శుభం కలిగి, నా కోరిక సిద్ధించుగాక.

విశేషాలు

నాయిక తన పాతివ్రత్యాన్ని, ఆత్మగౌరవాన్ని ఆయుధంగా చేసుకుని విధిని ఎదిరించడం ఇందులో కనిపిస్తుంది. భగవంతునిపై ఉన్న అచంచలమైన నమ్మకమే తనను కాపాడుతుందని ఆమె భావన.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ తన పరమాత్మ పట్ల చూపే అనన్యమైన నిష్ఠయే ఇక్కడ 'మానవతి' అనే పదంతో సూచించబడింది. లోకపు కష్టాలు ఎదురైనా, భగవంతునిపై భక్తి ఉంటే చివరకు మోక్షం (సిద్ధి) లభిస్తుందని అంతరార్థం.

---

మొదటి చరణం

యించువిలుకా(డట) - యించ నెంచీని

పంచబాణములతో - భస్మమౌగాక

మించి పున్నమరాజు - మిన్నంది కాసీని

యించు కించుక కళా - హీనుడౌగాక ॥

తాత్పర్యము

చెరకు విల్లు ధరించిన మన్మథుడు తన ఐదు బాణాలతో నన్ను వేధించాలని చూస్తున్నాడు; అతడు తన బాణాలతో సహా భస్మమై పోవుగాక. ఆకాశమంతా వెలుగులు చిమ్ముతూ విరహాన్ని పెంచుతున్న ఆ పున్నమి చంద్రుడు కొంచెం కొంచెంగా తన కళలను కోల్పోయి కాంతిహీనుడు అవుగాక.

విశేషాలు

విరహ సమయంలో మన్మథుడు, వెన్నెల విరోధులుగా కనిపిస్తారు. పూర్వం శివుని కంటిమంటకు మన్మథుడు భస్మమైన వృత్తాంతాన్ని ఇక్కడ శాపనార్థంగా ప్రయోగించడం కవి చమత్కారం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

ఇంద్రియాల వల్ల కలిగే వికారాలు (మన్మథ బాణాలు) నశించాలని, భగవంతుని చేరడానికి అడ్డుపడే లౌకిక ఆకర్షణలు (చంద్రుని వెన్నెల వంటివి) తొలగిపోవాలని భక్తుడు కోరుకోవడం దీని ఆంతర్యం.

---

రెండవ చరణం

(పలు)మారు పూదోట - పై నేగుదెం(చీని)

చలిగాలి పెనుబాము - సమయించుగాక

యెలమావికొమ్మపై - చెలరేగి పలి(కీని)

చిలుక పంజరములో - (చెఱపడును) గాక ॥

తాత్పర్యము

తోటల నుండి వీస్తూ ఒంటికి సెగలు పుట్టిస్తున్న చలిగాలిని పెనుపాము మింగి వేయుగాక. మామిడి కొమ్మపై కూర్చుని విరహాన్ని రేకెత్తించేలా కూస్తున్న చిలుక, పంజరంలో చిక్కి బందీ అవుగాక.

విశేషాలు

గాలిని పాము ఆహారంగా తీసుకుంటుందనే కవి సమయాన్ని (Poetic Convention) ఇక్కడ వాడారు. చిలుక పలుకులు విరహిణికి కర్ణకఠోరంగా ఉన్నాయని చెప్పడం ద్వారా విరహ తీవ్రతను వ్యక్తపరిచారు.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

సంసార బంధాల్లో చిక్కుకున్న జీవుడు, భగవంతుని స్మరణకు ఆటంకం కలిగించే బాహ్య శబ్దాలను, ప్రాపంచిక విషయాలను (గాలి, చిలుక పలుకులు) దూరం చేసుకోవాలనే తపన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

---

మూడవ చరణం

(స్మరుడు విరహుల నేచు - సమయమే) పాయ

సరసుడౌ (విభు గూర్చు) - సమయ మౌగాక

మరుకేళి యలమేలు - మంగ శ్రీవేంకటపతి

కరుణించి రతుల నను - కరిగించుగాక ॥

తాత్పర్యము

మన్మథుడు

విరహులను వేధించే కాలం గడచిపోయి, రసికుడైన నా పతిని కలిసే సమయం రావాలి. శ్రీవేంకటేశ్వరుడు నన్ను కరుణించి, అలమేలుమంగనైన నాతో కలిసి తన కౌగిలిలో నన్ను కరిగించుకోవాలి.

విశేషాలు

ఇక్కడ కవి క్షేమం (సిద్ధి) అంటే ఏమిటో స్పష్టం చేశారు. మన్మథ వేదన పోయి భగవంతుని సాన్నిధ్యం లభించడమే పరమార్థం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ పరమాత్మలో ఐక్యం కావడమే నిజమైన రతి. వేదనలన్నీ తొలగిపోయి భగవంతుని కరుణతో ఆయనలో లీనమవ్వడమే ముక్తి.

---

వ్యాఖ్యాన సంక్షిప్త రూపం (వేటూరి ఆనందమూర్తి)

ఈ సంకీర్తనపై వేటూరి ఆనందమూర్తి గారు స్పందిస్తూ.. ఇది విరహంతో ఉన్న అలమేలుమంగమ్మ మన్మథుడిని, అతని పరివారాన్ని నిందిస్తూ శ్రీవేంకటపతిని కోరుకునే అద్భుత శృంగార రచన అని పేర్కొన్నారు. తాళ్లపాక కవుల భావనాశక్తిలో మరునికీ, విరహులకూ మధ్య జరిగే ఘర్షణలు చిత్రించడం ఒక ప్రత్యేకత అని ఆయన వివరించారు. ముద్రను బట్టి ఇది పెదతిరుమలాచార్యుల రచన అని, కాలక్రమేణా పాఠ్యం కొంత పాడవ్వగా బ్రాకెట్లలో ఉన్న పదాలను తానే పూరించానని ఆయన తెలిపారు.