అన్నమయ్య 30 వ సంపుటములో ఉన్న కీర్తనలలో 51 నుండి 100 కీర్తనల అర్థాలు
51. ఎంత మేలు చేసినదో యేమి చెప్ప
నాయకుని( వేంకటేశుని) ఉద్దేశించి అన్నమయ్య
మాట్లాడుతున్నాడు.
________________________________________
శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నీవు ఎంతటి అదృష్టవంతుడవో! నీపై ఇంతటి
ప్రేమను కురిపించిన ఆ నాయిక ఎంత గొప్పదో! నీ మనసును పూర్తిగా తన సొంతం చేసుకుని,
నీ భక్తికి తలవంచిన ఆ ప్రేయసి గురించి వివరిస్తూ, ఈ కీర్తనను నీ
చరణాలకు అంకితం చేస్తున్నాను. ఈ కీర్తనలో ఆ నాయిక చేసిన ప్రతి చేష్ట, ఆమె చూపించిన
ప్రేమ, భక్తి అన్నీ నీకు బాగా తెలుసు. ఆమె నిన్ను చేరడానికి పడిన ఆరాటాన్ని, నీతో
ఏకమవడానికి పడిన తపనను నేను నా కీర్తన ద్వారా లోకానికి చాటిచెబుతున్నాను.
________________________________________
ఎంత మేలు చేసినదో యేమి చెప్ప చిత్త- మంతయు నీకిచ్చిన
యొయ్యారి యెవ్వతెరా॥పల్లవి॥
• తాత్పర్యము:
ప్రభూ! ఆ గొప్ప యువతి నీకు ఎంత మేలు చేసిందో నేను ఎలా
చెప్పగలను? ఆమె తన మనసును పూర్తిగా నీకు అర్పించింది. నీ భక్తిలో తన
చిత్తాన్ని లీనం చేసిన ఆ సుందరి ఎవరు స్వామీ?
• మధుర భక్తి అంతరార్థం:
వేంకటేశ్వరా! ఇక్కడ ఆ యువతి మరెవ్వరో కాదు, జీవాత్మ.
జీవాత్మ తన సర్వస్వాన్ని నీకు అర్పించినందుకు నువ్వు ఆశ్చర్యపోతున్నావు. జీవాత్మకి
పరమాత్మ ప్రేమ లభించడమే గొప్ప మేలు అని నువ్వు పొగుడుతున్నావు.
________________________________________
**దాడింబ పువ్వలవన్నె తళుకుఁబయ్యెద కొంగు
వేడుకతో వల్లెవాటు వేశి
గోడనిక్కి చూచి తనకొప్పు చెంగలువబంతి
నోడక వేసినయట్టి యొరపరెవ్వతెరా॥ఎంత॥**
• తాత్పర్యము:
స్వామీ! ఆ యువతి దానిమ్మ పువ్వు రంగులో మెరిసే పైట చెంగును
ఎంతో ఆసక్తిగా పల్లెవాటుగా వేసుకుని, గోడపైకి ఎక్కి నిన్ను చూసింది. తన జడలో ఉన్న
కలువపూల గుత్తిని జంకకుండా నీపై వేసింది. ఇంతటి మనోహరమైన చేష్టలు చేసిన ఆ గొప్ప
యువతి ఎవరు ప్రభూ?
• విశేషాలు:
ప్రభూ! ఆ నాయిక తన రూపాన్ని, చేష్టలను
వర్ణించడం నీకు చాలా ఇష్టమని నాకు తెలుసు. నీపై ఉన్న ప్రేమతో ఆమె కలువపూల గుత్తిని
నీపైకి విసిరింది. ఇది ఆమె చంచలమైన మనసును, నీపై ఉన్న ఆమె
ఆకర్షణను చూపుతుంది.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం:
వేంకటేశ్వరా! ఆ దానిమ్మ పువ్వు రంగు, కలువపూల గుత్తి
ఇవన్నీ జీవాత్మ యొక్క భౌతిక అస్తిత్వాన్ని, ఆరాధనను
సూచిస్తాయి. భక్తుడు తనలోని ప్రేమను, ఆరాధనను నీపై పువ్వులలా వెదజల్లడం ఈ చరణం యొక్క
అంతరార్థం. నువ్వు ఆమె (జీవాత్మ) భక్తిని ఎంతో ఇష్టపడుతున్నావు.
________________________________________
**కంకణాల మెఱగుల కరము లొయ్యన యిరు
వంకల చెలులుమీఁద వైచి
కొంకక తమలపాకు కొనవంక గఱచి నీ
వంక చూచి సన్న సేసె వనిత యెవ్వతెరా॥ఎంత॥**
• తాత్పర్యము:
నాయకా! ఆమె తన కంకణాల మెరుపులతో ఉన్న చేతులను ఇరువైపులా
ఉన్న తన చెలికత్తెలపై వేసి, మొహమాటం లేకుండా తమలపాకు కొనను కొరుకుతూ నీ వైపు చూసి సైగ
చేసింది. ఇలా చేష్టలు చేసిన ఆ గొప్ప యువతి ఎవరు స్వామీ?
• విశేషాలు:
ప్రభూ! ఆ యువతి తన స్నేహితులతో ఉన్నప్పుడు కూడా నీపైనే
దృష్టి పెట్టింది. సైగ చేయడం ద్వారా తనలోని ప్రేమను మౌనంగా నీకు తెలియజేసింది.
నువ్వు ఆమె మౌనభాషను కూడా అర్ధం చేసుకున్నావు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం:
వేంకటేశ్వరా! ఇక్కడ 'చెలులు'
అంటే జీవాత్మలోని బంధాలు, కోరికలు. వాటిని పక్కన పెట్టి జీవాత్మ నీపైనే దృష్టి
పెట్టింది. తమలపాకును కొరకడం అంటే ఇంద్రియాల ద్వారా పొందే ఆనందాన్ని కూడా నీ
ప్రేమతో జోడించడం. సైగ చేయడం ద్వారా ఆమె తన ఆత్మను నీకు అర్పించింది.
________________________________________
**పిక్కటిల్లునట్టి తన బిగువుఁజన్నుల కాంతి
వెక్కసమై యిరువంక వెడల
యెక్కువతోఁ తిరువేంకటేశుండ నిన్నుఁ గూడి
చెక్కునొక్కి కౌఁగిలించె చిత్తణి యెవ్వతెరా॥ఎంత॥**
• తాత్పర్యము:
ప్రభూ! తనలో ఉప్పొంగుతున్న ప్రేమతో నిండిన ఆ యువతి బిగువైన
స్తనముల యొక్క కాంతి ఇరువైపులా విస్తరిస్తుండగా, గొప్ప ప్రేమతో
తిరువేంకటేశ్వరుడవైన నిన్ను కలిసి, బుగ్గ నొక్కి కౌగిలించుకుంది. ఇంతటి గాఢమైన ప్రేమను పంచిన ఆ
మనోహరమైన యువతి ఎవరు?
• విశేషాలు:
వేంకటేశ్వరా! ఈ చరణంలో నీవు ఆమెతో ఏకం అయ్యావు. ఆమె
చూపించిన ప్రేమకు ప్రతిఫలంగా నువ్వు ఆమెను కౌగిలించుకున్నావు. ఈ కలయికలో కలిగిన
ఆనందాన్ని నువ్వు కూడా అనుభవించావు.
• మధుర భక్తి అంతరార్థం:
స్వామీ! 'పిక్కటిల్లునట్టి
బిగువుఁజన్నులు' అనేవి జీవాత్మలో పొంగిపొర్లే భక్తి భావనలు. ఆ భావనల వల్లే
జీవాత్మ నీతో లీనం కావాలనే తీవ్రమైన కోరిక కలుగుతుంది. ఇక్కడ 'కూడి',
'చెక్కునొక్కి కౌగిలించుకోవడం' అనేవి జీవాత్మకు నీతో కలిగే అద్వైత స్థితిని సూచిస్తాయి.
భక్తుడు తనలోని అపారమైన ప్రేమతో భగవంతునితో ఏకమైన అనుభూతిని ఈ చరణం వివరిస్తుంది.
ఈ అనుభవాన్ని పొందిన భక్తురాలు ఎంత గొప్పదో అని అన్నమయ్య పొంగిపోతున్నాడు.
52. ఎంత రాతి మనసుది - యెంత కట్టడి గలది
అలసటగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్న వేంకటేశ్వరుడిని ఉద్దేశించి,
తాను చెప్పేదేంటో వినమని అభ్యర్థిస్తున్నాడీ కీర్తనలో అన్నమయ్య. తన
ప్రియురాలితో కలిసి ఉంటే, ఆ అలసట మాయమవుతుందని చెబుతూ, ఆమె అనుభవించిన
బాధను వివరిస్తున్నాడీ కీర్తనలో. ఆ నాయిక సౌకుమార్యం ముందు, మీ కఠినత్వం
పనిచేయలేదని, ఆమె కూడా మీ కంటే గట్టిగా ఉందని వ్యంగ్యంగా
తెలియజేస్తున్నారు అన్నమయ్య.
________________________________________
ఎంత రాతి మనసుది - యెంత కట్టడి గలది
పంతమిందునగానియేరు - పడదాయనా॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ఓ స్వామీ! ఆ నాయిక మనసు ఎంత రాతిలా కఠినమైంది! తన పట్టుదల
ముందు ఆమె ఇంకెవరికీ లొంగిపోదు. మీతో కూడా ఆమె గట్టిగా పట్టుబట్టిందన్నట్లుంది.
విశేషాలు
"రాతి మనసుది" అని అన్నమయ్య అనడం ద్వారా నాయిక ఎంత
మొండిదో, ఆమె కోరికలు నెరవేర్చుకోవడం కోసం ఎంత కఠినంగా వ్యవహరించిందో
తెలుస్తోంది. ఆమె తన పంతం నెరవేర్చుకోవడంలో ఎవరికీ లొంగదని, తన ప్రేమలో
ఆమెకు ఉన్న గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ నాయిక అంటే భక్తురాలు. ఆమెను కఠిన మనస్కురాలిగా,
పట్టుదల కల వ్యక్తిగా వర్ణించడం ద్వారా భక్తుడు తన ఆరాధ్య దైవం పట్ల చూపించే
గొప్ప పట్టుదలని సూచిస్తుంది. ఒక భక్తుడు తన ప్రేమను దేవుడికి వ్యక్తం చేయడంలో ఎంత
మొండిగా ఉంటాడో, తన కోరికలను ఎంత పట్టుదలతో నెరవేర్చుకుంటాడో ఈ వర్ణన
తెలియజేస్తోంది. దేవుడు కూడా తన భక్తుడి ముందు లొంగిపోతాడని ఇది సూచిస్తుంది.
________________________________________
పక్కున పూవుదాకితేనే - పాలుగారీని చెక్కులు
ఉక్కుగోటికొద్ది యెట్టు - నొక్కి చొక్కించితిరా
మక్కువ నాసరిగా - మన్నించితేనేమాయ, తన
చక్కదనమిందుగాని - యెక్కుడు గాదాయనా॥ఎంత॥
తాత్పర్యము
ఓ స్వామీ! ఆమె చెక్కిళ్ళపై పువ్వు తాకితేనే పాలు కారుతాయి.
అంటే ఆమె అంత సున్నితమైనది. అటువంటి సున్నితమైన ఆమె చెక్కిళ్ళను మీ ఉక్కుగోళ్ళతో
ఎలా నొక్కి ఆనందించారు? మీరు ఆమెను మీతో సమానంగా ప్రేమించి ఉంటే ఆమె అందం పెరిగి
ఉండేది. కానీ మీ కఠినత్వంతో ఆమె అందం వెలిసిపోయిందని అన్నమయ్య వ్యంగ్యంగా
చెబుతున్నాడు.
విశేషాలు
"పక్కున పూవుదాకితేనే - పాలుగారీని చెక్కులు" అనే వర్ణన
నాయిక సౌకుమార్యాన్ని, ఆమె సున్నితమైన అందాన్ని తెలియజేస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా,
"ఉక్కుగోటి" అని స్వామిని వర్ణించడం ద్వారా ఆయన కఠినత్వాన్ని, శక్తిని
సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ నాయిక అంటే భక్తురాలు. పూవులాంటి సున్నిత మనసు కల
భక్తుడిని భగవంతుడు తన కఠిన ప్రేమతో పరీక్షించి, ఆనందించడాన్ని
ఇది తెలియజేస్తుంది. భగవంతుని పరీక్షలు కొన్నిసార్లు కఠినంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి భక్తుడిని
శుద్ధి చేస్తాయని, అతని భక్తిని మరింత పెంచుతాయని ఇది సూచిస్తుంది.
________________________________________
అంటిన గొబ్బునకందు - నంట నీమోవి వజ్రపు
పంటికొద్ది యెట్టునొక్కి - గంటి జేసితివిరా
నంటున గోరంటగా చ - నవిచ్చితేనేమాయ, తన
దంటతనమెందునగాని - తలకూడాదాయనా॥ఎంత॥
తాత్పర్యము
ఆమె పెదవులు తాకితేనే సున్నితంగా ఉంటాయి. అటువంటి వాటిని మీ
వజ్రపు పళ్లతో నొక్కి ఎలా గాయం చేశారు? మీరు ఆమెను ప్రేమగా, గోరింటాకులా
సున్నితంగా చూసుకుని ఉంటే, ఆమె అందం మరింత పెరిగి ఉండేది. కానీ మీ కఠినత్వంతో ఆమె అందం
మసకబారింది. ఆమె సామర్థ్యం (దంటతనం మీ ముందు పనిచేయలేదు.
విశేషాలు
"వజ్రపు పంటికొద్ది" అని వర్ణించడం ద్వారా దేవుడి
శక్తిని, కఠినత్వాన్ని సూచిస్తోంది. "గోరంట" అనేది నాయిక
ప్రేమను, సున్నితత్వాన్ని తెలియజేస్తోంది. నాయిక (భక్తురాలు) దేవుడి
ముందు ఎంత లొంగి ఉంటుందో ఈ వర్ణన వివరిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ నాయిక అంటే భక్తురాలు. భక్తుడి ప్రేమ సున్నితంగా,
పవిత్రంగా ఉంటుంది. దేవుడు దానిని పరీక్షించే క్రమంలో కొంత కఠినంగా
ప్రవర్తిస్తాడు. భక్తుడి ప్రేమ ఎలాంటి కఠిన పరీక్షలకైనా నిలబడగలదని ఈ వర్ణన
తెలియజేస్తోంది. దేవుని ప్రేమకు భక్తుడు లొంగిపోతాడని, అతని ప్రేమను
అంగీకరిస్తాడని ఇది సూచిస్తుంది.
________________________________________
వొరసితే వసివాడు - విరిచెండు నీతనువు
బిరుసు చంటి కొద్ది యెటు - బిగియించితివిరా
తిరువేంకటాధిప! నీ - తరుణైతె నేమాయ, తన
దొరతనమందుగని - తుదిముట్టదాయనా॥ఎంత॥
తాత్పర్యము
ఆమెశరీరం పువ్వుల గుత్తిలా సున్నితంగా ఉంటుంది, తాకితేనే
వాడిపోతుంది. అటువంటి శరీరాన్ని ఆమె
గట్టిగా పట్టుకుని ఎలా బిగించి పట్టుకొన్నారు? ఓ
తిరువేంకటాధిపతీ! ఆమె మీ భార్య అయితే మాత్రం అలా అధికారం చూపవచ్చా? ఆమె తన
అధికారాన్ని ప్రదర్శించేందుకు మీమీద ఎలా పట్టుదలను చూపించిందొ గమనించారా?
విశేషాలు
"వొరసితే వసివాడు - విరిచెండు నీతనువు" అని వర్ణించడం
ద్వారా దేవుడి సున్నితమైన ప్రేమను, సౌకుమార్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. "బిరుసు చంటి"
అనే వర్ణన నాయిక పట్టుదలను, ఆమె ప్రేమ ఎంత గొప్పదో సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ నాయిక అంటే భక్తురాలు. దేవుని సున్నితమైన
ప్రేమను భక్తురాలు తన దృఢమైన భక్తితో ఆలింగనం చేసుకుంటుందని ఈ వర్ణన
తెలియజేస్తోంది. దేవుడిని పొందడానికి భక్తుడు ఎంతటి పట్టుదలతో ప్రయత్నిస్తాడో,
ఎంతటి శ్రమనైనా భరిస్తాడో ఇది వివరిస్తుంది. భక్తుని ప్రేమ ముందు భగవంతుడు
లొంగిపోతాడని ఇది సూచిస్తుంది. ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య నాయిక మొండితనాన్ని వ్యంగ్యంగా
వర్ణించినప్పటికీ, ఆమె పట్టుదలను, భగవంతుడి పట్ల ఆమెకు ఉన్న గొప్ప ప్రేమను
తెలియజేస్తున్నాడు.
ఎంత సేసినా సేయనీ
పల్లవి : ఎంతసేసినా
సేయనీ - యేమాయనే, నా యంతరంగమెల్ల తా - నై వున్నాడే చెలియా ॥ ఎంత ॥
చరణం 01 : చలము సాధించ తన - చన వియ్యకుండుగాని కలనైనా గూడకుండ
తా కర్తయటవె పలుకుబడీనని కో - పముదెచ్చుకొనుగాని సొలసి
దవ్వులనుండి - చూడనైనానీడా?
చరణం2: కనుగొనునో యని యి క్కడికి రాకుండుగాని
మనసున గోరకుండ - మగువా! తా నెవ్వడే తన సంగములకును
తా కర్తయవుగాని మనసు సంగతి కర - మరికలవి గలవే? ॥ ఎంత ॥
చరణం3 : చిత్తములోని ప్రేమ వం - చింప తాకర్త గాని హత్తుకొన్న పులకలు - అణచనౌనటవే చిత్తజుకేళిని
నేడు - శ్రీకృష్ణుఁడు, నన్ను క్రొత్తలు
చేసితే తన – గుట్టు నే తెలియనా?
వేంకటేశ కృష్ణుడు ఎన్ని చేసినా చేసుకోమని , తనకు ఏమీ కాదని
ఒక నాయిక ధీమాగా చెబుతున్న సందర్భం.
చెలీ!ఆ వేంకటేశ కృష్ణుడిని ఇష్టం వచ్చినట్టు ఏమి చేసినా
చేసుకొనీ! నాకు ఏమవుతుంది?( ఏమీ కాదని భావం) నామీద అలకతో నా దగ్గరికి రాకుండా ఉంటే
ఉండవచ్చు కానీ అతను ఒక విషయం కనిపెట్టలేదు .నా మనస్సు నిండా అతనే ఉన్నాడు. (ఇక
బయటకు కనపడకపోతే ఏమవుతుందని కవితా
చమత్కారం)
1వచరణం: . వేంకటేశ కృష్ణుడు నా మీద పంతం
సాధించటానికి, పట్టు బిగించటానికి నాకే మాత్రం చనువు ఇవ్వటానికి ఇష్టపడటం
లేదు. అయితే ఏమైందట ?నా కలలోకి అతను వస్తుంటాడు కదా! నా కలలోకి రాకుండా ఆపడానికి
అతనికి ఏమైనా శక్తి ఉందా?(ప్రత్యక్షంగా తనదగ్గరకి వచ్చి చనువుని
అనుమతించటానికి ఇష్టపడకపోయినా, కలలో వేంకటేశ కృష్ణునిపై చనువుని ప్రదర్శించటానికి అతని అనుమతి అక్కర లేదని చమత్కారము) తన మాట చెల్లుబడి
కావడానికి ఎక్కడలేని కోపాన్ని నా మీద తెచ్చుకుంటాడు . కనీసం దగ్గరికి వచ్చి నన్ను
చూడనుకూడా చూడడు. కాని ఒక విషయం మర్చిపోయాడు. పరవశిస్తూ దూరం నుంచి అతన్ని
చూడటానికి అతని అనుమతి అక్కర్లేదు కదా!
2వచరణం: తన మనస్సు
లోతులను నేనెక్కడ కనుగొంటే ఎక్కడ లోకువ అయిపోతానో అని ఇక్కడికి ఆ వేంకటేశ కృష్ణుడు
రావటం లేదు. కానీ చెలీ! అతను ఒక మాట
మర్చిపోయాడు. నా మనస్సు అతనిని కోరకుండా ఆపటానికి అతను ఎవ్వడే? (ఆ వేంకటేశ
కృష్ణునికి తన కోరికను ఆపేశక్తి లేదని కవితా చమత్కారం) తాను ఇతరమైన
వాటిపై మనసు పడితే వాటికి కర్త తానవుతాడు.(మనసు పడాలో వద్దో నిర్ణయించుకొనే
స్వేచ్ఛ తనకుంటుంది.) అంతేకాని నేను
తనమీద మనసు పడితే నాకు దాపరికాలు ఎందుకే?( ఆ వేంకటేశ
కృష్ణుడు ఇతరుల మీద మనసు పడ్డ విషయాన్ని దాపరికం చేస్తాడు గాని తాను మాత్రం చేయనని బహిరంగంగా చెబుతానని నాయిక మాటల్లోని అభిప్రాయం.
03 వ చరణం : ఆ వేంకటేశ
కృష్ణుని మనస్సులో నామీద అమితమైన ప్రేమ ఉంది కానీ నాపై ప్రేమ లేదంటూ నన్ను మోసం
చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. కానీ ఈరోజు నన్నుహత్తుకున్న సమయంలో మా మన్మథ సుఖానుభవములో నా పట్ల ప్రేమను తెలియజేస్తూ కలిగే
పులకింతలను దాచిపెట్టడం అతనికి సాధ్యమా? ( పులకింతలను దాచిపెట్టుకోలేకపోయాడని చమత్కారం) చెలీ ! శ్రీకృష్ణుడు
నాకేమీ తెలియదని అన్ని విషయాల్లో కొత్తదానినని నన్ను పరిహాసం చేస్తున్నాడు. నన్ను
కొత్తలు చేసినంత మాత్రాన తన గుట్టు నాకు తెలియదా? (నాయికను
కొత్తదిగా , విషయాలపట్ల అవగాహన లేనిదిగా ఆరోపణ చేస్తూ సుఖానుభవంలో తన
ఆధిక్యాన్ని శ్రీకృష్ణుడు నిరూపించాలనుకుంటున్నాడని ఆ రహస్యం తనకు తెలుసునని
నాయిక మాటల్లోని భావము )
విశేషం ఈ నాయిక నిందాస్తుతి చేస్తున్న జీవునికి ప్రతీక. దైవం తనను దూరం
పెడుతున్నాడని, తనను దగ్గరికి రానివ్వకపోయినా, కలలో కూడా
స్వామినే తన మనస్సులో నిలుపుకొన్నానని నాయికా రూపంలో భక్తుని నిందాస్తుతి ఈ శృంగార
కీర్తనలో అంతర్గతంగా కనబడుతుంది
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు
(ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -68 (15-09 -25)
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు రచించిన వేలాది సంకీర్తనలలో,
శృంగార కీర్తనలు ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ కీర్తనలు కేవలం
ప్రేమ కవిత్వం మాత్రమే కాదు, ఇవి జీవాత్మ-పరమాత్మల మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని మధుర భక్తి
మార్గంలో ఆవిష్కరించే అపురూపమైన ఆధ్యాత్మిక రచనలు. ఈ కీర్తనలో నాయిక శ్రీ
వేంకటేశ్వరునిపై తన కోపాన్ని, విరహ వేదనను వ్యక్తపరుస్తుంది. ఆమె మాటలలో లోక వ్యవహారంలో
కనిపించే అలిగిన ప్రేయసి భావాలు
వ్యక్తమవుతున్నప్పటికీ, అంతరార్థంలో జీవాత్మ పరమాత్మపై తన విరహ వేదనను, ఆయన అనుగ్రహం
కోసం పడే తపనను తెలియజేస్తుంది. ఈ కీర్తనలో, అలిగిన నాయిక
తన ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు రానందుకు, తమ మధ్య గల
చిన్న చిన్న కలహాలకు, ఇంకా తాను ఈ లోకంలో పడుతున్న బాధలకు ఏడ్చే సందర్భాన్ని
అన్నమయ్య అత్యంత రమణీయంగా వర్ణించారు.
ఏటికని నే వగతునో ప్రా - ణేశుడు రానందుకా
సూటిమాటల కోర్వ - జాలని - సొగటాలాడేటందుకా॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
నా ప్రాణేశ్వరుడు (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) రానందుకు నేను
ఎందుకు బాధపడాలి? లేదా, మేము సొగటాలాడేటప్పుడు ( పాచికలు) ఆయన సూటిగా మాట్లాడే మాటలను నేను భరించలేకపోతున్నందుకా నేను
బాధపడాలి?
విశేషాలు:
ఈ పల్లవిలో నాయిక తన వేదనకు రెండు కారణాలను
ప్రశ్నించుకుంటుంది. మొదటిది, ప్రియుడు తనను కలవడానికి రాకపోవడం. రెండవది, తమ మధ్య జరిగే
ఆటలో (సొగటాలు) ప్రియుని సూటి మాటలు. ఈ రెండు కారణాలు పైకి చిన్నవిగా అనిపించినా,
విరహ వేదనలో ఉన్న నాయికకు ఇవి తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తాయి. ఇక్కడ సొగటాలు
అనేది జీవాత్మ-పరమాత్మల మధ్య జరిగే లీలా వినోదానికి ప్రతీక.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ (నాయిక) పరమాత్మ (ప్రాణేశ్వరుడు) తనను
చేరుకోకపోవడమే తన బాధకు ముఖ్య కారణమని అంటోంది. పరమాత్మతో లీలా వినోదం (సొగటాలు)
చేస్తున్నప్పుడు, ఆయన పలికే సూటి మాటలు (సత్యాలు, ఆధ్యాత్మిక
మార్గంలోని కఠిన నిబంధనలు) జీవాత్మ భరించలేనివిగా భావిస్తుంది. ఇక్కడ ఆమె బాధ
కేవలం లౌకికమైనది కాదు, అది పరమాత్మ సాన్నిధ్యం కోసం పడే ఆరాటం.
పూర్వపుణ్య ఫలము కతననె - భూమి పుట్టినయందుకా
అర్వదీ నోములు నోచి నే జవ - రాల నయ్యేటందుకా
వుర్వివారెల్లా నా వయసు జూచి - వుప్పతిల్లేటందుకా
నీరజాక్షిరొ విభుడు నా యెడ - నేరమెంచేటందుకా॥ఏటికని॥
తాత్పర్యము:
ఓ కలువ కన్నుల సఖీ! నేను పూర్వజన్మల పుణ్యం వల్ల ఈ భూమిపై
పుట్టినందుకా నేను వగచేది? లేదా, అరవై నోములు నోచి ఈ అందమైన యౌవనాన్ని పొందినందుకా? ఈ లోకంలోని
వారందరూ నా యౌవనాన్ని చూసి ఉప్పొంగిపోతున్నందుకా? లేక, నా ప్రియుడు
నాలో తప్పులు వెతుకుతున్నందుకా నేను బాధపడాలి?
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో నాయిక తన బాధకు కారణాలను మరింత లోతుగా
విశ్లేషిస్తుంది. ఆమె తన జన్మను, తన యవ్వనాన్ని, లోకుల ప్రశంసలను, చివరకు
ప్రియుడు తనపై కోపాన్ని ప్రదర్శించడాన్ని కారణాలుగా పేర్కొంటుంది. ఈ సందర్భంలో ఆమె
తన జీవితాన్ని ఒక వ్యర్థమైనదిగా భావిస్తుంది, ప్రియుని
సాన్నిధ్యం లేనప్పుడు ఏదీ తనకు ఆనందాన్ని ఇవ్వలేదని పరోక్షంగా తెలియజేస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ (నాయిక) ఈ జన్మ పూర్వ జన్మల పుణ్యఫలం వల్లనే
లభించిందని, ఈ యవ్వనం పరమాత్మను చేరుకోవడానికి ఒక సాధనమని గ్రహిస్తుంది.
అయితే, పరమాత్మ తనలో లోపాలు వెతికి తనను దూరం చేస్తున్నాడని ఆమె భావించి, దానిని
భరించలేకపోతుంది. ఇక్కడ పుణ్య ఫలము మరియు యవ్వనం అనేవి పరమాత్మను చేరుకోవడానికి
దేవుడు ఇచ్చిన అవకాశాలు. కానీ జీవాత్మ ఆ లక్ష్యాన్ని చేరుకోలేనప్పుడు, ఈ అవకాశాలు
కూడా బాధనే కలిగిస్తాయి.
ఆలియని వొకనాడు నన్ను - నాదరించని యందుకా
పాలవంటి మనసు నేటి - పాలు చేసేటందుకా
కాలయముడే చేరి నన్ను - గాసి చేసేటందుకా
కాలమెల్లా నలుక చేతనె - గడచిపోయేటందుకా॥ఏటికని॥
తాత్పర్యము:
ఆయన నన్ను భార్యగా ఒక్కరోజు కూడా ఆదరించనందుకా? పాలు వంటి
స్వచ్ఛమైన నా మనసును నేలపాలు చేస్తున్నందుకా? కాలయముడే వచ్చి
నన్ను హింసిస్తున్నాడా అన్నట్లు బాధపడుతున్నందుకా? లేక, ఈ కాలమంతా
అలిగి ఉన్నందుకే గడిచిపోతున్నందుకా నేను వగచేది?
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో నాయిక తన బాధను మరింత తీవ్రంగా వర్ణిస్తుంది.
ప్రియుడు తనను భార్యగా గుర్తించకపోవడం, తన మనసును బాధపెట్టడం, ఈ విరహ వేదన
యముని హింసలా ఉండటం, చివరకు ఈ కోపం (అలుక) వల్ల సమయం వృథా అవుతున్నదని ఆమె
భావిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ (నాయిక) పరమాత్మ (ప్రియుడు) తనను తనలో ఒక భాగంగా
(ఆలిగా) గుర్తించలేదని, తన స్వచ్ఛమైన మనసును బాధపెడుతున్నారని భావిస్తుంది. పరమాత్మ
సాన్నిధ్యం లేని జీవితం మరణతుల్యమైనదిగా, సమయం వృథా అయినట్లుగా భావిస్తుంది. ఇక్కడ
కాలయముడు అనేది పరమాత్మ అనుగ్రహం లేని స్థితి. అలుకతో కాలం గడవడం అనేది జీవాత్మ తన
విరహ వేదనలో సతమతమవుతూ పరమాత్మతో సంయోగం పొందలేని స్థితిని సూచిస్తుంది.
చీమ చిటుకనగానె - జగడము సేసి పొయ్యేటందుకా
సీమలో గలవారు నన్ను - చెలగి నవ్వేటందుకా
యేమి దూరుదు వేంకటేశుని - యెడను బాసినందుకా
ప్రేమతో నలమేలుమంగను - పేర బిలచినందుకా॥ఏటికని॥
తాత్పర్యము:
చిన్న కారణానికే మా మధ్య కలహం వచ్చిందని? ఈ ప్రాంతంలోని
వారందరూ నన్ను చూసి నవ్వుతున్నందుకా? నేను ఏమని నిందించను, వేంకటేశ్వరుని
నుండి నేను దూరమైనందుకా? లేక ప్రేమతో అలమేలుమంగను పేరుపెట్టి పిలవబడినందుకా?
విశేషాలు:
ఈ చివరి చరణంలో నాయిక తన బాధకు అసలు కారణాన్ని
వెల్లడిస్తుంది. ఆమె బాధకు కారణం చిన్న చిన్న కలహాలు, లోకుల నవ్వులు
కాదు. అసలు కారణం శ్రీ వేంకటేశ్వరుని నుండి తాను దూరంగా ఉండటమే. చివరి పాదంలో
అలమేలుమంగను తాను శ్రీ వేంకటేశ్వరుని భార్యగా ప్రసిద్ధి చెందినందుకే ఆయనను పొగడాలి
అనుకుంటుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ తన బాధకు మూల కారణం పరమాత్మ (శ్రీ
వేంకటేశ్వరుడు) నుండి దూరంగా ఉండటమేనని గ్రహిస్తుంది. ఈ దూరం వల్లనే లోకులు
(సాంసారిక జీవితం) తనను నవ్వుతున్నాయని భావిస్తుంది. చివరికి, జీవాత్మ తనను
తాను అలమేలుమంగ (పరమాత్మకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైనది)గా భావించుకుంటూ, ఆ సంబంధం
వల్లనే తాను గౌరవించబడుతున్నానని తెలుసుకుంటుంది. ఈ కీర్తన జీవాత్మ పరమాత్మతో
విడిపోయినప్పుడు పడే వేదనను, తిరిగి ఆయన సాన్నిధ్యం కోసం పడే తపనను, ఆ విరహ
వేదనలోనే పరమాత్మతో ఉన్న అనుబంధాన్ని గుర్తు చేసుకుని తృప్తి చెందే గొప్ప
ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని తెలియజేస్తుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -69 (16-09 -25)
69. ఏటిపొందు యేఁటిగుణము
అవతారిక: అన్నమాచార్యులవారి శృంగార కీర్తనలలో మధుర భక్తి
ఈ కీర్తనలో
నాయకుడు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు కాగా, నాయిక జీవాత్మ. ఒక ప్రేయసి తన ప్రియుడిపై చూపే విరహం,
కోపం, అలిగినప్పుడు చేసే సంభాషణలు, అనురాగం
వంటివన్నీ ఇక్కడ జీవాత్మ తనను కలుసుకోవడానికి ఆలస్యం చేస్తున్న పరమాత్మపై
వ్యక్తపరిచే తపనగా భావించాలి. ఈ కీర్తనలలోని శృంగారం సామాన్యమైనది కాదు; అది ఆత్మకు,
పరమాత్మకు మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని, ఆ ప్రేమను తెలియజేస్తుంది. ఈ కోవలో ఎన్నో
కీర్తనలు రచించిన అన్నమయ్య, వాటి ద్వారా శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై తనకున్న అచంచలమైన ప్రేమను,
ఆయన సన్నిధిని పొందాలన్న ఆకాంక్షను ఆవిష్కరించారు. ఈ కీర్తనలోని పదాలకు లోతైన
ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థాలు ఉన్నాయని గ్రహిస్తేనే, అన్నమయ్య
కీర్తనలలోని అసలైన అందం, ఆత్మ సౌందర్యం అర్థమవుతాయి.
ఏటిపొందు యేఁటిగుణము యేటి సవరందనము మనసు
నాఁటుకొలుపం జేయలేని నటన లేఁటికే॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
ప్రేమకు అర్ధం లేని, ప్రయోజనం లేని
స్నేహం, మంచి గుణం, అందమైన రూపు దేనికి? మనసులో
స్థిరమైన ప్రేమను కలిగించలేని నటనలు ఎందుకు? మనసారా ఒకరితో
కలవలేనప్పుడు ఈ బాహ్య ఆర్భాటాలన్నీ నిష్ప్రయోజనమని నాయిక అంటున్నది.
విశేషాలు:
పల్లవిలోనే అన్నమయ్య ఈ కీర్తనకు ప్రధానమైన భావాన్ని
తెలియజేశారు. ఒక వ్యక్తిని నిజంగా ప్రేమించనప్పుడు, ఆ సంబంధం
నిలబడనప్పుడు అతనికున్న మంచి గుణాలు, అందం, స్నేహం వంటివి నిష్ప్రయోజనమని నాయిక ధీమాగా
చెబుతోంది. ఇక్కడ నటన అంటే బాహ్యంగా చూపించే అనురాగం, కానీ మనసులో
మాత్రం ప్రేమ లేకపోవడం. నిజమైన ప్రేమ లేని ఏ సంబంధమూ నిలబడదనేది ఈ పల్లవిలోని
సారాంశం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఇక్కడ నాయిక అయిన జీవాత్మ, నాయకుడైన
పరమాత్మతో మాట్లాడుతున్నట్లుగా ఉంది. స్వామీ! నా మనసును నీపై నిలిపి, నిన్ను
చేరుకోలేని నేను చేసే భక్తి ప్రదర్శనలు, నా నాటకపు ప్రార్థనలు ఎందుకు? నేను పైకి
భక్తురాలిలా ఉన్నా, నా మనసు నీపై నిలబడనప్పుడు ఈ రూపం, ఈ నైపుణ్యాలు
నిరుపయోగం. కేవలం బాహ్యంగా ప్రదర్శించే ఆడంబరమైన భక్తి కాకుండా, అంతరంగంలో
నిజమైన ప్రేమ ఉండాలని జీవాత్మ పరమాత్మతో పలికినట్లుగా ఈ పల్లవిలోని అంతరార్థాన్ని
గ్రహించాలి.
చూపు చూపు తారుకాణ చూపులోని నగవులెల్ల
చూపి పులకరించలేని సొబగు లేఁటికే
యేఁపు రేఁగి కోరికలకు యెత్తు సేసి మీఁదమీఁద
తాప మందఁజేయలేని తనువు లేఁటికే॥ఏటి॥
తాత్పర్యము:
ఒకరిని చూసి పులకించలేని అందమైన చూపులు దేనికి? మనసులోని
కోరికలను మరింత పెంచేలా చేసి, ఆ తర్వాత ఆ కోరికలను తీర్చలేనప్పుడు ఈ శరీరం దేనికి?
ప్రేమలో ఆనందాన్ని, పరవశాన్ని అనుభవించలేకపోతే అందమైన చూపులు, శరీరాలు
నిష్ప్రయోజనం అని నాయిక అంటోంది.
విశేషాలు:
మొదటి చరణంలో చూపులకు, శరీరానికి మధ్య
ఉన్న సంబంధాన్ని కవి చాలా సూక్ష్మంగా వివరించారు. చూపులో నిజమైన ప్రేమ ఉంటేనే అది
పరవశాన్ని కలిగిస్తుంది, లేకపోతే అది కేవలం చూపు మాత్రమే. అదేవిధంగా, ప్రేమలో కలిగే
తపన, కోరికలను తీర్చలేని శరీరం వ్యర్థమని నాయిక పలికింది. ఇక్కడ భావనలు, వాటిని
అనుసరించి కలిగే శారీరక అనుభూతుల మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని వివరిస్తున్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ తన అంతరంగాన్ని పరమాత్మకు నివేదించుకుంటున్నట్లుగా
ఈ చరణం ఉంది. ఓ స్వామీ! ఈ లోకంలోని ఎన్నో రూపాలను, అందాలను చూసి
నా మనసు పులకించదు. నీ చూపులో ప్రేమను చూడలేనప్పుడు, ఈ చూపులు
నిష్ప్రయోజనం. నీపై ఉన్న కోరికలు, నిన్ను చేరుకోవాలన్న తపన నాలో పెరిగినప్పటికీ, నిన్ను
చేరుకోలేనప్పుడు, నీతో ఏకమై ఆనందాన్ని అనుభవించలేనప్పుడు ఈ శరీరం దేనికి?
కేవలం భౌతికమైన దేహం కాదు, ఈ దేహం ద్వారా నిన్ను పొందగలిగే శక్తి ఉండాలని జీవాత్మ తపన
పడుతున్నట్లుగా ఇక్కడ భావం.
కదిసినపుడే మేను మఱచి కౌఁగిలించినట్టి చేయి
వదలి కన్ను ముయ్యలేని వలపు లేఁటికే
తుదలనైన చెమటగముల తొప్పఁదోఁగి మోహరతుల
సదమదముగఁ దనుపలేని చనవు లేఁటికే॥ఏటి॥
తాత్పర్యము:
ప్రియుడిని చేరుకున్నప్పుడు పరవశంతో కౌగిలించుకుని, ఆ పరవశంలో
కళ్ళు మూసుకుని ఆనందాన్ని పొందలేకపోతే ఆ ప్రేమ దేనికి? చివరకు,
తమకంతో చెమటలు పట్టి, ఆ మోహంతో కూడిన రతులను పూర్తిగా తనివి తీరా అనుభవించలేని ఆ
సాన్నిహిత్యం ఎందుకు? అని నాయిక ప్రశ్నిస్తున్నది. ఇక్కడ "వలపు" అంటే
ప్రేమ, "చనవు" అంటే సాన్నిహిత్యం.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో నాయిక, నాయకునితో సాన్నిహిత్యం పొందిన తర్వాత కూడా ఆ
ఆనందాన్ని పూర్తిగా పొందలేకపోతే అది నిష్ప్రయోజనం అని చెబుతోంది. ప్రేమ అనేది
కేవలం కలవడం కాదు, అది కలిసినప్పుడు కలిగే ఆనందాన్ని, పరవశాన్ని
పూర్తి స్థాయిలో అనుభవించగలగాలి. లేకపోతే ఆ బంధం, ఆ ప్రేమ
వ్యర్థమని ఈ చరణం ద్వారా స్పష్టం చేస్తున్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఈ చరణం జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య ఉండే ఐక్యతను గురించి చెబుతోంది.
స్వామీ, నీ సన్నిధికి వచ్చినప్పుడు కూడా నీలో లీనం కాలేక, ఆ ఐక్యత యొక్క
ఆనందాన్ని అనుభవించలేకపోతే, ఆ సాన్నిహిత్యం దేనికి? నిన్ను చేరిన
తర్వాత కూడా నా కోరికలు తీరనప్పుడు, నీతో పూర్తిగా ఏకం కాలేకపోయినప్పుడు, ఆ భక్తి ఎందుకు?
పరమాత్మతో ఐక్యమైనప్పుడు కలిగే పరమానందాన్ని, భౌతిక ఆనందంతో
పోలుస్తూ ఈ చరణాన్ని రచించారు. ఇక్కడ జీవాత్మ పరమాత్మతో పూర్తిగా లీనం కావాలనే
తీవ్రమైన కోరికను వ్యక్తపరుస్తున్నది.
దేహధారియైన ఫలము తెలిసి వేంకటాద్రివిభుని
మోహమందఁ జేయలేని మురిప మేఁటికే
ఊహ దలఁచి తమక మంది వొకరి కొకరు యిట్ల నేఁడు
సాహసించి కలయకున్న జన్మ మేటిఁకే॥ఏటి॥
తాత్పర్యము:
మనుష్య జన్మకు ఉన్న గొప్ప ఫలం, శ్రీ
వేంకటేశ్వరస్వామిని ప్రేమించి ఆయన్ని మోహంలో పడేయలేని గొప్పదనం, అందం దేనికి?
ఒకరికొకరు తలచుకుని, పరస్పరం కోరికతో ఇప్పుడు కలియలేకపోతే ఈ జన్మ ఎందుకు?
ప్రేమలో తమకంతో పరవశించి కలియలేని జన్మ వ్యర్థమని నాయిక అంటోంది.
విశేషాలు:
ఈ చివరి చరణంలో అన్నమయ్య మానవ జన్మ యొక్క పరమార్థాన్ని
చెబుతున్నారు. మానవులుగా పుట్టినందుకు, శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామిని ప్రేమించి, ఆ ప్రేమ ద్వారా
ఆయన అనుగ్రహాన్ని పొందడం ముఖ్యం. అది జరగకపోతే ఈ జన్మ వ్యర్థమని కవి చెబుతున్నారు.
చివరి పాదంలో “సాహసించి కలయకున్న జన్మ మేటికే” అనే వాక్యం ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన
భావాన్ని, ముఖ్యమైన ప్రశ్నను తెలియజేస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఈ చివరి చరణం భక్తుడి యొక్క అంతిమ లక్ష్యాన్ని
వివరిస్తుంది. మానవ జన్మకు ఉన్న ప్రధాన ఫలం, ఆత్మ పరమాత్మపై
అనురాగం పెంచుకుని, దాని ద్వారా మోక్షాన్ని పొందడం. అది సాధించలేకపోతే ఈ జన్మ
వ్యర్థం. ఓ స్వామీ, నిన్ను తలచుకుని నేను నిన్ను పొందాలనే కోరికతో ఉన్నప్పటికీ,
ఈ జన్మలో నిన్ను సాహసించి చేసుకోలేకపోతే, నిన్ను
చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించకపోతే, ఈ మానవ జన్మ నిరుపయోగం. నీతో లీనం కావాలనే నా కోరికను
ఇప్పుడు తీర్చుకోవాలి, లేకపోతే ఈ జన్మకు అర్థం లేదని జీవాత్మ పరమాత్మతో మొర
పెట్టుకుంటున్నట్లుగా ఇక్కడ భావం. ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య మానవ జన్మ యొక్క లక్ష్యం,
ఆత్మ పరమాత్మ ఐక్యత ఎంత ముఖ్యమో మధుర భక్తి మార్గంలో వివరించారు.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -70 (17-09 -25)
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారి శృంగార సంకీర్తనలు భగవంతుడు
(నాయకుడు), భక్తురాలు (నాయిక) మధ్య ఉండే అత్యున్నతమైన ప్రేమ, భక్తి
సంబంధాన్ని వివరిస్తాయి. ఈ కీర్తనలో వారు ఒకరితో ఒకరు ప్రేమతో ఆటపట్టించుకుంటూ
సంభాషణలో పాల్గొంటారు. ఇవి కేవలం భౌతికమైన ప్రేమను సూచించవు, కానీ ఆత్మ
మరియు పరమాత్మల ఏకత్వానికి సంబంధించిన లోతైన తాత్విక భావాలను తెలియజేస్తాయి. ఈ
కీర్తనలో శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు, నాయిక మధ్య జరిగే సంభాషణ ద్వారా
అన్నమయ్య వారి అనుబంధంలోని మధురిమను మనోహరంగా చిత్రీకరించారు.
ఏటిమాటలాడేవు - యిందాకానీవు
వాటముగనిట్టే - వళుకులాడకురా॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
(కృష్ణుడు) - “ఇంతసేపు నీవు నేను చెప్పినది వినిపించుకోకుండా
నీవు ఎందుకు ఇలాంటి మాటలు మాట్లాడుతున్నావు?
(నాయిక): వాదోపవాదాలు
చేయకు. నువ్వు నిజంగా నాకు అనుకూలంగా ఉండు.”
విశేషాలు:
వాటముగ అంటే అనుకూలంగా, అనుగుణంగా అని
అర్థం. వళుకులాడకురా అంటే తర్కించకు, వాదించకు అని అర్థం. ఈ సంభాషణ భక్తుడు
భగవంతునితో ఉన్న సన్నిహిత సంబంధాన్ని, అధికారాన్ని కూడా వ్యక్తపరుస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఈ పల్లవిలో నాయిక (భక్తుడు) నాయకుని (భగవంతుని) చిలిపిగా
నిందిస్తున్నట్లు ఉంది. దీనిలోని అంతరార్థం ఏమిటంటే, భగవంతుడు తన
లీలలతో, మాయతో భక్తునితో వాదించకుండా, నేరుగా భక్తుని
ప్రేమను స్వీకరించాలని, అతనికి అనుకూలంగా ఉండాలని భక్తుడు కోరుకుంటున్నాడు.
పయ్యెదలో వాలినవె - పట్టియియ్యవె జక్కవల
కొయ్యకాడ కావురా సం - కోచములింతే
ముయ్యనేటికే అట్లైతే - మొనసి చూపగదే
యియ్యెడ నా పైడిబిందె - లెట్టుజూపవచ్చురా॥ఏటి॥
తాత్పర్యము:
(కృష్ణుడు): "నీ చీర కొంగులో వాలిన ఆ చక్రవాక పక్షులను
పట్టుకుని నాకు ఇవ్వవా?"
(నాయిక): "ఓ అసాధ్యుడా!అవి చక్రవాక పక్షులు కావు. సంకోచాలు.
(కృష్ణుడు): "వాటిని దాచిపెట్టడం ఎందుకు, వాటిని నాకు
చూపించు."
(నాయిక): "ఈ చోట నా పైడిబిందెలను నేను ఎలా చూపించగలను?"
విశేషాలు:
జక్కవల అంటే చక్రవాక పక్షులు. కొయ్యకాడ అంటే అసాధ్యుడు అని
అర్థం. ఈ సంభాషణలో కృష్ణుడు నాయికలోని సౌందర్యాన్ని చూసి ఆమెను ఆటపట్టిస్తున్నాడు.
నాయిక సిగ్గుపడుతూ, అదే సమయంలో ప్రేమతో అతనితో వాదిస్తుంది. పైడిబిందెలు ,
చక్రవాక పక్షులు ఆమె కుచములను సూచిస్తాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఇక్కడ కృష్ణుడు (భగవంతుడు) భక్తురాలి (నాయిక) లోని నిజమైన
ప్రేమను, భక్తిని తన దగ్గరకు తీసుకురావాలని కోరుకుంటున్నాడు. నాయిక
తనలోని అహంకారాన్ని (పైడిబిందెలు) భగవంతుని ముందు పూర్తిగా అర్పించడంలో
సంకోచిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అయితే, ఆత్మ సమర్పణలో ఎటువంటి దాపరికం ఉండకూడదని
అన్నమయ్య సూచిస్తున్నారు.
వొడిలోన దాగెనదే- వొప్పగించవే సింహము
గడుసుకాడ కావురా నా - నడుమింతే
విడిచి శోధనియ్యవే - విచ్చనవిడియట్లైతే
సుడిసి ఆకాశమెట్లు - శోధనియ్యవచ్చురా॥ఏటి॥
తాత్పర్యము:
(కృష్ణుడు): "నీ ఒడిలో దాక్కున్న సింహాన్ని నాకు
ఇచ్చేయవా?"
(నాయిక): "నువ్వు గడుసువాడివి ! అది సింహము కాదు. నా
నడుము."
(కృష్ణుడు): "సరే అయితే, ఎటువంటి అడ్డు
లేకుండా స్వేచ్ఛగా శోధించుకోవచ్చు."
(నాయిక): "అలా అయితే, ఆకాశాన్ని ఎలా
శోధించగలం?"
విశేషాలు:
గడుసుకాడ అంటే మొండివాడు, గడుసువాడు అని
అర్థం. ఇక్కడ కృష్ణుడు నాయిక సన్నని నడుమును సింహంతో పోల్చి సరదాగా
మాట్లాడుతున్నాడు. నాయిక కూడా తన నడుము యొక్క సన్నదనాన్ని ఆకాశంతో పోల్చి చెప్పి అతన్ని మరింత ఆటపట్టిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
సింహం ఇక్కడ శక్తికి, గంభీరతకు
ప్రతీక. భగవంతుడు భక్తురాలిలోని గొప్ప శక్తిని (ఆత్మను) తనలో కలుపుకోవాలని
కోరుకుంటున్నాడు. సన్నని నడుము అంటే భక్తుని అస్తిత్వం ఎంత సూక్ష్మమైనదో
సూచిస్తుంది. భగవంతుడు భక్తుని ప్రేమను శోధించి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నప్పుడు,
భక్తురాలు ప్రేమలోని అనంతత్వాన్ని ఆకాశంతో పోల్చి, దాని లోతును
కొలవడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదని సూచిస్తుంది.
కుచ్చెల మరుగుజొచ్చె - కొమ్మ! నెమళ్ల నివే
అచ్చపు నడపులే గాని - యవి నెమళ్లు కావురా
గుచ్చి శ్రీవేంకటనాథ - గుర్తెరిగి యట్లయితే
యిచ్చ గూడితిమిక - యీ గురుతులేలరా॥ఏటి॥
తాత్పర్యము:
(కృష్ణుడు): "ఓ కొమ్మ! ఆ నెమళ్ళు నీ పావడ లో
దాక్కున్నాయా?"
(నాయిక): "అవి నెమళ్ళు కాదు, అవి నా
నడకలు."
(కృష్ణుడు): "గుర్తెరిగి, నువ్వు
చెప్పినది నిజమేనని ఒప్పుకుంటున్నాను."
(నాయిక): "అయితే శ్రీ వేంకటనాథా! మనం ఇష్టపూర్వకంగా
కలవాలని అనుకున్నప్పుడు, ఈ సంకేతాలు, ఈ సంభాషణలు ఎందుకు?"
విశేషాలు:
కుచ్చెల అంటే పావడ, చీర కొంగు. గుర్తెరిగి అంటే తెలుసుకుని. ఈ
సంభాషణలో కృష్ణుడు నాయిక నడకల అందాన్ని నెమళ్లతో పోల్చి పరోక్షంగా పొగుడుతాడు.
నాయిక ఆ పొగడ్తలను ఒప్పుకుని, చివరికి తమ ఇద్దరి కలయికకు కేవలం ప్రేమ మాత్రమే చాలని,
ఈ సంకేతాలు, గుర్తులు అనవసరమని అంటుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఈ చరణంలో భగవంతుడు (కృష్ణుడు) భక్తునిలోని
సౌందర్యవంతమైన, పవిత్రమైన కర్మలను, లక్షణాలను అభినందిస్తున్నాడు. నడకలు అంటే జీవిత
ప్రయాణం, కర్మలు. భక్తుని పవిత్రమైన కర్మలను భగవంతుడు గుర్తించి
వాటిని అంగీకరిస్తున్నాడు. చివరి పంక్తిలో నాయిక అన్నట్లుగా, భగవంతునిలో
లీనమవడానికి కేవలం హృదయంలోని ప్రేమ, ఆత్మార్పణ మాత్రమే అవసరం, ఇతర భౌతిక
రూపాలు లేదా గుర్తులు అవసరం లేదని అన్నమయ్య సందేశాన్ని ఇస్తున్నారు.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -71 (19-09 -25)
71. ఏమని యెంచేవమ్మ
అవతారిక
. ఈఅన్నమాచార్యుల కీర్తనలు పైకి
లౌకిక శృంగార కీర్తనల్లా అనిపించినా, వాటిలో లోతైన మధుర భక్తి తత్త్వం దాగి ఉంది.
భగవంతుని ప్రేమ పొందడానికి ఆత్మ అనే నాయిక పడే తపనను, ఆ అనుభూతిని ఈ
కీర్తనలు అద్భుతంగా వర్ణిస్తాయి. ఈ "ఏమని యెంచేవమ్మ" కీర్తనలో సఖి ఒక
నాయిక (అలమేలు మంగ) యొక్క అపూర్వమైన చేష్టలను, ఆమె శ్రీ
వేంకటేశ్వర స్వామితో అనుభవిస్తున్న మధుర రస క్రీడలను వర్ణిస్తూ ఆశ్చర్యపోతుంది.
ఆమె చేసే ప్రతి పనిలోనూ ఒక ప్రేమ రహస్యం దాగి ఉందని తెలియజేస్తుంది. ఈ కీర్తనలో
ప్రతీ పదానికీ శృంగార రస తాత్పర్యంతో పాటు, మధుర భక్తి
అంతరార్థం కూడా విశేషంగా ఉంది.
ఏమని యెంచేవమ్మ - యీ నెలత సుద్దులు
వేమారు చెలుల కెల్ల - వేడుకలు రేచీని
తాత్పర్యము:
సఖి మరో సఖితో ఇలా అంటుంది: "ఓ చెలీ! ఈ నాయిక (అలమేలు
మంగ) యొక్క లీలలను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో తెలియడం లేదు. ఆమె చేష్టలు చెలులందరిలోనూ
పదే పదే వేడుకలను, కుతూహలాన్ని పెంచుతున్నాయి."
విశేషాలు:
ఈ పల్లవిలో అన్నమయ్య నాయిక యొక్క అసాధారణమైన ప్రవర్తనను
వర్ణిస్తున్నాడు. ఆమె కదలికలు, మాటలు, చేష్టలు అన్నీ ఒక ప్రత్యేకతను కలిగి ఉన్నాయని, అవి చూసేవారిలో
ఆసక్తిని కలిగిస్తున్నాయని చెబుతున్నాడు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"ఈ నెలత" అంటే జీవాత్మ. "ఈ నెలత సుద్దులు"
అంటే జీవాత్మ యొక్క కర్మలు, భక్తి మార్గంలో ఆమె చేసే ప్రయత్నాలు. ఇవి ఇతరులకు
ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. దైవంపై జీవాత్మ చూపించే అత్యున్నతమైన ప్రేమను, భక్తిని అర్థం
చేసుకోవడం చాలా కష్టం. ఆ భక్తి భావన ఇతరులలో కూడా భక్తిని, దైవ ప్రేమను
పెంచుతుంది.
జవ్వనిచెక్కిలి లేత - చందమామ నెత్తికొని
యువ్విళ్లూరే చెమటల - నుగ్గువెట్టీనీ
యివ్వల నిడుద కన్ను - లిరుమేలను వెడ్డువెట్టి
సువ్వలరాగము తోడను - జోలలు పాడీని
తాత్పర్యము:
ఆ యువతి తన బుగ్గలు అనే లేత చంద్రబింబాన్ని (చెక్కులను)
పైకి ఎత్తుకొని, తన శరీరంపై పుట్టిన చెమట బిందువులను ఉగ్గుగా పెడుతోంది. ఆమె
తన పొడవైన కళ్ళతో రెండు వైపులా వంచి, తన ప్రియునికి సువ్వల రాగంతో జోల పాటలు
పాడుతోంది.
విశేషాలు:
ఇక్కడ నాయిక చేసే పనులు అసాధారణంగా ఉన్నాయి. చెమట బిందువులు
ఉగ్గుగా మారడం, కళ్ళతో వంచించడం వంటి వర్ణనలు లౌకిక శృంగారానికి అతీతంగా
ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ప్రేమలోని మధురమైన రహస్య సంకేతాలు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"జవ్వని చెక్కిలి లేత చందమామ" అంటే నిర్మలమైన, ప్రకాశవంతమైన
జీవాత్మ యొక్క మనస్సు. భగవంతుని పట్ల ఉన్న తపనతో ఆత్మ పొందే పులకింతలే
"ఉవ్విళ్లూరే చెమటలు". ఈ తపననే ఆమె భగవంతునికి "ఉగ్గు"గా
పెడుతోంది. "నిడుద కన్నులు" అంటే జ్ఞాన నేత్రాలు. అవి "ఇరుమేలను
వెడ్డువెట్టి" అంటే రెండు వైపులా (సుఖ-దుఃఖాలు, భవ-బంధాలు)
భ్రమలు తొలగించి, "సువ్వల రాగము"తో అంటే ఆత్మ యొక్క ప్రేమ గీతాలతో
భగవంతునికి జోల పాడుతోంది. దీని అర్థం, జీవాత్మ తన జ్ఞానంతో భగవంతునిపై ఉన్న ఆకర్షణను
చూపుతూ, ఆయనను తనలోకి ఆహ్వానిస్తుంది.
కోమలి కెమ్మోవి పైని - కొదమ చుక్కల దాచుకొని
చామల ముద్దుల నవ్వుల - చన్నిచ్చీని
ఆమని యంగపు దీగె - అదనెరిగి యాముకొని
కాముని పులకల మొలకల - గడు చవిచూపీని
తాత్పర్యము:
ఆ కోమలి తన ఎర్రని పెదవుల మీద లేత చుక్కలను (రతి క్రీడలో
పడిన దంతపు గాట్లు) దాచుకొని, అందమైన నవ్వులనే ముద్దులతో చనుబాలిస్తోంది. వసంత కాలంలాంటి
ఆమె శరీర లత (తీగ) సరైన సమయం చూసి ప్రియునిపై అల్లుకొని, కాముని
పులకింతల మొలకల యొక్క గొప్ప రుచిని చూపిస్తోంది.
విశేషాలు:
"చామల ముద్దుల నవ్వుల చన్నిచ్చీని" అనే వర్ణన అత్యంత
మధురమైనది. ముద్దులనే పాలను ఇవ్వడం అనేది ప్రేమ యొక్క లోతైన అనుబంధాన్ని
సూచిస్తుంది. వసంత కాలం వంటి శరీరం అనేది ప్రసన్నమైన, ప్రేమకు
సిద్ధంగా ఉన్న మనస్తత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"కోమలి కెమ్మోవి" అంటే భక్తురాలి హృదయం. "కొదమ
చుక్కల దాచుకొని" అంటే భగవంతునితో ఉన్న సంబంధంలో పొందిన భక్తి లక్షణాలను
లోలోపల దాచుకోవడం. "చామల ముద్దుల నవ్వుల చన్నిచ్చీని" అంటే, ఆత్మ తన
భక్తితో కూడిన చిరునవ్వుల ద్వారా భగవంతునికి ఆనందాన్ని పంచుతుంది. "ఆమని
యంగపు దీగె" అంటే జీవాత్మ తన దైవ ప్రేమతో కూడిన స్వభావం. అది "అదనెరిగి
యాముకొని" అంటే సరైన భక్తి మార్గాన్ని తెలుసుకొని భగవంతునితో
అనుసంధానమవుతుంది. "కాముని పులకల మొలకల" అంటే ఆ దైవీక ప్రేమ వల్ల కలిగే
దివ్యానుభూతులు. వాటిని ఆత్మ "గడు చవిచూపీని" అంటే అత్యంత ఆనందంగా ఆస్వాదిస్తుంది.
అలమేలుమంగ తాను - నట్టె శ్రీవేంకటనాథు(ని)
వలపుల కర్పూరాన - వాసించీని
కలసి రతులనిట్టె - కౌగిట నలముకొని
పొలివోని రతులనే - పువ్వుగట్టీని
తాత్పర్యము:
అలమేలు మంగ తన ప్రియుడు శ్రీ వేంకటనాథుని యొక్క ప్రేమ అనే
కర్పూరంతో పరిమళాన్ని వెదజల్లుతోంది. ఆ కర్పూరం వల్ల ఆమె కూడా సువాసనతో ప్రసిద్ధి
చెందుతోంది. ఆమె ఆయనతో కలిసి కౌగిలించుకుని, వ్యర్థం కాని
రతులనే పువ్వులను కట్టి, సువాసనను పంచుతోంది.
విశేషాలు:
"వలపుల కర్పూరాన వాసించీని" అనే పదబంధం చాలా
శక్తివంతమైనది. కర్పూరం త్వరగా కాలిపోయి సువాసనను ఇస్తుంది. అలాగే ప్రేమ కూడా
ఒకరితో ఒకరు లీనమై ఒకరిలో ఒకరు కలిసిపోవడాన్ని సూచిస్తుంది. "పొలివోని
రతులు" అంటే వ్యర్థం కానివి, తరగనివి, శాశ్వతమైనవి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"అలమేలు మంగ" అంటే జీవాత్మ, "శ్రీ
వేంకటనాథుడు" అంటే పరమాత్మ. జీవాత్మ పరమాత్మపై ఉన్న "వలపుల కర్పూరాన
వాసించీని" అంటే, భగవంతునిపై ఉన్న ప్రేమ అనే కర్పూరంలో లీనమై జీవాత్మ కూడా
పరమాత్మలోని దివ్యమైన గుణాలను పొందుతుంది. "కలసి రతులు" అంటే భగవంతునితో
ఐక్యం కావడం. ఆ "పొలివోని రతులనే పువ్వుగట్టీని" అంటే, ఆత్మ-పరమాత్మల
ఐక్యత అనేది శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని, పరమాత్మతో నిరంతర సంయోగాన్ని అందిస్తుంది. ఈ అనుబంధం
ఎన్నటికీ అంతం కానిది. అది ఒక సువాసనగల పూల మాలలాంటిది.
ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య శృంగారాన్ని మధుర భక్తితో
ముడిపెట్టి, జీవాత్మ, పరమాత్మల ఏకత్వాన్ని, ప్రేమను
అద్భుతంగా వర్ణించాడు.
72. ఏమని వినేమొకో -
ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య శ్రీవేంకటేశ్వరుని సతి అయిన శ్రీదేవి
(అలమేలుమంగ) సౌందర్యాన్ని, ఆమె అందం ముందు మన్మథుని సైన్యం కూడా ఎలా ఓడిపోయిందో కవిత్వ
మయం గా చెప్పారు. అమ్మవారిలోని ప్రతి సౌందర్య లక్షణం ప్రకృతిలోని అత్యంత సుందరమైన
వస్తువులతో పోల్చి, ఆ పోలికలలో అమ్మవారిదే విజయం అని వర్ణించారు. ఇది కేవలం ఒక
ప్రేమ గీతం కాదు, జీవుడు పరమాత్మను పొందే తపనను, ఆ తపనలో
ఎదురయ్యే ప్రకృతిలోని అడ్డంకులను
అధిగమించి, అంతిమంగా జీవాత్మ, పరమాత్మల కలయికను సూచించే ఒక తాత్విక గీతం.
ఏమని వినేమొకో - యేణాక్షి విజయము
కాముసేన తన సేన - కడు తారసిల్లెనట॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము:
అమ్మవారి సౌందర్య విజయ కథను గురించి ఏమని వినాలి? ఇది ఒక గొప్ప
పోరాటం. మన్మథుని సైన్యం, అమ్మవారి అందాన్ని వర్ణించే తన సైన్యం ఒకదానితో ఒకటి
ఎదురయ్యాయట. ఆ పోరాటంలో అమ్మవారి సౌందర్యమే విజయం సాధించిందని కవి చెబుతున్నారు.
విశేషాలు:
ఇక్కడ కవి మన్మథుని సేననూ, అమ్మవారి
సౌందర్యానికీ మధ్య పోలికలు చూపి, వాటి మధ్య జరిగిన పోరును వర్ణిస్తున్నారు. పోరాటం అంటే
భౌతికంగా జరిగేది కాదు, ఉపమానాలకు, ఉపమేయాలకు మధ్య ఉండే ఒక కవిత్వపు పోలిక. ఇక్కడ అమ్మవారిదే
పైచేయి అని అన్నమయ్య స్పష్టం చేస్తున్నారు.ఏణాక్షి విజయం అంటే 'లేడి కన్నుల
స్త్రీ' (లేదా అమ్మవారి) విజయం అని అర్థం. ఇక్కడ 'ఏణాక్షి'
అనేది ఉపమేయం, అంటే పోల్చబడినది. 'విజయం' అనేది ఆమె అందం ముందు మన్మథుని సైన్యం
ఓడిపోవడాన్ని సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
మన్మథుని సైన్యం అంటే భౌతికమైన సౌందర్యం, దానివల్ల కలిగే
మోహాలు. అమ్మవారి సౌందర్యం అంటే దివ్యమైన, ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యం. జీవాత్మ తనను ఆకర్షించే
లౌకిక విషయాలను అధిగమించి, దివ్యమైన పరమాత్మ సౌందర్యంలో లీనం కావడమే ఇక్కడ
వర్ణించబడింది.
కుంతలముల తుమ్మెదలు - కూటముల తుమ్మెదలు
యింతి మోము చంద్రకళ - లీ చంద్రకళలు
పొంత నేత్రచకోరములు - పుడమి చకోరములు
యింతి పల్కు చిలుకపల్కు - లి య్యెడ వెదకీనట॥ఏమని॥
తాత్పర్యము:
అమ్మవారి కురుల ముందు సాధారణ తుమ్మెదలు ఓడిపోయాయి. ఆమె ముఖ
చంద్రకళల ముందు నిజమైన చంద్రకళలు వెలితి పడ్డాయి. ఆమె కన్నుల ముందు చకోర పక్షులు,
ఆమె పలుకుల ముందు చిలుక పలుకులు ఓడిపోయి పారిపోయాయట.
విశేషాలు:
అమ్మవారి నల్లని జుట్టును తుమ్మెదలతో, ముఖాన్ని
చంద్రునితో, కళ్ళను చకోరాలతో, మాటలను చిలుకలతో పోల్చడం సాధారణ కవిత్వంలో
కనిపిస్తుంది. కానీ, ఇక్కడ కవి "అమ్మవారి జుట్టు తుమ్మెదల వంటిది" అని
చెప్పడం లేదు. "అమ్మవారి జుట్టు తుమ్మెదలు, అవి మిగతా
తుమ్మెదలను ఓడించాయి" అని అంటున్నారు. అంటే, ఉపమేయం
(అమ్మవారి అందం) ఉపమానం (ప్రకృతిలోని వస్తువులు) కంటే ఎంతో గొప్పదని చెబుతున్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ (నాయకి) పరమాత్మ సౌందర్యాన్ని చూసి మోహిస్తుంది. ఆ
సౌందర్యం ఎంత గొప్పదంటే, లౌకిక ప్రపంచంలోని ఏ సౌందర్యమూ దాని ముందు నిలబడలేదు. ఇక్కడ
తుమ్మెదలు, చంద్రకళలు, చకోరాలు, చిలుకలు అనేవి మనస్సును ఆకర్షించే ప్రాపంచిక సుఖాలు,
భౌతిక సౌందర్యాలకు ప్రతీకలు. దివ్యమైన పరమాత్మ అనుభవం ముందు ఇవన్నీ మరుగున
పడిపోతాయి అని అంతరార్థం.
కొమ్మయెలుఁగు కోయిలలు - కోయని కూయు కోవిలలు
సమ్మతి చెలి కంఠ శంఖము - చక్కని మరుశంఖము
అమ్మరో! చనుజక్కవ - లవి జక్కవకవలు
క్రమ్ముక నడ హంసలును - కలహంసలాయెనట॥ఏమని॥
తాత్పర్యము:
అమ్మవారి గొంతులోంచి వచ్చే స్వరాలు కోయిలలు. ఆ కోయిలలు
ప్రకృతిలోని కోయిలల పాటలను ఓడించాయి. ఆమె మెడ శంఖం మన్మథుని శంఖాన్ని ఓడించింది.
ఆమె వక్షస్థలంపై ఉన్న జక్కవపక్షులు సాధారణ జక్కవలను ఓడించాయి. ఆమె నడకను
అనుకరించాలని హంసలు ప్రయత్నించి చివరకు అవే ఓడిపోయాయి.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో కవి అమ్మవారి గొంతు, మెడ, వక్షస్థలం,
నడకలను వరుసగా కోయిలలు, శంఖం, జక్కవ పక్షులు, హంసలతో పోల్చారు. ఇక్కడ కూడా "అమ్మవారి
గొంతు కోయిలలా ఉంది" అని అనకుండా, "ఆమె గొంతు
కోయిలలు, అవి ప్రకృతిలోని కోయిలలను ఓడించాయి" అని కవి చెప్పడం
అద్భుతమైన కవిత్వం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ పొందే పరమాత్మ అనుభవం అత్యంత మధురమైనది. ఈ
అనుభవానికి దగ్గరగా వచ్చే ఏ లౌకిక అనుభవమూ (కోయిల పాట, జక్కవ పక్షులు,
హంస నడక) దానితో పోటీ పడలేదు. ఈ చరణం జీవాత్మ భగవంతుని ప్రేమలో
మునిగిపోయినప్పుడు లౌకిక ఆకర్షణలన్నీ విలువ కోల్పోతాయని సూచిస్తుంది.
కలికి యూర్పుల చల్లు - గాలియు నా చల్లగాలి
జలజాక్షి యౌవన వసంతుఁ - డా వసంతుడు
కలబలము గూడుకొని - కందర్పుడదె వచ్చె
అలమేలుమంగ శ్రీవేం - కటాధిపుని గూడీనట॥ఏమని॥
తాత్పర్యము:
అమ్మవారి నిట్టూర్పుల చల్లని గాలి కూడా సామాన్యమైన చల్లని
గాలిని ఓడించింది. ఆమె యౌవనం వసంత ఋతువు, ఆ వసంతం ప్రకృతి వసంతాన్ని మించిపోయింది. చివరకు,
మన్మథుడు తన సేనతో సహా పోరాటానికి వచ్చాడు. కానీ, అంతిమంగా
అలమేలుమంగ శ్రీవేంకటేశ్వరుని పొందడం ద్వారా విజయం సాధించింది.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో ఉపమానం, ఉపమేయం మధ్య ఉన్న పోలికను చివరికి మన్మథుని
విజయం, అలమేలుమంగ విజయం మధ్య జరిగిన పోరాటంగా వర్ణించారు. ఇక్కడ అమ్మవారు అంటే కేవలం
ఒక స్త్రీ కాదు, ఆమె సౌందర్యం అంటే లౌకిక సౌందర్యం కాదు. ఆమె దివ్య సౌందర్యం
మన్మథుని శక్తిని కూడా అధిగమించింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
అంతిమంగా, జీవాత్మ
(అలమేలుమంగ) పరమాత్మ (శ్రీవేంకటేశ్వరుడు)తో కలయికను పొందుతుంది. మన్మథుని సేన అంటే
ప్రాపంచిక మోహాలు, కోరికలు. జీవాత్మలో ఉన్న దివ్యమైన ప్రేమ శక్తి (యౌవనం) ఈ
కోరికలన్నింటినీ జయించి పరమాత్మను చేరుకుంటుంది. ఈ కలయిక కేవలం ఒక ప్రేమ కథ కాదు,
అది జీవాత్మ పరమాత్మలో లీనమయ్యే ఆధ్యాత్మిక అనుభవం. ఈ దివ్య అనుభవమే ఇక్కడ
"ఏణాక్షి విజయము"గా వర్ణించబడింది.
73. "ఏమిటను గొద లేదు" అవతారిక
తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులవారు రచించిన ఈ శృంగార సంకీర్తన
"ఏమిటను గొద లేదు - యిగురుబోణిని జూడ" అనేది అలమేలు మంగమ్మవారి రూపాన్ని,
సౌందర్యాన్ని అత్యద్భుతంగా వర్ణించే కీర్తన. ఇక్కడ నాయిక అయిన అలమేలుమంగను
వర్ణిస్తూ, ఆమె సౌందర్యం ఎంత అపురూపమైందో, ఆమెను చూస్తే
మరే లోటు ఉండదని అద్భుతంగా పలికారు. ప్రబంధ కవుల వర్ణనలను తలపించేలా, అమ్మవారి
కేశాది పాద పర్యంతం ఉన్న సౌందర్య విశేషాలను ఉపమానాలతో,
అలంకారాలతో మనోహరంగా వివరించారు. ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య మధుర భక్తి భావంతో,
భక్తుడు నాయకుడుగా, దైవం నాయికగా భావించి, పరమాత్మ
అనుభూతిని పొందే విధానాన్ని మనకు తెలియజేస్తున్నారు. ఈ సంకీర్తనలో ప్రతి చరణం ఒక
ప్రత్యేకమైన అవయవాన్ని వర్ణిస్తూ ముందుకు సాగుతుంది.
పల్లవి
ఏమిటను గొద లేదు - యిగురుబోణిని జూడ
నేమమున తలపోయ - నీకె తగునయ్య॥
తాత్పర్యము:
ఆ చిగురుబోణిని (అలమేలు మంగమ్మను) చూస్తే ఇక ఏమీ కొరత లేదు.
ఆమెను కళ్ళారా చూసి ఆ సంతోషాన్ని మనసు నిండా తలచుకుంటే ఆ అనుభూతిని పొందడం నీకే
తగును కదా ఓ వేంకటేశ్వరా!
విశేషాలు:
ఇక్కడ అన్నమయ్య తన కీర్తనలోని నాయకుడు శ్రీనివాసునికి,
నాయిక అలమేలు మంగకు ఉన్న అద్భుతమైన ప్రేమానురాగాలను తెలియజేస్తున్నారు. 'ఏమిటను గొద
లేదు' అంటే మరే లోటూ లేదు అని, 'యిగురుబోణిని' అంటే చిగురు వంటి సున్నితమైన శరీరం గల స్త్రీ
అని అర్థం. ఈ పల్లవి కీర్తనలోని ప్రధాన భావాన్ని తెలియజేస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుడు దైవంతో పొందే అనుభూతి వర్ణనాతీతం. ఆ పరమాత్మ రూప
దర్శనం వల్ల భక్తుని మనసులో ఉండే అజ్ఞానం, కష్టాలు, కోరికలు అన్నీ
తొలగిపోతాయి. అలమేలు మంగమ్మను చూడడం అనేది భక్తుడు సాయుజ్యాన్ని పొందినట్లుగా
భావించి, ఆ దివ్యానుభూతిని పరమాత్మకు మాత్రమే అర్పించగలనని చెప్పడం
ఇక్కడి మధుర భక్తి భావం.
చరణం 1
రమణి నీలపు నెఱులు - రంగు తుమ్మెద బరులు
నెమలి పించపు సిరులు - నెలత ముంగురులు
కమలాక్షి కనుగోము - కళల కెల్లను గీము
అమరంగ విధుసమము - అతివ నెమ్మోము॥
తాత్పర్యము:
ఆమె నల్లని జుట్టు ముంగురులు రంగు రంగుల తుమ్మెదలు గుంపులు
గుంపులుగా ఉన్నట్లున్నాయి. ఆమె ముంగురులు నెమలి పించం వలె అందంగా ఉన్నాయి. ఆ
పద్మాక్షి కనుబొమ్మల సౌందర్యం అన్ని కళలకు మూలం. ఆ అతివ అందమైన ముఖం నిండు
చంద్రునితో సమానంగా ఉంది.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో అమ్మవారి జుట్టు, కనుబొమ్మలు,
ముఖం వర్ణించబడ్డాయి. అన్నమయ్య ముంగురులను తుమ్మెదలు, నెమలి పించంతో
పోల్చి అద్భుతమైన కవిత్వం పండించారు. కనుబొమ్మలను 'కళల కెల్లను
గీము' (అన్ని కళలకు మూలం) అని వర్ణించడం విశేషం. ముఖాన్ని 'విధుసమము'
(చంద్రునితో సమానం) అని పోల్చడం తెలుగు సాహిత్యంలో సాధారణమైన అలంకారం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
దేవి దివ్య సౌందర్యం ప్రకృతిలో కనిపించే అత్యున్నత
సౌందర్యానికి ప్రతీక. ఆమె కేశాలు అజ్ఞానాన్ని సూచించే నల్లని రంగులో ఉన్నా,
అవి తేనెను సేవించే తుమ్మెదలను పోలి జ్ఞానాన్ని వెతుకుతున్న జీవులుగా
కనిపిస్తాయి. ఆమె కనుబొమ్మలు మాయా శక్తికి ప్రతీక. చంద్రుని వంటి ఆమె ముఖం,
జీవులకు శాంతిని, ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
చరణం 2
నిక్కపు నీడల జూపు - నీలోత్పలము యేపు
మక్కువ మదనుని తూపు - మదిరాక్షి చూపు
చక్కని బంగరు గుండ్లు - సంపెంగి పూచెండ్లు
చొక్కంపు నిమ్మపండ్లు - సుదతి పాలిండ్లు॥
తాత్పర్యము:
ఆమె కన్నుల చూపులు నీలికలువలను పోలి, నిశ్చలమైన
నీడలను చూపిస్తాయి. ఆ కళ్ళు మదనబాణం (మనోహరమైన ప్రేమను కలిగించేవి). ఆ సుందరి
వక్షోజాలు బంగారు గుండ్లను, సంపెంగి పూల మొగ్గలను, నిమ్మపండ్లను
పోలి ఉన్నాయి.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో అమ్మవారి కళ్ళు, వక్షోజాలు
వర్ణించబడ్డాయి. 'నీలోత్పలము యేపు' అంటే నీలి కలువలు వంటివి అని, 'మదనుని తూపు'
అంటే మన్మథుని బాణాలు అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
దేవి కనులు సృష్టిలో ఉన్న సమస్త జీవరాశిని దయతో, ప్రేమతో
చూస్తాయి. భక్తుని మనసును పవిత్రం చేసి, భక్తి మార్గంలో నడిపిస్తాయి. ఆమె వక్షోజాలు
జ్ఞానానికి, అమృతానికి ప్రతీక. ఆమెను దర్శించిన భక్తుడు ఆధ్యాత్మికంగా
ఉన్నత స్థితికి చేరుకుంటాడు. జ్ఞానాన్ని పొంది మోక్షానికి అర్హుడవుతాడు.
చరణం 3
రోమ రేఖల తీరు - రోయు చీమల బారు
భామ యూరుల సౌరు - పైడి రంభల మీరు
ఆమె యమ్మలకమ్మ - యలమేలు మంగమ్మ
ప్రేమ ముద్దులగుమ్మ శ్రీ - వేంకటేశుని కొమ్మ॥
తాత్పర్యము:
ఆమె రోమాల తీరు (రోమరేఖలు) వరుసగా పోతున్న చీమల బారును పోలి
ఉన్నాయి. ఆ అందమైన స్త్రీ తొడల సౌందర్యం బంగారు కదళి స్తంభాలను మించి ఉంది. ఆమే
అమ్మలకే అమ్మ అయిన అలమేలు మంగమ్మ. ఆమె శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ప్రేమకు ముద్దులగుమ్మ,
ప్రేయసి.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో అమ్మవారి నడుము భాగం (రోమరేఖలు), తొడలు, అలాగే ఆమె
దివ్యత్వం వర్ణించబడ్డాయి. 'రోమ రేఖల తీరు' అంటే నాభి చుట్టూ ఉండే సన్నని రోమాలు. ఆమె
తొడలను 'పైడి రంభలు' (బంగారు అరటి స్తంభాలు)తో పోల్చడం ప్రబంధాలలో
వర్ణించే అలంకారానికి గొప్ప ఉదాహరణ. చివరి రెండు పాదాలలో అమ్మవారి దివ్య నామం,
శ్రీనివాసునితో ఆమెకున్న సంబంధం స్పష్టంగా చెప్పబడ్డాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
రోమ రేఖలు జీవుడు మాయ అనే సన్నని గీతను దాటి
పరమాత్మను చేరుకోవడానికి చేసే ప్రయత్నాన్ని సూచిస్తాయి. ఆమె తొడలు, స్థిరమైన
జ్ఞానానికి, ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి ప్రతీకలు. అలమేలు మంగమ్మ కేవలం ఒక
స్త్రీ కాదు, సకల జగన్మాత. ఆమెను ఆరాధించడం ద్వారానే శ్రీ వేంకటేశ్వరుని
కరుణ లభిస్తుంది. భక్తుడు ఆ శ్రీనివాసుని ప్రేయసిని ఆరాధించడం ద్వారా తన ప్రేమను,
భక్తిని పరమాత్మకు తెలుపుకోవచ్చు. ఇది మధుర భక్తిలో భక్తుడు పొందే ఉన్నత
స్థాయి అనుభూతి.
ఏమిసేతు నమ్మలాల - యెక్కడని పోరాడుదు
కోమలంపు పతి తన - గుణము మానడాయ॥పల్లవి॥
| తాత్పర్యము |
ఓ చెలులారా! నేనేమి చేయగలను? ఎక్కడికి పోయి
ఆయనతో పోరాడగలను (వాదించగలను)? నా సుకుమారమైన, మనోహరమైన భర్త (ప్రియమైన వేంకటేశ్వరుడు) తన
అలవాటును (పరనాయికపై మక్కువను) మానడం లేదు కదా! |
| విశేషాలు |
నాయిక తన ప్రియుడిపై కోపంతో ఉన్నా, ఆయనను 'కోమలంపు పతి'
(సుకుమారమైన భర్త) అని సంబోధించడం ఆమెకు ఆయనపై ఉన్న లోతైన ప్రేమను, ఆరాధనా
భావాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ వాక్యం ఆమె నిస్సహాయత, ఆవేదనను
సూచిస్తుంది. |
| మధుర భక్తి అంతరార్థం |
జీవాత్మ (నాయిక) తన అనుభవాన్ని పరమాత్మ (ప్రియమైన భర్త)
పట్ల పంచుకుంటుంది. పరమాత్మ తనపైన ప్రేమ చూపడం లేదని, ఇతర విషయాలపై
(మాయా బంధాలు/ప్రపంచక సుఖాలు) ఆసక్తి చూపుతున్నాడని జీవాత్మ పడే నిస్సహాయత,
బాధ ఈ పల్లవిలో వ్యక్తమవుతుంది. |
పనిగొని వలపుకా - వలివెట్టి వేసారితి
నెనరు తోన వేడుక - నే వేసారితి
వొనర దినదినము మనము - వొప్పజెప్పి వేసారితి
మనసులోని దాని మీద - మక్కువ మానడాయ॥ఏమిసేతు॥
| తాత్పర్యము |
ఆయనపై నా ప్రేమను పెంచి, ఎంతో
ప్రయత్నంతో ఆయనను కాపాడుకోవాలని చూసి, నేను విసిగిపోయాను. ప్రేమతో, ఇష్టంతో ఆయనను
బతిమలాడి, వేడుకొని విసిగిపోయాను. సరిగ్గా రోజురోజుకు నా మనసును ఆయనకే
పూర్తిగా అప్పగించి, విసిగిపోయాను. అయినా, ఆయన తన మనసులో
ఉన్న ఆ స్త్రీ (పరనాయిక) పై మక్కువను మాత్రం మానడం లేదు కదా! |
| విశేషాలు |
నాయిక తన భర్తను మార్చుకోవడానికి చేసిన మూడు ముఖ్య
ప్రయత్నాలను ఈ చరణంలో పేర్కొంది: 1. తన ప్రేమాస్త్రాలను ప్రయోగించడం, 2. ప్రేమగా
వేడుకోవడం, 3. తన మనసునే పూర్తిగా సమర్పించుకోవడం. ఎన్ని విధాలుగా
ప్రయత్నించినా ఫలితం దక్కకపోవడం ఆమె నిరాశను, వైఫల్యాన్ని
తెలుపుతుంది. |
| మధుర భక్తి అంతరార్థం |
జీవాత్మ నిరంతరం పరమాత్మను (భగవంతుని) చేరేందుకు
ప్రయత్నిస్తూ ఉంటుంది. ప్రేమతో, భక్తితో అర్పిస్తూ, తన సమస్తాన్ని (మనసును) అప్పగించుకుంటూ ఉంటుంది.
అయినా, భగవంతుడు తన మాయాశక్తి ద్వారా లోకంలోని అల్ప విషయాలపై (పరనాయిక) జీవుడికి
మక్కువ కలిగిస్తూ, జీవాత్మను తనవైపు పూర్తిగా తిప్పుకోవడం లేదు. అందుకే
జీవాత్మ "ఎన్ని భక్తి ప్రయత్నాలు చేసినా ఫలితం దక్కడం లేదే" అని
నిట్టూరుస్తుంది. |
---
గుట్టుతోన పలుమారు - కోపగించి వేసారితి
చిట్టకముల గాసి జేసి - సేసి వేసారితి
మట్టు మీరి కినుకతో - మారుకొని వేసారితి
అట్టే దాని తోడ సరస - మాడేది మానడాయ॥ఏమిసేతు॥
| తాత్పర్యము | రహస్యంగా, పలుమార్లు
ఆయనపై కోపం చూపించి, అలక పూని విసిగిపోయాను. చిన్న చిన్న అల్లరి పనులతో, చిలిపి కోపాలతో
ఆయనను బాధపెట్టి, అలసిపోయాను. హద్దు మీరిన పట్టుదలతో, కోపంతో ఆయనకు
ఎదురు తిరిగి విసిగిపోయాను. అయినా, ఆయన మాత్రం ఆ స్త్రీ (పరనాయిక) తో సరసాలు ఆడటం మానడం లేదు
కదా! |
| విశేషాలు | ఈ చరణంలో నాయిక చేసిన ప్రయత్నాలు మొదటి చరణానికి పూర్తి
విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. మొదట ప్రేమతో వేడుకుంటే, ఇక్కడ అలక,
కోపం, చిలిపి అల్లరి వంటి వాటిని ఆయుధాలుగా వాడింది. ఈ రెండు రకాల
ప్రయత్నాలు (ప్రేమ, కోపం) కూడా ఫలించకపోవడం నాయిక ఆవేదన తీవ్రతను
తెలియజేస్తుంది. |
| మధుర భక్తి అంతరార్థం | జీవాత్మ తన
భగవంతుని ఏకాంతంగా ఆరాధించాలనుకుంటుంది. తనపైనే పరమాత్మ దృష్టి ఉండాలని
కోరుకుంటుంది. కానీ పరమాత్మ ఇతర లోక వ్యవహారాలపై దృష్టి సారిస్తున్నప్పుడు,
జీవాత్మ (భక్తుడు) అలిగి, కోపగించి (అంటే భక్తిలో ఒకింత పట్టుదలతో కూడిన వైరాగ్యాన్ని
ప్రదర్శించి) పరమాత్మను మార్చుకోవాలని చూస్తుంది. అయినా, పరమాత్మ మాయతో
సరసమాడటం (లోకంలో క్రీడలు చేయడం) మానడం లేదు. |
చెలిమి హితవరులచే - చెప్పంపి వేసారితి
నెలకొల్పుబా - సల కొని వేసారితి
సొలుపార వేంకటాద్రిపతి - చొక్కించి వేసారితి
యెలమి దానికి చన - విచ్చేది మానడాయ॥ఏమిసేతు॥
| తాత్పర్యము | స్నేహంగా ఉండే శ్రేయోభిలాషులు, సఖుల ద్వారా
ఆయనకు కబురు పంపి, చెప్పించి నేను విసిగిపోయాను. మన ఇద్దరి మధ్య బంధాన్ని
స్థిరంగా ఉంచేందుకు ప్రమాణాలు చేయించుకొని కూడా నేను విసిగిపోయాను. మనోహరంగా ఉండే
వేంకటాద్రిపతిని (వేంకటేశ్వరుని) మోహింపజేసి, ఆయనపై మనసు
పడేలా చేసి కూడా నేను విసిగిపోయాను. అయినా, ఆయన ప్రేమతో ఆ
స్త్రీ (పరనాయిక) కి చనువు (దగ్గరితనం) ఇవ్వడం మాత్రం మానడం లేదు కదా! |
| విశేషాలు |
నాయిక తన ప్రయత్నాలను మరింత పెంచింది. 'హితవరులచే
చెప్పంపడం' (దూతను పంపడం), 'బాసలు కొనుట' (ప్రమాణాలు
చేయించుకోవడం) అనేవి నాయికా నాయకుల మధ్య బంధాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రయత్నించే
సంప్రదాయ శృంగార క్రియలు. చివరికి ఆయన 'వేంకటాద్రిపతి' అని తన
ప్రియుడి దివ్యత్వాన్ని అంగీకరిస్తూనే, ఆయన మరొకరికి చనువివ్వడం మానడం లేదని ఆవేదన
చెందుతుంది. |
| మధుర భక్తి అంతరార్థం |
జీవాత్మ తన గురువుల (హితవరులు) ద్వారా, ఆచార్యుల
ద్వారా పరమాత్మకు తన ప్రేమను విన్నవించుకుంది. పరమాత్మతో దివ్య ప్రమాణాలు
(శరణాగతి/సంప్రదాయ నియమాలు) కూడా ఏర్పరచుకుంది. ఆ దివ్య సౌందర్యవంతుడైన శ్రీ
వేంకటేశ్వరుని (పరమాత్మ)పై మోహం పెంచుకుని, సర్వస్వం ఆయనకే
అర్పించింది. అయినా, పరమాత్మ మాయాశక్తికి, లోకంలోని
విషయాలకు (పరనాయికకు) చనువు ఇవ్వడం, జీవుడికి వాటిపై మక్కువ కలిగించడం మానడం లేదు.
తన ఏకాంత భక్తికి భంగం వాటిల్లుతున్నందుకు జీవాత్మ పడే అంతిమ ఆక్రోశం ఇది. |
75. ఏమి సేతు నిన్ను బాసి - యే నుండ లేనురా
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్య (15వ శతాబ్దం)
రచించిన సంకీర్తనలలో శృంగార సంకీర్తనలు ఒక విశిష్ట స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఈ
కీర్తనలు ప్రధానంగా శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామిని నాయకుడిగా, తనను (లేదా
గోపికను) నాయికగా భావించి, వారి మధ్య ఉన్న ప్రణయాన్ని, అలకలను,
విరహ వేదనను, అనురాగాన్ని వర్ణించేవి.
ప్రస్తుత కీర్తన "ఏమి సేతు నిన్ను బాసి - యే నుండ
లేనురా" లో, నాయిక (భక్తురాలు) నాయకుడి (భగవంతుడి) ఎడబాటును తట్టుకోలేక
తన దీనస్థితిని విన్నవించుకుంటోంది. అలక వహించిన ప్రియుడిని బ్రతిమలాడుతూ, తనను మన్నించి,
దయతో ఏలుకోవాలని వేడుకుంటోంది. ఇది మధుర భక్తి భావానికి అద్దం పడుతుంది. ఇక్కడ
నాయిక-నాయకుల శృంగారం అనేది జీవాత్మ-పరమాత్మల అనుబంధానికి ప్రతీక.
పల్లవి
ఏమి సేతు నిన్ను బాసి - యే నుండ లేనురా
నా మొరాలకించి - నన్ను మన్నింపరా॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
తాత్పర్యము
(ఓ ప్రియతమా/స్వామీ!) నిన్ను విడిచి నేను ఎలా ఉండగలను?
ఏం చేయగలను? నా వేదనను, నా మొరను ఆలకించి (విని) నన్ను దయతో క్షమించు (మన్నించు).
విశేషాలు
విశేషాలు
నాయిక యొక్క నిస్సహాయత, భగవంతుడిపై
ఆమెకున్న సంపూర్ణ ఆధారిత స్వభావం ఈ వాక్యంలో స్పష్టమవుతోంది. "యే నుండ
లేనురా" అనే పదబంధం ఎడబాటు తాలూకు తీవ్రమైన విరహాన్ని సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ జీవాత్మ (భక్తురాలు) పరమాత్మ (భగవంతుడు)తో ఇలా
మొరపెట్టుకుంటోంది: "ఓ ప్రభూ, నీవు లేకుండా ఈ జీవితాన్ని నేను కొనసాగించలేను. నా భక్తి
పూర్వకమైన విన్నపాన్ని విని, నా లోపాలను క్షమించి, నన్ను నీ
సన్నిధిలో చేర్చుకో." భక్తుడు భగవంతుడి దయ కోసం పరితపించడం ఇందులో ఉంది.
చరణం 1
పనిబడి నాపై యలుకలు - పచరించే వేరా, నే
మనసు లేని మరునిబారి - మారుకొన లేరా॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
నువ్వు పనిగట్టుకుని (ఉద్దేశపూర్వకంగా) నాపై కోపాలను
(అలకలను) చూపిస్తున్నావు కదా! నేనైతే మనసు లేని (దయలేని) మన్మథుడి బాధను (బారిని)
తట్టుకోలేకపోతున్నాను (మారుకొనలేరా = ప్రతిఘటించలేను).
విశేషాలు
నాయిక నాయకుడి అలకను ఎత్తిచూపుతూ, తన విరహ వేదనకు
మన్మథుడి బాధ మరింత తోడైందని చెబుతోంది. ఇది శృంగార కీర్తనల్లో విరహాన్ని వర్ణించే
సాంప్రదాయ పద్ధతి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
"స్వామీ, నాపై అలిగి నువ్వు దూరంగా ఉంటే, నా హృదయం
భౌతికమైన కోరికల (మన్మథుడి) వల్ల మరింతగా క్షోభిస్తోంది. నీ కృప లేని కారణంగా నేను
లౌకిక విషయాల ప్రభావం నుండి బయటపడలేకపోతున్నాను." భగవంతుడి విముఖత వల్ల
భక్తుడు మాయకు లోనవుతున్నాడని సూచన.
చరణం 2
కలనైనా నిన్ను గాన - క యున్నది లేదురా
కలదా మరి యెన్నడైన - గారవించి యేలరా॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
కలలో కూడా నిన్ను చూడకుండా నేను ఒక్కరోజు కూడా ఉండలేదు కదా
(ఎప్పుడూ కలలోనైనా నిన్ను చూస్తూనే ఉన్నాను). అలాంటప్పుడు, ఇంకెప్పుడైనా
నన్ను దయతో (గారవించి) ఆదరించి, ఏలుకుంటావా?
విశేషాలు
నాయిక తన నిరంతర ప్రేమను, ధ్యానాన్ని
తెలియజేస్తోంది. కలలో కూడా నాయకుడినే తలచడం ఆమెకు అతడిపై ఉన్న గాఢమైన అనురాగాన్ని
సూచిస్తుంది. చివరకు దయ కోసం వేడుకోవడంలో దీనత్వం కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
"నేను మేలుకున్నా, నిద్రిస్తున్నా (కలలోనైనా) నిన్నే
ధ్యానిస్తున్నాను. నా మనసు ఎప్పుడూ నీపైనే లగ్నమై ఉంది. ఇటువంటి నిరంతర భక్తి ఉన్న
నన్ను దయతో స్వీకరించి, శాశ్వతంగా నీ సేవలో ఉంచుకో." ఇది నిరంతర నామస్మరణ,
ధ్యానానికి ప్రాధాన్యతను చెబుతోంది.
చరణం 3
తలపు మెత్తనిదాన - తాప మోర్వలేనురా
నలువున దయతో - నన్ను నేలుకోరా॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
మనస్సు చాలా సున్నితమైనది (మెత్తనిది). ఈ విరహ తాపాన్ని
(బాధను) నేను భరించలేను. ప్రేమగా(నలువున) దయతో నన్ను నీ దానిగా స్వీకరించి,
ఏలుకో.
విశేషాలు
విశేషాలు
తన సుకుమార స్వభావాన్ని చెప్పడం ద్వారా నాయకుడికి దయ
కలిగించాలని నాయిక ప్రయత్నిస్తోంది. 'తాపం' అంటే విరహవేదన అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
"ప్రభూ, నా జీవాత్మ సున్నితమైనది. సంసార తాపాలు, విరహ బాధలను
భరించే శక్తి నాకు లేదు. అందువలన, నిష్కారణమైన నీ దయతో (అహేతుక కృపతో) నన్ను అంగీకరించి,
ఈ సంసార బంధాల నుండి రక్షించు." భగవంతుడి కృప కోసం భక్తుడు ఆక్రందన.
చరణం 4
పలుమారు నన్నేలక - పగ చాటే వేరా
పలుకోర్వగా లేను - పడుచుదాన గదరా॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
తాత్పర్యము
పదేపదే నన్ను ఆదరించి ఏలుకోకుండా (నా దగ్గరికి రాకుండా),
నాతో శత్రుత్వం (పగ) చూపిస్తున్నావు కదా! నేను ఎక్కువ మాటలు (పలుకులను)
సహించలేని పడుచుదానిని (యువతిని) కదా!
విశేషాలు
నాయకుడి ప్రవర్తనను పగగా అభివర్ణించడం ద్వారా, నాయిక అతడిపై
తనకున్న అధికారాన్ని, చనువును తెలియజేస్తోంది. 'పడుచుదాన గదరా'
అనే వాక్యం ఆమె సరళతను, సున్నితత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
"నువ్వు పదేపదే
నన్ను విస్మరిస్తూ, నాకు విముఖంగా ఉండడం వల్ల నేను మరింత బాధపడుతున్నాను. నా
భక్తి చాలా పసిది (పడుచుది), పరిపూర్ణంగా లేదు. కాబట్టి, నా అసమర్థతను
అర్థం చేసుకుని, నన్ను నిందించకుండా, నీ కృపతో నా
భక్తిని పరిపూర్ణం చేసి, శాశ్వతంగా స్వీకరించు."
ఏమి సేయుదునమ్మ యిన్నియును నిటుగూడె
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు (అన్నమయ్య) సంకీర్తనాచార్యులుగా
ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన రచించిన సుమారు 32 వేల కీర్తనల్లో వేల సంఖ్యలో శృంగార సంకీర్తనలు
ఉన్నాయి. వీటిని మధుర భక్తికి పరాకాష్టగా భావిస్తారు. ఈ కీర్తనలలో నాయికా-నాయకుల
మధ్య ఉన్న ప్రేమ, అలకలు, అనురాగం, విరహం వంటి మానవ సంబంధాలన్నీ ఆత్మార్పణతో కూడిన భగవత్
సంబంధంగా రూపాంతరం చెందాయి.
ప్రస్తుత కీర్తన 'ఏమి సేయుదునమ్మ యిన్నియును నిటుగూడె' అనేది ఒక ఉత్తమ
శృంగార కీర్తన. ఇందులో నాయిక (జీవాత్మ) శ్రీ వేంకటేశ్వరుని (పరమాత్మ)తో తనకున్న
విచిత్రమైన మానసిక సంఘర్షణను, అనుబంధాన్ని తన సఖి (చెలికత్తె)తో చెప్పుకుంటున్న తీరు
వర్ణించబడింది. నాయకునిపై (భగవంతునిపై) తనకు గల గాఢమైన ప్రేమ (తామసపుఁ బ్రేమ) ఎంత
వేదనాభరితంగా, అంతుచిక్కనిదిగా ఉందో వివరిస్తుంది. ఈ ప్రేమ ఆమెను పూర్తిగా
లోబరుచుకొని, ఆమె కోరికలను, ప్రయత్నాలను కూడా ఎలా అడ్డుకుంటుందో, అంతిమంగా ఆ
స్వామినే పొందాలనే తపన ఎలా నిండి ఉందో ఈ కీర్తన వివరిస్తుంది. ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య
శృంగారాన్ని కేవలం లౌకిక దృష్టితో కాక, మధుర భక్తి అంతరార్థంతో భగవంతుని పట్ల ఆత్మ
సమర్పణ భావాన్ని ఆవిష్కరించారు.
పల్లవి:
ఏమి సేయుదునమ్మ యిన్నియును నిటుగూడె
తామసపుఁ బ్రేమ వేదనఁ పాయనీదు॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
అమ్మా (చెలీ)! నేను ఏమి చేయగలను? ఈ సమస్యలన్నీ
(ఈ విచిత్రమైన పరిస్థితులన్నీ) ఇలా వచ్చిపడ్డాయి (ఒకటయ్యాయి). నాకు కలిగిన ఈ
గాఢమైన (తామసపు) ప్రేమ బాధనుండి నన్ను విడిపించనివ్వడం లేదు.
విశేషాలు
"తామసపుఁ బ్రేమ": ఇక్కడ 'తామసపు'
అనే పదం 'గాఢమైన, తీవ్రమైన, అంతులేని' అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. భగవంతునిపై ఉన్న అపారమైన ప్రేమ,
ఆరాటం వల్ల కలిగే వేదన, దాహం నుండి నాయిక విముక్తి పొందలేకపోతోంది. ఆమెలోని ప్రేమ
సాత్వికమైనప్పటికీ, అది కలిగించే తపన తామస గుణంలా తీవ్రంగా ఉంది.
"వేదనఁ పాయనీదు": ఆ ప్రేమ వల్ల కలిగే వేదన, ఆరాటమే ఆమెకు
జీవనాధారంగా మారింది. ఆ వేదన దూరం కాకుండా ఆ ప్రేమే అడ్డుకుంటోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (నాయిక) పరమాత్మపై (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) పెంచుకున్న
గాఢమైన అనురాగం నుండి విడివడలేకపోతోంది. ఈ 'తామసపుఁ బ్రేమ'
అంటే లౌకికమైన తామసం కాదు, స్వామిపై తన అస్తిత్వాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోయేంతటి
ఆత్మార్పణతో కూడిన తీవ్ర భక్తి. ఆ భక్తి వల్ల కలిగే విరహ వేదన, తపన జీవాత్మను
మోక్షం వైపు నడిపిస్తున్నప్పటికీ, ఆ దైవాన్ని వెంటనే పొందలేకపోతున్నందుకు కలిగే బాధ నుండి అది
బయటపడలేకపోతోంది. మోక్షం కోసం తపన పడే జీవి యొక్క ఆర్తి ఇది.
చరణం 1:
కినిసి నే సొలసి పలికెద నంటినా యతని-
నెనయుఁ దడఁబాటు నోరెత్తనీదు
చెనకి యలపార జూచెద నంటినా యతని-
కనుఁగవ జలంబు సరుగునఁ జూడనీదు॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
(ఆ నాయకునిపై) కోపగించి, అలిగి, నిస్సత్తువతో
నేను ఏమైనా మాట్లాడదామంటే, ఆయనపై ఉన్న ప్రేమ కలిగించే
తడబాటు నా నోరు పెగలనీయడం లేదు. చిలిపిగా అలిగి (చెనకి), అలసత్వంతో
(అలపార) ఆయనవైపు చూద్దామనుకుంటే, నాయకుని కనుకొలకుల నుండి జాలువారే కన్నీరు (జలంబు) నన్ను
సరిగా చూడనివ్వడం లేదు.
విశేషాలు
నాయిక వైరుధ్యం: నాయిక కోపం తెచ్చుకోవాలని, అల్లరిగా
చూడాలని ప్రయత్నిస్తున్నా, ఆమె నిజమైన ప్రేమ, నాయకుని ఆరాటం (కన్నీరు) ఆమెను
అడ్డుకుంటున్నాయి. ఇది నిజమైన అనురాగంలో ఉండే విచిత్రమైన పరిస్థితి.
నాయకుని కన్నీరు: నాయకుడు (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) కూడా నాయిక
(భక్తురాలు) అలిగి ఉండడాన్ని చూసి, వెంటనే తన ప్రేమను వ్యక్తపరుస్తూ కన్నీరు పెట్టుకోవడం,
నాయిక పట్ల నాయకునికున్న ఆర్తిని, క్షమాగుణాన్ని తెలుపుతుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (భక్తురాలు) దేవునిపై (పరమాత్మ) లోపాలు ఎత్తి చూపి
నిందించాలని ప్రయత్నించినా, ఆ దైవంపై ఉన్న సహజమైన ప్రేమ వల్ల
మాట్లాడలేకపోతుంది. దేవుని సౌందర్యాన్ని, లీలలను గమనిద్దామనుకుంటే, భగవంతుని యొక్క
అనంతమైన దయ (కనుఁగవ జలంబు - భక్తుని కోసం కన్నీరు పెట్టుకునే కరుణ) ఆ జీవాత్మను
(భక్తురాలిని) కరిగిపోయేలా చేసి, మరొక విధంగా చూడనీయకుండా చేస్తుంది. భక్తునిపై దైవానికున్న
అపారమైన కరుణను సూచించే అంశం ఇది.
చరణం 2:
కిందుపడి కదిసి మ్రొక్కెద నంటినా యతని-
యంది నంది పరవశము చేయాడ నీదు
డెందంబు మఱచి యుండెద నంటినా యతనిఁ
జెందిన తఁలపు మఱచియు మఱవనీదు॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
నేను తలవంచి, దగ్గరగా వెళ్లి సాష్టాంగం చేయాలనుకుంటే, ఆయనకు దక్కిన
(అంది నంది), ఆయన వల్ల కలిగిన పరవశం నా శరీరాన్ని (చేయాడ నీదు - శరీరం
ఆపకుండా చేస్తుంది) కదలనివ్వడం లేదు. ఆయనను మర్చిపోయి ఉంటాను అనుకుంటే, ఆయనకు
అంటుకున్న (చెందిన) తలపు (జ్ఞాపకం) మర్చిపోయినా మళ్లీ మర్చిపోకుండా చేస్తుంది.
విశేషాలు
పరవశం: నాయిక భౌతికంగా నాయకుని చేరుకోవాలని ప్రయత్నించినా,
ఆయన సన్నిధి వల్ల కలిగే ఆధ్యాత్మిక, మానసిక పరవశం ఆమెను కదలిక లేకుండా ఆపుతోంది.
జ్ఞాపకం: నాయకుని మర్చిపోవాలనే ప్రయత్నం కూడా విఫలం.
మర్చిపోయినట్టు అనిపించినా, ఆయన అనుబంధం ఆమె మనసులో బలంగా ఉండి, మళ్లీ మళ్లీ
గుర్తుకు వచ్చేలా చేస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (భక్తురాలు) అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి, స్వామి పాదాల
వద్ద పూర్తిగా శరణాగతి చెందాలని (కిందుపడి కదిసి మ్రొక్కెద) అనుకున్నా, భగవంతుని
అనుభవం (ఆనందం) వల్ల కలిగే భక్తి పారవశ్యం (పరవశము) ఆమెను బాహ్య చేష్టలు
చేయనివ్వడం లేదు. చివరకు, భగవంతుని మర్చిపోవాలని (సంసారంలో లీనమై) ప్రయత్నించినా,
భగవంతునితో ఉన్న శాశ్వతమైన అనుబంధం (తఁలపు) ఆ జీవిని మరువనీయకుండా మోక్ష
మార్గం వైపు లాగుతూనే ఉంటుంది.
చరణం 3:
తిరువేంకటేశుఁ బొందితినంటినా యతని-
దొరతనము నాగరిమ దోఁచనీదు
సిరిదొలఁకు రతుల నలసితి నంటినా యతని-
సరసంబు వేడుకలఁ జాలించనీదు॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
నేను తిరువేంకటేశ్వరుని పొందాను అని అనుకుంటే, ఆయనకు దక్కిన ఆ
దొరతనం (మహిమ) నా గొప్పతనాన్ని (నాగరిమ) బయటపడనీయడం లేదు. సంపదలు తొణికిసలాడే
(సిరిదొలఁకు) రతుల వలన నేను అలసిపోయాను అని అనుకుంటే, ఆయనకున్న
సరసత్వం (సరసంబు) ఆ వేడుకలను పూర్తిగా ఆపనివ్వడం లేదు.
విశేషాలు
నాయిక నాయకుని పొందడం తన గొప్పతనంగా చెప్పుకోవాలనుకున్నా,
నాయకుని వైభవం ఆమె గొప్పతనాన్ని మించుతున్నది. .
రతుల వల్ల శారీరక అలసట వచ్చినా, నాయకుని సరస
సంభాషణ, ఆనందం ఆ అనుభవాన్ని పూర్తి చేయకుండా, కొనసాగేలా
చేస్తోంది. ఇది నాయకుని అంతులేని ప్రేమను సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (భక్తురాలు) శ్రీ తిరువేంకటేశ్వరుని
(పరమాత్మ) పొందడం వల్ల తానేదో గొప్ప కార్యసాధన చేశానని అనుకుంటే, స్వామి యొక్క
సర్వస్వతంత్రత్వం (దొరతనము) మరియు అనంతమైన వైభవం ముందు జీవాత్మ యొక్క అణుత్వం అడ్డుపడుతుంది. నిరంతర భగవదానంద అనుభవం (సిరిదొలఁకు రతులు)
వల్ల కలిగే అలసట వచ్చినా, భగవంతుని యొక్క అంతులేని క్రీడా వినోదం (సరసంబు వేడుకలు) ఆ
అనుభవాన్ని ఆపకుండా నిరంతరాయంగా కొనసాగేలా చేస్తుంది. భగవదానందం అనేది ఎప్పటికీ
అంతం లేనిది, నిరంతరం కొత్తదనాన్ని ఇచ్చేది అని ఈ చరణం సూచిస్తుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -77 (13 -10 -2025)
తెలుగులో అద్భుతమైన సంకీర్తనలు రచించిన వాగ్గేయకారుడు
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారి శృంగార సంకీర్తనలలో ఇది ఒకటి. ఈ కీర్తనలో నాయకుడైన
శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు, నాయిక అయిన అలిమేలుమంగతో ఏకాంతంలో ఉన్న సమయాన్ని
వర్ణించారు. ఆమెతో ఉన్న సురత క్రీడల గతి, ఆమె అందం నాయకుడికి కలిగించిన భ్రమలను అత్యంత
మధురంగా, భక్తి భావంతో ఇక్కడ ప్రస్తావించారు. భక్తుడు పరమాత్మను
చేరుకునే అంతిమ ఘట్టాన్ని, ఆ అనుభవాన్ని మధుర భక్తి మార్గంలో
ఆనందమయమైన శృంగార లీలల ద్వారా కవి అత్యంత రమణీయంగా కీర్తించారు.
కీర్తన పాఠం:
పల్లవి:
ఏమి సోద్యమైన సురత - మిందువదనది
కామతంత్రరతుల గతులు - గలవు పెక్కులు॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
చంద్రుని వంటి ముఖం కల ఆ స్త్రీ (అలిమేలుమంగ) యొక్క సురత
క్రీడ ఎంత ఆశ్చర్యకరమైంది! అందులో మన్మథుని శాస్త్రంలో చెప్పబడిన రతుల గతులు ఎన్నో
ఉన్నాయి.
విశేషాలు
'సోద్యము' అంటే ఆశ్చర్యం. నాయకుడికి (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడికి) నాయకి
(అలిమేలుమంగ)తోడి రతి ఎంతో కొత్తగా, ఆశ్చర్యకరంగా ఉంది. 'ఇందువదన'
(చంద్రుని వంటి ముఖం కలది) అన్న సంబోధన ఆమె సౌందర్యాన్ని తెలుపుతుంది. ఆమె
కామతంత్రంలో చెప్పబడిన ఎన్నో రకాలైన భంగిమలను, క్రీడలను
తెలిసినదిగా ఇక్కడ కీర్తించడం జరిగింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ 'సురతము' అంటే జీవాత్మ పరమాత్మతో లీనమై పొందే అత్యంత ఆనందమయమైన
అనుభవం, ఆత్మానుసంధానం. జీవుడు పరమాత్మను చేరుకున్నప్పుడు పొందే
ఆశ్చర్యానందం వర్ణనాతీతం. 'ఇందువదన' అంటే నిత్యశుద్ధమైన, ఆహ్లాదకరమైన
జీవాత్మ. 'కామతంత్ర రతుల గతులు' అంటే భక్తుడు
పరమాత్మను చేరుకోవడానికి పాటించే ఎన్నో భక్తి మార్గాలు, మార్గాలు ఉన్నా
అంతిమంగా లభించే ఆనందం ఒకటేనని భావం.
చరణం 1:
తరుణి వుపరి సురతకేళి - తగిలి పెనగు వేగమున
కురులు వీడి ఝలుఝల్లున - విరులు రాలగా
యెరుగులేక తరుణి విభుడు - యింద్రనీలమేఘమనుచు
గురుతరముగ పూలవాన - గురిసెననుచు భ్రమసెను॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
ఆమెపై సురత క్రీడలో లీనమై ఆమెతో పెనగుతున్న వేగానికి,
ఆమె జుట్టు విడిపోయి, అందులో నుండి పూలు 'ఝలుఝల్లున' నేల రాలాయి.
ఇది చూసిన ఆమె ప్రియుడు (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) ఈమెను ఇంద్రనీలమణి వర్ణంలో ఉన్న మేఘం
అనుకొని, దాని నుండి గొప్ప పూల వాన కురిసిందని భ్రమ పడ్డాడు.
విశేషాలు
సురత క్రీడలోని వేగం, రసావేశం వల్ల
నాయకి కొప్పు చెదరడం, పూలు రాలడం సహజమైన శృంగార వర్ణన. ఇక్కడ నాయిక నల్లని కేశాలు
'ఇంద్రనీలమేఘం'గా పోల్చబడ్డాయి. కేశాల నుండి రాలిన పూలను 'పూల వాన'గా నాయకుడు
భ్రమపడటం, ఆ రసావేశంలో అతను పొందిన అనుభూతి తీవ్రతను తెలియజేస్తుంది.
ఈ 'భ్రమ' (పొరపాటుగా ఊహించడం) శృంగార రసానికి మరింత అందాన్నిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
'తరుణి వుపరి సురతకేళి' అంటే భక్తుడు
(జీవుడు) పరమాత్మతో లీనమై ఆనందించడం. ఈ ఆత్మానందంలో కలిగే వేగానికి, అనుభూతికి
బాహ్యమైన శారీరక సంబంధాలు (కురులు, విరులు) చెదిరి, రాలిపోతాయి. 'ఇంద్రనీలమేఘం'
శ్రీకృష్ణుడిని లేదా విష్ణువును సూచిస్తుంది (శ్యామల వర్ణం). పరమాత్మలో
లీనమైనప్పుడు, ఆ భక్తుని చుట్టూ ఉన్న ఆనందమే (పూల వాన) పరమాత్మపై కురిసిన
ఆనందంగా భక్తుడు భావించాడని అంతరార్థం. జీవుడు నిరంతర ఆనందంలో మునిగిపోవడం ఇక్కడ
ముఖ్య విషయం.
చరణం 2:
మదనమోహమంధకార - మైన మృగమదంబు చాయ
కదియకుచయుగంబు నడిమి - గగనవీథిని
కదిసి మణులసరులు తార - కములు నఖపద్మంబులనుచు
కొదమరేఖ చందురుడనుచు - నదరి బెదరి చూచెను॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
మన్మథుని మోహంతో కూడిన చీకటి వంటి కస్తూరి తిలకం ఛాయ (రంగు)
ఆమె రెండు స్తనముల నడిమి ఆకాశ మార్గంలో అలుముకుంది. అక్కడ ఉన్న మణుల హారాలను
తారకలు (నక్షత్రాలు) అనుకుని, తన గోళ్ళ గుర్తులను పద్మాలు అనుకొని, ఇంకా కస్తూరి
తిలకాన్ని లేత చంద్ర రేఖ అనుకుని నాయకుడు ఆశ్చర్యపడి, భయపడి చూశాడు.
విశేషాలు
నాయకి స్తనాల నడుమ ఉన్న ప్రదేశాన్ని 'గగన వీథి'
(ఆకాశ మార్గం) గా పోల్చారు. ఆకాశం చీకటిగా, నల్లగా ఉంటుంది
కాబట్టి, ఆమె స్తనాల మధ్యనున్న కస్తూరి చాయ (నలుపు రంగు) 'మదనమోహమంధకారం'
గా వర్ణించబడింది. ఆ చీకటిపై వెలుగుతున్న మణుల హారాలు నక్షత్రాలుగా, రతి క్రీడలో
నాయకుడి గోళ్ళ గుర్తులు (నఖక్షతాలు) పద్మాలుగా (చంద్రుని చూసి వికసించేవిగా),
అలాగే ఆమె పెట్టుకున్న చిన్న కస్తూరి బొట్టు 'కొదమరేఖ
చందురుడు' (లేత చంద్రుని రేఖ) గా నాయకుడికి భ్రమ కలిగించింది. ఇదంతా
రసానుభూతిలోని తీవ్రతను, నాయకుడి మైమరపును సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
'మదనమోహమంధకారం' అంటే అజ్ఞానం, సంసారం అనే
చీకటి. 'కుచయుగము నడిమి గగనవీథిని' అంటే
హృదయాకాశంలో. పరమాత్మతోడి లీనమయినప్పుడు, అజ్ఞానం అనే చీకటి మధ్య ఉన్న భక్తి యొక్క
ప్రకాశం (మణుల సరులు, నఖపద్మాలు), జీవాత్మ యొక్క శుద్ధతను (కొదమరేఖ చందురుడు) చూసి భక్తుడు
(నాయకుడు) ఆశ్చర్యపడతాడు. ఈ భక్తి, ఆత్మల కలయిక ద్వారా అజ్ఞానం నశించిపోవడం ఇక్కడ ముఖ్యం. 'అదరి బెదరి
చూచెను' అంటే అలౌకికమైన ఆనందాన్ని చూసి భక్తుడు సంభ్రమాశ్చర్యాలకు
లోనవడం.
చరణం 3:
విమలమైన రమణినాభి - వెడలియున్న రోమరాజి
విమర్శింపలేక రాహు - విధము దోచెననుచును
కమలనేత్రి ముఖచంద్రుడు - కళలుదేర మనసులోన
భ్రమసి వేంకటేశు డతివె - భావమెరిగి కూడెను॥ఏమి॥
తాత్పర్యము
నిర్మలమైన ఆమె నాభి నుండి పైకి వ్యాపించిన రోమముల వరుసను
సరిగా గుర్తించలేక, నాయకుడు అది రాహువు రూపంగా కనిపిస్తోందని భ్రమపడ్డాడు.
అప్పుడు ఆ కమలముల వంటి కన్నులు గల స్త్రీ యొక్క ముఖం చంద్రునిలా కళలుదేరగా,
మనసులో భ్రమపడినప్పటికీ వేంకటేశ్వరుడు ఆమె భావాన్ని తెలుసుకుని ఆమెను కూడెను.
విశేషాలు
'రమణినాభి' అంటే స్త్రీ యొక్క నాభి (బొడ్డు), దాని నుండి
పైకి ఉన్న రోమరాజిని (రోమముల వరుసను) 'రాహువు'గా నాయకుడు భ్రమ పడ్డాడు. పురాణాల ప్రకారం
రాహువు చంద్రుడిని మింగడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. ఇక్కడ ఆమె ముఖాన్ని 'ముఖచంద్రుడు'
(చంద్రుని వంటి ముఖం) తో పోల్చారు. రాహువు చంద్రుడిని సమీపించినప్పుడు గ్రహణం
ఏర్పడినట్లుగా, నాయకుడి దృష్టి భ్రమపడింది. అయితే, ఆ భ్రమను దాటి,
నాయకుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు, నాయిక (అతివ) యొక్క ప్రేమ తత్వాన్ని, భావాన్ని అర్థం
చేసుకుని ఆమెతో రమించాడు. ఇక్కడ రసానుభూతిలో భ్రమ ఉన్నప్పటికీ, పరస్పర
అవగాహనతో ఆనందం సిద్ధిస్తుందని చెప్పబడింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
'విమలమైన రమణినాభి' అంటే మూలాధారం
లేదా సృష్టికి ఆధారం. 'రోమరాజి' అనేది సంసార బంధాలకు, లౌకిక విషయాలకు
సంకేతం. ఈ బంధాలను 'రాహువు'గా (అడ్డుగా) భక్తుడు భ్రమపడతాడు. 'కమలనేత్రి
ముఖచంద్రుడు' అంటే జ్ఞాన ప్రకాశం. సంసార బంధాలు అడ్డుగా ఉన్నట్లు
అనిపించినా, జ్ఞాన ప్రకాశం (కళలుదేరడం) వల్ల ఆ భ్రమ తొలగిపోతుంది.
చివరికి, 'వేంకటేశు డతివె భావమెరిగి కూడెను' అంటే పరమాత్మ,
జీవుడి యొక్క పరమ భక్తి భావాన్ని, ప్రేమ తత్వాన్ని తెలుసుకొని ఆ జీవాత్మలో లీనమై,
ఆత్మానందాన్ని ప్రసాదించాడు అని మధుర భక్తి అంతరార్థం
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -78 (14 -10 -2025)
ఏమొకొ చిగురుటధరమున యెడనెడఁ గస్తురి నిండెను
( ఈ కీర్త న
5వ సంపుటంలో 82వ సంకీర్తనగా కూడా ప్రసిద్ధమయినది)
చిత్రం - శ్రీ కేవీ భీమారావుగారి సౌజన్యం ( ఇటీవల
ప్రచురించిన నా అన్నమయ్య పద పుష్కరిణి పుస్తకం నుండి)
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు వేంకటేశ్వరుని, అలిమేలుమంగను
నాయకానాయికలుగా భావించి వేలకొలది కీర్తనలను రచించారు. వాటిలో శృంగార సంకీర్తనలు
విశేషమైనవి. ఈ కీర్తనలో నాయిక అధరంపై కస్తూరి, కన్నుల చివర
ఎరుపు, వక్షంపై గోటి నొక్కుల కాంతి, చెక్కిళ్ళపై చెమట బిందువుల అందాన్ని చూసిన చెలులు, ఆ మార్పులకు
కారణమేమై ఉంటుందని ఊహిస్తూ, చివరకు ఆ మార్పులన్నీ ప్రియుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని రతి
క్రీడ తాలూకు గుర్తులని గ్రహించడం ఇతివృత్తం. ఈ కీర్తన మధుర భక్తికి పరాకాష్ఠగా
నిలుస్తుంది.
కీర్తన పాఠం
ఏమొకొ చిగురుటధరమున యెడనెడఁ గస్తురి నిండెను
భామిని విభుఁనకు వ్రాసిన పత్రిక కాదుగదా ॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
నాయిక యొక్క చిగురుటాకులాంటి పెదవిపై అక్కడక్కడా కస్తూరి
ఎందుకు నిండి ఉంది? ఇది ప్రియుడికి (విభుఁనకు) తాను వ్రాసిన పత్రిక (లేఖ) కాదు
కదా? (ప్రియునికి సందేశం పంపడానికి పెదవిపై కస్తూరి రాయడం ఒక ఆచారం).
విశేషాలు
నాయిక పెదవిని "చిగురుటధరము" (చిగురుటాకులాంటి
పెదవి) అని పోల్చడం ద్వారా దాని సుకుమారత్వం వర్ణించబడింది. సాధారణంగా, ప్రియుడికి లేఖ
రాయడానికి పెదవిపై కస్తూరితో వ్రాసే ఆచారం ఉండేది. అయితే ఇక్కడ ఆ కస్తూరి
నిండడానికి గల అసలు కారణం ఏమిటో తెలుసుకోవడానికి చెలులు ప్రయత్నిస్తున్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
నాయిక జీవాత్మగా, నాయకుడు పరమాత్మగా భావించబడే మధుర భక్తిలో,
చిగురుటధరంపై ఉన్న కస్తూరి గుర్తులు పరమాత్మతో జీవాత్మ పొందిన రతి (సంయోగం)
వల్ల ఏర్పడిన ఆనందానుభూతికి, బ్రహ్మానందానికి సంకేతం. బాహ్యంగా ఇతరులకు కస్తూరిగా
కనిపించినా, అది కేవలం ఆ అంతరంగిక ఆనందమే.
చరణం 1
కలికి చకోరాక్షికిఁ గడకన్నులు గెంపై తోఁచిన
చెలువంబిప్పుడిదేమో చింతింపరె చెలులు
నలువున బ్రాణేశ్వరుపై నాటిన యాకొన చూపులు
నిలువునఁ బెరుకఁగ నంటిన నెత్తురు గాదు గదా ॥ఏమొ॥
తాత్పర్యము
ఈ అందమైన చకోరాక్షి (చకోర పక్షి వంటి కన్నులు గల స్త్రీ)
కళ్ల చివరలు ఎర్రబడ్డాయి, ఈ అందం ఏమిటో చెలులారా ఆలోచించండి. అందంగా తన
ప్రాణేశ్వరునిపై నాటిన ఆ చివరి చూపులను (కడకన్నుల చూపులను) నిలువుగా పెరికినప్పుడు
అంటిన రక్తము కాదు కదా?
విశేషాలు
నాయిక కన్నులను "చకోరాక్షి" అని వర్ణించడం ఆమె
కళ్ల అందాన్ని, తీక్షణతను సూచిస్తుంది. కళ్ల చివర ఎరుపు రంగు రతి శ్రమ వలన
కలిగిన అలసట లేదా సిగ్గు కారణంగా ఏర్పడిందని చెలుల ఊహ. చివరకు, అది తన
ప్రియుడిపై నాటిన చూపులను పెరికినప్పుడు అంటిన నెత్తురు కాదని ప్రశ్నించడం ద్వారా,
అది ఏదో లోతైన కారణం అని చెలులు గ్రహిస్తున్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
కడకన్నుల ఎరుపు అనేది పరమాత్మపై జీవాత్మ చూపిన తీవ్రమైన
అనురాగం, ప్రేమ యొక్క పరాకాష్ఠకు చిహ్నం. భగవంతునిపై లగ్నమైన మనస్సు
(చూపులు) భగవత్ ప్రాప్తి తరువాత ఆత్మ అనుభవించే ఆనందం, ఉద్వేగం యొక్క
బాహ్య ప్రకాశం.
చరణం 2
పడఁతికి చనుఁగవ మెఱుఁగులు పైపై బయ్యెద వెలుపల
కడు మించిన విధమేమో కనుఁగొనరే చెలులు
ఉడుగని వేడుకతోఁ బ్రియుఁడొత్తిన నఖ శశి రేఖలు
వెడలఁగ వేసవికాలపు వెన్నెల గాదు గదా ॥ఏమొ॥
తాత్పర్యము
ఈ స్త్రీ యొక్క స్తనాల మెరుపు, పైట వెలుపల
కూడా మిక్కిలిగా కనిపిస్తుంది, ఈ వింత ఏమిటో చెలులారా చూడండి. తగ్గని సంతోషంతో ప్రియుడు
ఒత్తిన గోటి గాయాల (చంద్రరేఖల వంటి గోటి నొక్కులు) వలన వెలువడిన వేసవి కాలపు
వెన్నెల కాదు కదా?
విశేషాలు
నాయిక వక్షోజాల మెరుపు, బట్టల పైనుండి
కూడా కనిపించడం అనేది రతి క్రీడలో ప్రియుడు ఒత్తిన గోటి నొక్కుల (నఖశశి రేఖలు)
కాంతి అని చెలులు ఊహించడం ఇక్కడ శృంగార రసాన్ని పట్టి చూపుతుంది. ఆ నొక్కులు
వెన్నెలలా కాంతివంతంగా ఉన్నాయనే పోలిక అద్భుతమైనది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
వక్షోజాలపై ఉన్న గోటి నొక్కుల కాంతి అనేది పరమాత్మతో
జీవాత్మ యొక్క సన్నిహిత అనుబంధం యొక్క స్పష్టమైన ముద్ర. పరమాత్మ యొక్క అనుగ్రహం,
దయ (నఖ శశి రేఖలు) ఆత్మపై చెరగని ముద్ర వేసి, దానిని
బ్రహ్మానందంతో నింపి, ఆ కాంతిని బయటికి ప్రసరింపజేస్తుంది.
చరణం 3
ముద్ధియ చెక్కుల కెలఁకుల ముత్యపు జల్లుల చేర్పుల
వొద్దికలాగు లివేమో వూహింపరె చెలులు
గద్దరి తిరువేంకటపతి కామిని వదనాంబుజమున
అద్దిన సురతపుఁ జెమటల అందము గాదు గదా ॥ఏమొ॥
తాత్పర్యము
ఈ ముద్దులొలికే స్త్రీ చెక్కిళ్ళ పక్కన ముత్యాల జల్లుల వంటి
పోలికలు ఏమిటో చెలులారా ఊహించండి. నేర్పరి అయిన తిరువేంకటపతి (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు)
ఈ నాయిక ముఖ పద్మంపై (వదనాంబుజమున) అద్దిన సంభోగ క్రీడ (సురతము) తాలూకు చెమట
బిందువుల అందం కాదు కదా?
విశేషాలు
నాయిక ముఖంపై చెమట బిందువులు ముత్యాల జల్లులా మెరవడం,
ఆ అందానికి గల కారణాన్ని చెలులు విశ్లేషించడం. చివరికి, ఈ
మార్పులన్నింటికీ నేర్పరి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో రతిక్రీడలో ఏర్పడిన చెమటలే
కారణమని నిర్ధారించడం జరుగుతుంది. ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరుని "గద్దరి"
(నేర్పరి) అని సంబోధించడం గమనార్హం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
చెక్కిళ్ళపై ముత్యాల జల్లుల వంటి చెమట బిందువులు పరమాత్మతో
సంయోగం (సురతం) తరువాత జీవాత్మ అనుభవించే ఆనందం, తన్మయత్వం
యొక్క పరాకాష్ఠ. పరమాత్మతో ఐక్యమైనప్పుడు కలిగే మహదానందం యొక్క ఫలితమే ఈ 'సురతపు చెమటలు',
ఇవి బ్రహ్మానందానికి, మోక్షానికి సంకేతాలు.
మరికొన్ని విశేషాలు
కస్తూరి వాసన మన సాహిత్యంలో వందల సంవత్సరాల నుంచి
గుబాళిస్తోంది. ఆ రోజులలో తాంబూలంలో కస్తూరి వేసుకొనేవారు. మనిషినిచూడకుండానే
కస్తూరి పాళ్ళను బట్టి, తాంబూలం వేసుకొంది. మగవాళ్ళా, ఆడవాళ్ళా అని
గ్రహించే నేర్పు మన పూర్వీకులకు ఉండేది (మనుచరిత్ర).
ఆయుర్వేదాన్ని అనుసరించి మూడురకాల కస్తూరులలో కామరూప
కస్తూరి (నేపాల్ కస్తూరి, కాశ్మీర కస్తూరి మిగతా రెండు) గొప్పది. ఈ కీర్తనలో ఈరకమైన
కస్తూరినే అలమేలు మంగమ్మ వేసుకొందేమో! ఇకనేం! ఘుమాయింపులతో చెలికత్తెలకు
దొరికిపోయింది. ఆతాంబూల చర్వితముఖి(సహస్రనామాలు) అలమేలుమంగ వేసుకొన్న కస్తూరిలో
కొన్ని పలుకులు నాయకుడు చేసిన పలుగాట్ల స్థానంలో అక్షరాల్లాగా పెదవుల మీదకు
చేరాయి.
వాటిని అలమేలు మంగమ్మ ప్రియునికి రాసిన లేఖతో కవి పోల్చాడు.
అమరం చదువుకొన్నవాళ్లు కస్తూరి అంటే శిరస్సు నందు స్తోత్రం చేయబడేది అని
అర్థంచెప్పుకొంటారు. అద్భుతమైన ఈ కస్తూరి వర్ణన చదివిన తర్వాత శిరస్సు స్థానంలో
పెదవి చేరుతుంది. స్తోత్రం కస్తూరి నుంచి కవిగారి వైపు పాకుతుంది.
అరచేయి, అరికాలు, కంటి చివరలు, గోళ్ళు, చెంప, నాలుక, పెదవి - ఈ ఏడు ఎర్రగా ఉంటే సుఖంగా ఉంటారని
సాముద్రిక శాస్త్రం. సహజంగానేఉత్తమ సాముద్రిక లక్షణాలున్న అలమేలుమంగలో కంటి చివరల
ఎరుపు ఎందుకు వచ్చిందంటే స్వామివైపు చూసే చూపులను ఎవరో పెరికినట్లుగా
ఊహించిమెప్పించాడు అన్నమయ్య.
గోటి నొక్కులను మహాకవి వేసవి కాలపు వెన్నెల అన్నాడు. ఇక్కడి
పోలికలో అనుభూతి ప్రధానం. శరత్కాలపు వెన్నెలలో హాయి ఉంటుంది.
వేసవికాలపు వెన్నెలలో హాయితో పాటు తృప్తి ఉంటుంది. పగలంతా
ఎండలో శ్రమపడి ఉంటాం. రాత్రయేసరికి వెన్నెల, అంటే శ్రమ
తర్వాత సుఖం కనుకనేహాయితోపాటు తృప్తి. వేసవికాలపు వెన్నెల ప్రయోగ అంతర్యం ఇప్పుడు
తెలుసుకోవచ్చు.
ఈ కీర్తనలో చకోరానికి ఎర్రటి కళ్ళున్న గబ్బిలమని అర్ధం
చెప్పారు రాళ్ళపల్లి వారు. ఆయనకంటే గొప్పగా అన్నమయ్యను అర్థం చేసుకొన్నవారు అరుదు.
అందుకే ఆ అర్ధాన్ని ఒప్పుకోవాలి.
ఈ కీర్తన విన్న సాళువ నరసింహరాయుడు తనమీద కూడా ఇటువంటి
కీర్తన రాయమన్నాడు. హరిని పొగడిన నా నాలుక నిన్ను పొగడదు అనిఅన్నమయ్య
తిరస్కరించాడు. అన్నమయ్యకు సంకెళ్ళు వేసి జైలులో పెట్టాడు రాజు. తర్వాత
వేంకటేశ్వరుడిని కీర్తించిన వెంటనే అన్నమయ్య సంకెళ్ళుతెగిపోయాయి. (అన్నమయ్య
చరిత్ర).
ఈ ఏమొకొ... కీర్తనలో శృంగారం ఉన్నట్లు మనకు అనిపిస్తుంది.
కాని మధురభక్తిలో పండిపోయిన అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో హరిని పొగిడాననిలౌకిక శృంగార
దృష్టితో చూడొద్దని రాజుగారితో పాటు మనకు కూడా బోధించాడు.
ఆళ్వారులు (ద్రావిడ ప్రబంధకర్తలయిన విష్ణుభక్తులు)
స్వామినికీర్తించేవిధానంలో మూడు అవస్థలున్నాయన్నారు విమర్శకులు. అవి 1, తోరిమార్ (సఖి)
అవస్థ. 2. తాయామార్(తల్లి) అవస్థ. 3. మకళ్ (నాయిక)
అవస్థ.
ఇందులో మూడవ అవస్థను విష్ణు భక్తుడయిన అన్నమయ్య
ఈ కీర్తనలో పాటించాడనిపిస్తుంది. తానే రాధగా మారి చైతన్యుడు కృష్ణుడిని
ఆరాధించిప్రసిద్ధుడయ్యాడు. తానే అలమేలుమంగగా మారి అన్నమయ్య వేంకటేశుని కీర్తించి
ఇటువంటి కీర్తనల ద్వారా ఆరాధ్యమానుడయ్యాడు. స్వస్తి.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -79 (15 -10 -2025)
అవతారిక
పెద తిరుమలాచార్యుల శృంగార కీర్తనలు, తిరుమల
వేంకటేశ్వరుని మరియు ఆలమేలుమంగ (పద్మావతి దేవి) ల దివ్య శృంగారాన్ని వర్ణిస్తాయి.
ఈ కీర్తనలు మధుర భక్తి భావానికి దర్పణాలు, ఇందులో భక్తుడు తనను గోపికగానో, నాయికగానో
ఊహించుకొని దైవాన్ని నాయకునిగా భావిస్తాడు. నాయిక యొక్క అనురాగాన్ని, విరహాన్ని,
ఆమె భావాలను లోకానికి తెలియజేయడం ఈ సంకీర్తనల ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ కీర్తనలో ఒక
నాయిక (చెలియ) యొక్క గాఢమైన ప్రేమ, అది సాధారణమైన వారికి అర్థం కాని ఒక అపూర్వ స్థితిగా
వర్ణించబడింది.
పల్లవి
ఏమొకో చూచెదరు - యీ చెలియ భావంబు
సామాన్యులకు నెన్న - సాధ్యంబు గాదు॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ఈమె (నాయిక) యొక్క భావం (ప్రేమ, అనురాగం,
అంతరంగిక స్థితి) గురించి ఎందుకు అంత ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నారు? ఈ చెలియ
(యువతి) యొక్క స్థితిని, ప్రేమ తత్త్వాన్ని సామాన్యులు (సాధారణ వ్యక్తులు)
తెలుసుకోవడం లేదా అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు.
విశేషాలు
కీర్తన ప్రారంభమే ఒక ప్రశ్నాత్మక వాక్యంలా ఉంది, నాయిక పట్ల
ఇతరుల ఆశ్చర్యాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. ఆమె ప్రేమ సాధారణమైనది కాదని, అది ఒక
అద్భుతమైన, లోతైన అనుభూతి అని కవి చెప్తున్నాడు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ 'చెలియ' లేదా 'నాయిక' అనేది జీవాత్మ (లేదా భక్తురాలు). 'భావం' అనేది పరమాత్మ
(శ్రీ వేంకటేశ్వరుని) పట్ల జీవాత్మకు ఉన్న గాఢమైన అనురాగం, భక్తి. ఈ
దివ్యమైన, పరమ నిగూఢమైన భక్తి భావాన్ని లౌకిక విషయాల్లో మునిగి ఉన్న
సామాన్య మానవులు అర్థం చేసుకోలేరు, కేవలం అనుభవజ్ఞులైన భక్తులు మాత్రమే దీన్ని గ్రహించగలరు.
చరణం 1
కోపగించుక మరుడు - కుసుమ చాపము వంచి
(యేపు మీరగ) సమర - మెసగింపగా
(పైన ఇచ్చిన మూలపాఠంలో ఈ చరణం అసంపూర్ణంగా (లుప్తము) ఉంది,
కానీ తాత్పర్యము, అంతరార్థము మాత్రం వివరించబడింది.)
తాత్పర్యము
(ఈ చరణం విరహాన్ని సూచిస్తుంది.) మరుడు (మన్మథుడు)
కోపగించుకుని, పువ్వుల విల్లును (కుసుమ చాపము) వంచి, నాయికపై తన
ప్రేమ యుద్ధాన్ని (సమరము) అధికంగా (యేపు మీరగ) సాగించగా. అంటే, నాయిక విరహంతో
తపిస్తున్నదని అర్థం.
విశేషాలు
ఇది నాయిక యొక్క విరహ వేదనను వర్ణించే సందర్భం. నాయిక
నాయకుని ఎడబాటును తట్టుకోలేక, ఆమెపై మన్మథుడి ప్రభావం అధికంగా ఉన్నదని చెప్పడం శృంగార
కీర్తనల్లో పరిపాటి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ 'మన్మథుడు' అనేది విరహాన్ని కలిగించే శక్తి. పరమాత్మ దర్శనం లేదా
సాన్నిధ్యం లభించనప్పుడు, జీవాత్మ (భక్తురాలు) తీవ్రమైన ఆరాటాన్ని, విరహ వేదనను
అనుభవిస్తుంది. ఈ విరహం దైవం పట్ల ఉన్న ప్రేమ తీవ్రతను పెంచుతుంది, ఆత్మార్పణకు
సిద్ధం చేస్తుంది.
చరణం 2
పుప్పొడె దాని మందు - పొత్తు పూవుల చాపము
కప్పురమె మెయిపూత - కస్తూరి తిలకమ్ము
తప్ప కలమేల్మంగ - తరుణి గూడేను
వ(వొ)ప్పుగా శ్రీవేంకటేశు - పాయ కొనగూడుండు॥ఏమొకొ॥
తాత్పర్యము
(ఇది కలయికను సూచించే భాగం.) ఆమెకు పుప్పొడి (పూల పరాగం)
ఔషధంగా (మందు) పనిచేసింది. ఆమెకు విరహం కలిగించిన పూల విల్లు (పొత్తు పూవుల చాపము)
కూడా ఇప్పుడు శాంతించింది. కర్పూరమే (కప్పురము) ఆమె శరీరానికి పూతగా అయ్యింది.
కస్తూరి తిలకం ధరించింది. తప్పక, ఆలమేలుమంగ (తిరుమలలోని పద్మావతి దేవి) అయిన ఈ తరుణి (యువతి),
శ్రీవేంకటేశ్వరునితో కలయిక (కూ డేను) పొంది, తగిన విధంగా
(వొప్పుగా) అతనిని విడిచిపోకుండా (పాయక) అతని చెంతనే స్థిరంగా ఉంది.
విశేషాలు
ఈ చరణం నాయికా నాయకుల సంయోగ శృంగారాన్ని వర్ణిస్తుంది.
ముద్ర (కీర్తన రచించిన కవి పేరు) శ్రీవేంకటేశ్వరుని పేరుతో కీర్తన పూర్తి
చేయబడింది. మన్మథుడు, అలంకరణలు వంటి శృంగార ప్రతీకలు నాయకునితో కలయిక ద్వారా
ఆనందంగా మారాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
నాయిక (జీవాత్మ) తన పరమాత్మ (శ్రీ
వేంకటేశ్వరుని) సాన్నిధ్యాన్ని పొందింది. పుప్పొడి, కర్పూరం,
కస్తూరి వంటివన్నీ అనుభవించిన ఆనందం, శాంతి మరియు దివ్యత్వానికి ప్రతీకలు.
అలమేలుమంగగా వర్ణించబడిన జీవాత్మ, పరమాత్మలో లయమై, ఇక విడిపోకుండా (పాయక) స్థిరమైన ఆనందాన్ని,
మోక్షాన్ని పొందిన స్థితి ఇది. ఇదే మధుర భక్తి యొక్క పరమ లక్ష్యం - దైవంతో
ఏకమైపోవడం.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -80 (16 -10 -2025)
80. ఏల యలవోక సేసే - వీవేళ నీవె,
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు రచించిన శృంగార సంకీర్తనలలో ఈ
కీర్తన ఒకటి. ఇందులో నాయకుడు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు కాగా, నాయిక
అలివేలుమంగ. అన్నమయ్య ఇక్కడ సఖీ పాత్రను పోషించి, శ్రీనివాసునికి
అలిగిన నాయికను బుజ్జగించమని, ఆమెతో సుఖించమని సూచిస్తున్నారు. వారిద్దరి ప్రణయకలహాన్ని
మూడు రకాల వైరం (సగోత్రవైరం, జాతివైరం, జన్మవైరం) కారణంగా వర్ణించి, దాన్ని తక్షణమే
నివారించమని నాయకుడిని పురికొల్పుతున్నారు. ఈ కీర్తన దివ్య దంపతుల ప్రణయ
వ్యవహారాన్ని, మధురభక్తి తత్త్వాన్ని సున్నితంగా, సొగసుగా
ఆవిష్కరిస్తుంది.
కీర్తన
పల్లవి
ఏల యలవోక సేసే - వీవేళ నీవె, చాల
జాలి బెట్టక నువిద - జక్కజేయవయ్యా॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము
ఓ నాయకా (వేంకటపతీ)! నీవే ఈ సమయంలో (నాయికను) ఎందుకు
అశ్రద్ధ చేస్తున్నావు? ఆమెపై ఎక్కువ జాలి చూపకుండా, నీవే చొరవ
తీసుకుని ఆ సుందరిని సంతోషపరచుము (బుజ్జగించుము/కలసికొనుము).
విశేషాలు
'అలవోక' అంటే అశ్రద్ధ లేదా ఉపేక్ష. నాయిక అలిగినపుడు నాయకుడే చొరవ
తీసుకొని ఆమెను బుజ్జగించడం సహజం. కాని వేంకటేశ్వరుడు అశ్రద్ధ చేస్తుండడంతో,
సఖి నాయకుడిని తక్షణమే కార్యాన్ని చక్కబెట్టమని తొందరపెడుతోంది. 'చ క్కజేయవయ్యా'
అనే మాటలో నాయికను ప్రణయకలహం నుండి విముక్తురాలిని చేసి, సుఖానికి సిద్ధం చేయమని సూచన ఉంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ నాయిక జీవాత్మ (భక్తురాలు), నాయకుడు
పరమాత్మ (భగవంతుడు). భగవంతుడు జీవుడిపై అశ్రద్ధ చూపడం (ఏల యలవోక సేసే) తగదు.
అలిగిన జీవుడిపై అధిక జాలి (చాల జాలి) చూపకుండా, పరమాత్మయే తన
చొరవతో (నీవె) జీవుడిని తనతో ఐక్యం చేసుకుని (జక్కజేయవయ్యా) ఆనందమయ స్థితిని
కలిగించాలని సఖి (గురువు/ఆచార్యుడు) ప్రార్థిస్తున్నాడు.
చరణం 1
కొమ్మ గుబ్బలకు స - గోత్రవైరము పుట్టె
నమ్మికే లేక పుట్టిన - నాటనుండి,
సమ్మతి పడ నెడద రా - చ కొమరుల నిల్పి
కమ్మి కొనగోట చ - క్కగ జేయవయ్యా॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము
ఈ యువతి (నాయిక) యొక్క కుచగిరులకు (కొండల వంటి స్తనాలకు)
నమ్మకం లేకుండా పుట్టిన నాటి నుండే సగోత్రవైరం (ఒకే గోత్రం లేదా వంశానికి చెందిన
వాటి మధ్య ఉండే వైరం) ఏర్పడింది. అందువల్ల, ఆమె మనస్సు
ఇష్టపడే విధంగా రాజకుమారులను (యుద్ధ వీరులను) నిలిపి, వారిని నీ
గోటితో నొక్కడం ద్వారా ఆ వైరాన్ని పూర్తిగా చక్కదిద్దవయ్యా.
(లేదా)
ఆమె స్తనగిరులకు (కొండలకు) సగోత్ర వైరం పుట్టింది. ఆ
వైరాన్ని పోగొట్టడానికి ఆమె హృదయంలో చంద్రుడి కూనలను (చందురుకూనలు - రాచకొమరులకి
మరో అర్థం) నిలిపి, నీ కొనగోటితో కప్పి ఉంచడం ద్వారా (నఖక్షతాలతో లాలించడం
ద్వారా) చక్కదిద్దవయ్యా.
విశేషాలు
'సగోత్రవైరము' ఇక్కడ కుచాలకు పర్వతాలతో పోలికను సూచిస్తుంది.
పర్వతాల మధ్య పోటీ (వైరం) ఉండడం కవిసమయం. 'రాచ కొమరుల నిల్పి' అనడంలో
శృంగారపరంగా నఖక్షతాలు (గోటిగుర్తులు) వేయమని సూచన ఉంది. రాచకొమరులు అంటే
అర్థాంతరంగా చంద్రుని కూనలు లేదా వీరులు. నఖక్షతాలు వేయడం ద్వారా స్తనగిరుల మధ్య
వైరాన్ని పరిష్కరించు అని అర్థం. 'కమ్మి కొనగోట చక్కగ జేయవయ్యా' అంటే గోటితో
పోయేదాన్ని గొడ్డలి దాకా తెచ్చుకోవద్దని, అంటే చిన్న స్పర్ధను నీ కొనగోటి స్పర్శతోనే
పరిష్కరించమని సఖి నాయకుడికి సలహా ఇస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
నాయిక అయిన జీవాత్మపై కర్మలనే (సగోత్ర వైరం) కప్పెట్టుకుని
ఉన్నాయి. ఈ కర్మ ఫలాలను భగవంతుడే తన దివ్యమైన జ్ఞానం లేదా ప్రేమ అనే గోటితో
తొలగించి, జీవుడిని సంసారబంధం నుండి విముక్తుడిని చేయాలని అంతరార్థం.
ఇక్కడ నాయిక హృదయంలో 'రాచ కొమరులు' అంటే అహంకార, మమకారాలనే
వీరులను నిలిపి, వాటిని భగవంతుడు తన గోటితో (జ్ఞానంతో) శాసించాలని అర్థం.
చరణం 2
జలజాక్షి నెమ్మేన - జాతి వైరము పొడమె
నలువు మీరిన చిన్న - నాటి నుండి,
కలిమి మెరయు ముద్ర - ధారుల బురికొల్పి
జలజలోచన! ముదిత - జక్కజేయవయ్య॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము
తామర రేకుల వంటి కన్నులు గల ఈమె సుకుమారమైన శరీరంలో
(అంగసౌష్టవంలో) అందం అతిశయించిన చిన్ననాటి నుండి జాతి వైరం (ఒక జాతికి, మరొక జాతికి
మధ్య వైరం) పుట్టింది. ఓ తామర కన్నుల వాడా (జలజలోచన)! ఐశ్వర్యముతో ప్రకాశించే
రాజముద్రను ధరించిన వారిని (రాజులను/రాజు చిహ్నం ధరించిన వారిని) పురికొల్పి,
ఆ స్త్రీని తక్షణమే సంతోషపరచుము (బుజ్జగించుము/సమస్య పరిష్కరించుము).
విశేషాలు
'జాతి వైరము' అంటే నాయిక యొక్క అంగ సౌష్టవం, యౌవనం కారణంగా
ఏర్పడిన వైరం. కవిసమయాల ప్రకారం - ఆమె ముఖం చంద్రునితో, కన్నులు తామరతో,
నడుము సింహంతో, నడక ఏనుగుతో పోల్చబడతాయి. ఈ ఉపమానాలకు (చంద్రుడు, తామర, సింహం, ఏనుగు) సహజంగా
వైరం ఉంటుంది (ఉదా: చంద్రుడికి, తామరకు వైరం). ఈ వైరాన్ని తొలగించడానికి నాయకుడు 'కలిమి మెరయు
ముద్ర ధారుల' (రాజ చిహ్నాలతో ఉన్న వారిని/ప్రభుత్వమును) పురికొల్పి,
ఆమెను బుజ్జగించాలని సఖి సూచిస్తోంది. రాజు చిహ్నం అంటే రాజు అధికారాన్ని
ప్రయోగించాలని సూచన. 'ముద్ర ధారులు' అంటే ముద్దు పెట్టుకునే వారు అనే అర్థం కూడా
స్ఫురిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (జలజాక్షి) తన దేహంపై భ్రమతో (జాతి వైరం) పడుతుంది.
ఈ భ్రమని పోగొట్టడానికి పరమాత్మ (జలజలోచన) తన ఐశ్వర్యాన్ని, అధికారాన్ని
(కలిమి మెరయు ముద్ర ధారుల) చూపించి, ఆ జీవుడిని తత్త్వజ్ఞానం వైపు పురికొల్పాలని
అంతరార్థం. 'ముద్ర ధారులు' అంటే వైష్ణవ మతంలో తాప ధారణ చేసే గురువులను లేదా
ఆచార్యులను కూడా సూచిస్తుంది. వారి ద్వారా భగవంతుడిని పొందవచ్చు.
చరణం 3
ఇందిర మోవికి - నిందుబింబాస్యకు
ముందె కలహములాయ - మున్నడి నుండి
చందమైన ద్విజాళి - పొందుగా గరిపరిచి
సందీక వేంకటపతి! - చక్కజేయవయ్యా॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము
ఈ లక్ష్మి (ఇందిర-నాయిక) యొక్క మోవికి (అధరానికి), చంద్రబింబం
వంటి ముఖానికి (ఇందుబింబాస్యకు) పూర్వకాలం నుండి (మున్నడి నుండి) కలహాలు
ఏర్పడ్డాయి. ఓ వేంకటపతీ! నీవు ఆలస్యం చేయకుండా (సందీక) అందమైన పక్షుల వరుసను
(ద్విజాళి) ఏర్పాటు చేసి, పొందుగా (సఖ్యతతో) వారిని పోషించి, ఈమెను
సంతోషపరచుము (బుజ్జగించుము).
విశేషాలు
నాయిక యొక్క మోవికి ఎర్రని పగడాలతో పోలిక, ముఖానికి
చంద్రుడితో పోలిక ఉంటుంది. చంద్రుడికి, పగడపు రాళ్లకు లేదా లక్ష్మికి (ఇందిర) వైరం
ఉండటం కవిసమయం (ఉదా: లక్ష్మి, చంద్రుడు క్షీరసాగరంలో పుట్టినప్పటికీ వైరం ఉంటుంది). 'ద్విజాళి'
అంటే రెండు అర్థాలు: 1. పక్షుల సమూహం (చిలుకలు, చకోరకములు) 2.
విద్వాంసులు, పండితులు లేదా బ్రాహ్మణులు. శృంగారపరంగా, నాయిక అధరాన్ని
పండ్లతో పోల్చడం, నాయిక ముఖ సౌందర్యాన్ని పక్షులతో (చిలుకలు, చకోర పక్షులు)
కీర్తించడం ద్వారా ఆమెను మెప్పించమని సూచన. 'సందీక' అంటే ఆలస్యం
చేయకుండా, వెంటనే అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
నాయిక (జీవాత్మ) తన రూపం, శోభలపై (ఇందిర
మోవి, ఇందుబింబాస్యం) ఉన్న అభిమానం అనే వైరాన్ని (కలహాలు) పోగొట్టడానికి పరమాత్మ
(వేంకటపతి) ద్విజాళిని (వేదాలను చదివిన ఆచార్యులను, గురువులను)
ఏర్పరచి (ద్విజాళికి వేదవేత్తలు అనే అర్థం ఉంది), జీవుడిని సంతోష
పెట్టాలని, రక్షించాలని అంతరార్థం. భగవంతుని ప్రేమనే (పొందుగా
గరిపరిచి) ఆశ్రయిస్తే జీవుడికి ఆనందం కలుగుతుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -81 (17 -10 -2025)
ఏలయ్య మదనచల - మేలయ్య
ఈ కీర్తన అన్నమాచార్యుల శృంగార సంకీర్తనలలో ఒకటి. ఇందులో
నాయిక అయిన గోపిక శ్రీకృష్ణుడితో తన అనురాగాన్నీ, సేవలనూ
గుర్తుచేస్తూ, ఆయన తనను నిర్లక్ష్యం చేయడం (లేచంగ నేయమా) న్యాయమా అని
ప్రశ్నిస్తున్నట్టుగా ఉంటుంది. నాయికా నాయకుల మధ్య ఉండే అలకలు, అనురాగాలు,
చిన్న చిన్న సంఘర్షణలను ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది. భక్తుడు తన ఆరాధ్య దైవంపై
చూపించే అపారమైన ప్రేమను, నివేదననూ ఇందులోని మధుర భక్తి అంతరార్థం
తెలియజేస్తుంది. ఈ కీర్తన మాధుర్య భక్తి భావంతో కూడిన ఆర్తిని వ్యక్తం చేస్తుంది.
పల్లవి
ఏలయ్య మదనచల - మేలయ్య నేరమా
యీలాగు చెలినిట్టు - లేచంగ నేయమా॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
మదనుడి (మన్మథుడి) పట్టుదల (మదనచలము) ఏలయ్యా? నా తప్పు
ఏముంది? ఈ విధంగా ఒక చెలికత్తెను (నాయికను) ఇట్లా నిర్లక్ష్యం చేయడం
( ఏచంగ నేయమా) నీకు తగునా?
విశేషాలు
"మదనచలము" అంటే మన్మథుని యొక్క చలనం లేదా ప్రేరణ అని
అర్థం. ఇక్కడ ఆ ప్రేరణకు వశమై నాయకుడు నాయికను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాడా అని
ప్రశ్నిస్తున్నట్టుగా ఉంది. "నేరమా" (తప్పు) అంటూ తన ప్రేమను
నివేదిస్తూనే, నిర్లక్ష్యాన్ని ప్రశ్నించడం నాయిక ఆర్తిని తెలుపుతుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ నాయిక భక్తురాలు, నాయకుడు
పరమాత్మ. స్వామీ! నా మనసు నిండా నీపైనే ప్రేమ (మదనచలము) ఉంది. నేను చేసిన నేరం ఏమీ
లేదు. నన్ను ఈ విధంగా ఉపేక్షించడం (నిర్లక్ష్యం చేయడం) న్యాయం కాదు అని భక్తుడు తన
ఆర్తిని, నివేదనను స్వామికి తెలుపుతున్నాడు.
చరణం 1
మిగుల కామించినా - మేలు మేలనినా
తగవు పాటించి మరి - తాల్మి విడకుండినా
తెగువ జూపించి - తరి - తీపులను రేచీనా
మగువ తా నడుగులకు - మడుగులే పరచినా॥ఏలయ్య॥
తాత్పర్యము
నేను నిన్ను మిక్కిలిగా ప్రేమించినా, నీ చర్యలకు
సమ్మతిని (మేలు మేలనినా) తెలిపినా, ధర్మాన్ని పాటించి సహనాన్ని కోల్పోకుండా ఉన్నా, సాహసం చేసి నా
కోరికలను (తరితీపులను) రేకెత్తించినా, ఈ మగువ (నేను) నీ అడుగులకు మడుగులే ఒత్తినా
(పూర్తిగా అణిగి మణిగి సేవించినా) కూడా నువ్వు నన్ను నిర్లక్ష్యం చేయడం న్యాయమా?
విశేషాలు
"తాల్మి విడకుండుట" నాయిక సంయమనాన్ని, "తెగువ
జూపించి" నాయిక చొరవనూ తెలియజేస్తున్నాయి. ఆమె అన్ని విధాలా ఆయనకు దాసోహం
అంది. "అడుగులకు మడుగులే పరచుట" అనేది పూర్తిగా సేవలో నిమగ్నం అవడాన్ని
తెలిపే తెలుగు జాతీయము.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భక్తుడు స్వామిని మిక్కిలి ప్రేమించినా, నిత్యం సేవలో
నిమగ్నమై సత్య ధర్మాన్ని పాటించినా, భక్తితో ఆర్తిని (కోరికలను) పెంచినా, పూర్తి అణకువతో
స్వామిని సేవించినా, ఆ సేవను స్వామి స్వీకరించడం ఆలస్యం అయితే, ఆ ఆలస్యాన్ని
ప్రశ్నించే భక్తుడి ఆర్తి ఇది.
చరణం 2
నెయ్యమొనరించినా - నిజములు బలికినా
నియ్యకోలైన పను - లీడేర్చినా
నొయ్యన మనసుగని - యుపచారించినా
తొయ్యలి తానెంత - తోడునీడైనా॥ఏలయ్య॥
తాత్పర్యము
నీతో స్నేహం (నెయ్యము) చేసినా, నీకు సత్యమైన
మాటలు చెప్పినా, నువ్వు అంగీకరించిన (ఇయ్యకోలైన) పనులన్నిటినీ పూర్తి చేసినా,
నెమ్మదిగా నీ మనసును అర్థం చేసుకొని ఉపచారాలు చేసినా, ఈ స్త్రీ
(నాయిక) నీకు ఎంత తోడునీడగా ఉన్నా కూడా నువ్వు నన్ను నిర్లక్ష్యం చేయడం న్యాయమా?
విశేషాలు
నాయిక కేవలం ప్రేమించడమే కాకుండా, నమ్మకంగా,
నిజాయితీగా, ఆశ్రితపరాధీనంగా (ఇయ్యకోలైన పనులు ఈడేర్చుట) నాయకుడికి సేవ
చేసింది. "తోడునీడ" అనే పదం నాయిక స్థిరమైన, నిరంతర
సాన్నిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
స్వామీ! నేను నీతో అనుబంధం (నెయ్యము) పెంచుకున్నాను,
నీకు నిజమైన జ్ఞానాన్ని (నిజములు) తెలుపుతూ, నువ్వు కోరిన
కైంకర్యాలను (ఇయ్యకోలైన పనులు) నెరవేర్చాను. నీ మనోభావాలను అర్థం చేసుకుని
సేవించాను. నీకు సర్వదా తోడునీడగా ఉన్న నన్ను ఉపేక్షించడం తగునా అని భక్తుడు తన
నిరంతర భక్తి సేవను విన్నవించుకుంటున్నాడు.
చరణం 3
కనుసన్న మెలగినా - కలసి నన్నీరేయి
కినుకింతలేక శ్రీ - కృష్ణుండు వుండినా
మనసెరుగ మేన్మేను - మక్కళించుండినా
తనివొంద కౌగిటను - దక్కనలము కొనిన॥ఏలయ్య॥
తాత్పర్యము
నీ కనుసన్నలలోనే మెలిగినా, ఈ రాత్రి అంతా
ఎటువంటి కోపం (కినుక) లేకుండా శ్రీకృష్ణుడు నాతో కలసి ఉన్నా, మనసుకు తృప్తి
కలిగేలా శరీరం శరీరంతో కలిసి ఉబ్బిపోతున్నా (మక్కళించుండినా), సంతృప్తి
చెందేలా కౌగిలిలో నన్ను అక్కున చేర్చుకున్నాకూడా, ఆ తరువాత
నువ్వు నన్ను నిర్లక్ష్యం చేయడం న్యాయమా?
విశేషాలు
ఈ చరణంలో నాయికా నాయకుల ఏకాంత క్షణాలను అన్నమయ్య మధురంగా
వర్ణించారు. ఇక్కడ నాయిక, కృష్ణుడి సాన్నిధ్యం తర్వాత కూడా తనపై నిర్లక్ష్యం (ఏలయ్య
నేరమా) చూపించడం న్యాయం కాదనే భావాన్ని వ్యక్తం చేస్తోంది. ఇక్కడ
"మక్కళించుట" అంటే ఉబ్బిపోవడం/పులకించిపోవడం అనే అర్థాలు సందర్భోచితంగా
స్వీకరించవచ్చు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భక్తుడు తన ఇంద్రియాలను (కనుసన్న) స్వామి
ఆధీనంలో ఉంచి, ఎటువంటి విఘ్నాలు (కినుక) లేకుండా ఆత్మలో ఆ స్వామినే
నిలుపుకున్నా, మనసుకు తృప్తి కలిగేలా (తనివొంద) స్వామి కౌగిలిలో
(సన్నిధిలో) నిమగ్నమై ఉన్నా, ఆ అనుభూతి తర్వాత కూడా స్వామి తనను పట్టించుకోవడం లేదేమో
అని భక్తుడు ఆందోళన పడటం. స్వామిని నిరంతరం కోరుకునే భక్తుడి తపనను ఇది
తెలుపుతోంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -82 (18 -10 -2025)
82. ఏలర? నాతో యింత చల - మేలరా
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో
నాయకుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరునితో నాయిక (భక్తురాలు) తనకు జరుగుతున్న వియోగ వేదనను,
అన్యాయాన్ని ప్రశ్నిస్తూ చేసిన మధురమైన విన్నపం కనిపిస్తుంది. నాయిక తన
ప్రేమానురాగాలను తెలియజేస్తూ, స్వామి తన పట్ల చూపుతున్న నిరాదరణకు, ఆలస్యానికి
కారణమేమిటని నిలదీస్తోంది. ఇదంతా కూడా జీవాత్మ-పరమాత్మల అనుబంధంలోని విరహ వేదనను,
వారిద్దరి మధుర భక్తి సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
పల్లవి
ఏలర? నాతో యింత చల - మేలరా రంగా
బాల చాల నాపై మేలుదానను - జాలి బెట్టుక ప్రేమ నన్ను॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ఓ రంగా! నాపై ఇంత పంతం (చలము) ఎందుకు? నాతో ఈ విధమైన
వైఖరి ఎందుకు? నేను అమాయకురాలిని, నీకు అన్ని విధాలుగా తగినదానిని, మంచిదానిని
కదా! నాపై దయ (జాలి) చూపించి నన్ను ప్రేమించు.
విశేషాలు
నాయిక స్వామిని 'రంగ' అని సంబోధించడం వల్ల ఈ కీర్తనలో తిరుమల
వేంకటేశ్వరునితో పాటు శ్రీరంగనాథుని భక్తి కూడా కనిపిస్తుంది. చలము అంటే పంతం లేదా
కోపం. నాయిక తాను 'బాల' (అమాయకురాలు) అనీ, 'చాల నాపై మేలుదానను' (నీకు అన్ని
విధాలా తగిన మంచి భక్తురాలినే) అని చెప్పుకోవడం, తనపై జాలి
చూపించమని వేడుకోవడం స్వామిపై ఆమెకు గల అపరిమితమైన హక్కును, ప్రేమను
తెలియజేస్తున్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (నాయిక) పరమాత్మ (రంగడు)తో తన వియోగ వేదనను వ్యక్తం
చేస్తూ, ఈ సంసార బంధాలలో తనపై ఇంత పంతం ఎందుకని ప్రశ్నిస్తోంది.
తాను స్వామిని ప్రేమించడానికి తగినదానినే అనీ, తనపై దయచూపి
మోక్షాన్ని లేదా శాశ్వత అనురాగాన్ని అనుగ్రహించమని ఆర్తిగా వేడుకుంటుంది.
చరణం 1
పిలిచినా పలుకవు - యెలమితో కన్నెత్తి
తిలకింప వొకసారి - యలవి మీరి
అలరార నాతో మా - టైన నాడవు
చెలువుడా నేనేమి - చేసితిరా నీకు॥ఏలర॥
తాత్పర్యము
నేను పిలిచినా పలకవు. ప్రేమతో కనీసం ఒక్కసారైనా కళ్ళు ఎత్తి
చూడవు. అంతేకాక, హద్దు మీరి (అలవి మీరి) సంతోషంగా నాతో ఒక్క మాటైనా
మాట్లాడవు. ఓ ప్రియుడా! నేను నీకు ఏం అపకారం చేశాను?
విశేషాలు
'పిలిచినా పలుకకపోవడం' అనేది నాయిక
పడుతున్న విరహ వేదనలో తీవ్రతను తెలియజేస్తుంది. కనీసం కన్నెత్తి చూడకపోవడం అనేది
పూర్తి నిరాదరణను సూచిస్తుంది. 'అలవి మీరి' అనే మాట స్వామి స్వభావాన్ని తనపై చూపుతున్న వైముఖ్యతను నాయిక ప్రశ్నిస్తున్న తీరును
చూపిస్తుంది. ఈ చరణంలో నిరాశ, కోపం కలగలిపి కనిపిస్తాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భక్తుడు (నాయిక) ఎంతగా మొరపెట్టుకున్నా (పిలిచినా), పరమాత్మ
(చెలువుడు) వెంటనే స్పందించడం లేదు (పలుకకపోవడం, కన్నెత్తి
చూడకపోవడం). అంటే, భగవంతుని దర్శనం (తిలకించడం), ఆయన అనుగ్రహం
(మాట నాడడం) కోసం జీవాత్మ పడే తపన ఈ చరణంలో వ్యక్తమవుతోంది. దేనివల్ల ఈ ఆలస్యం
జరుగుతోందని జీవాత్మ ప్రశ్నిస్తోంది.
చరణం 2
యెంత వేడినగాని - యింటికి రావు
సంతసాన నొకపుడు - సరసమాడవు
వింతవస్తువులేమి - వేడ్క నాకొసగవు
కాంతుడా నేనేమి - కానిపని చేసితిరా॥ఏలర॥
తాత్పర్యము
నేను ఎంతగా వేడుకున్నా (కోరుకున్నా) మా ఇంటికి రావు.
సంతోషంగా ఒక్కసారైనా సరసాలు ఆడవు. వింతైన వస్తువులేమీ ప్రేమతో నాకు ఇవ్వవు. ఓ నా
కాంతా (ప్రియుడా)! నేను నీకు ఏమైనా తగని పని (కానిపని) చేశానా?
విశేషాలు
ఈ చరణంలో నాయిక భార్యగా స్వామిపై తనకు ఉండాల్సిన హక్కులను
ప్రస్తావించింది. 'ఇంటికి రాకపోవడం', 'సరసమాడకపోవడం', 'వస్తువులు
ఇవ్వకపోవడం' అనేవి సంసార జీవితంలో భార్య ఆశించే విషయాలు. ఇవి లేకపోవడం
వల్ల ఆమె ప్రశ్నిస్తున్న తీరు, ఆమె పడే వేదనను తెలుపుతుంది. కానిపని అంటే తప్పు లేదా
అపచారం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (నాయిక) తన హృదయం అనే ఇంటికి స్వామిని
ఆహ్వానిస్తోంది. 'ఇంటికి రాకపోవడం' అంటే హృదయంలో స్థిరంగా నిలవకపోవడం. 'సరసమాడకపోవడం',
'వింతవస్తువులేమి ఇవ్వకపోవడం' అంటే ఆధ్యాత్మిక ఆనందాన్ని (సంతోషం) లేదా జ్ఞానాన్ని (వింత
వస్తువులు) అనుగ్రహించకపోవడం. పరమాత్మ తన అనుగ్రహాన్ని ఇవ్వకపోవడానికి తాను చేసిన
కర్మలేమైనా అడ్డమా అని జీవాత్మ (భక్తుడు) ప్రశ్నించుకోవడం ఇక్కడ అంతరార్థం.
చరణం 3
వోవరికి వేగరావు - ఊరకె జాగు చేసేవు
కానరాని కళలంటి - కరగింపవు
భావజుకేళి గూడియు - బాగుగా నలయింపవు
శ్రీవేంకటప్రభుడ - వేమి చేసితిరా॥ఏలర॥
వోవరి = చంద్రశాల
తాత్పర్యము
చంద్రశాలకు (వోవరి) త్వరగా రావు. అనవసరంగా ఆలస్యం చేస్తూ
ఉంటావు. నీ కానరాని (అద్భుతమైన) కళలతో నన్ను ఆలింగనం చేసుకొని (కరగింపవు) ప్రేమతో
తనివి తీర్చవు. మన్మథ క్రీడలో (భావజు కేళి) నాతో కలిసి మెలిసి, నన్ను బాగుగా
సంతోషపరచవు. ఓ శ్రీవేంకటప్రభుడా! నేను నీకు ఏమి అపచారం చేశాను?
విశేషాలు
'ఓవరి' అంటే చంద్రశాల. ఇది ఏకాంతంగా వినోదించే స్థలం. 'జాగు' అంటే ఆలస్యం. 'కానరాని కళలు'
అంటే స్వామి యొక్క దివ్యమైన, ఇతరులకు అందని లీలలు, మహిమలు. 'భావజు కేళి'
అనేది అత్యంత శృంగారభరితమైన పదం. ఇది స్వామితో ఉండే పారవశ్య అనుభూతిని
తెలియజేస్తుంది. చివరగా స్వామిని 'శ్రీవేంకటప్రభుడా' అని సంబోధించడం కీర్తన కర్తృత్వ మూలాన్ని
తెలుపుతుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (నాయిక) తన ఏకాంత స్థలంలో (ఓ వరి),
అంటే నిశ్చలమైన ధ్యాన స్థితిలో, పరమాత్మ (శ్రీవేంకటప్రభువు) త్వరగా దర్శనం
ఇవ్వడం లేదని ఆక్రోశిస్తోంది. 'కానరాని కళలు' అంటే స్వామి దివ్య స్వరూపంతో భక్తుడిని ఆనంద
పారవశ్యంలో ముంచెత్తకపోవడం. 'భావజు కేళి' అనేది మోక్షానందంలో జీవాత్మ, పరమాత్మల
ఆత్మైక్యం (యుగ్మధ్యానం). ఆ దివ్యానుభూతిని అనుగ్రహించి పరమానందం ఇవ్వకపోవడానికి
కారణమేమిటని భక్తురాలు తీవ్రమైన
విరహంతో ప్రశ్నిస్తున్నది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -83 (24 -10 -2025)
ఏల వలచితిమి మన - మేటికి కలిగితిమి
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు రచించిన శృంగార సంకీర్తనలు శ్రీ
వేంకటేశ్వరస్వామి మరియు అలమేలుమంగ (శ్రీదేవి) నాయికానాయకుల మధ్య జరిగే ప్రణయ
క్రీడలను, అనురాగాలను, అలకలను వర్ణిస్తాయి. ఈ కీర్తనలు పైకి శృంగార రస ప్రధానంగా
కనిపించినా, అంతర్లీనంగా జీవాత్మ-పరమాత్మల కలయికలోని మధుర భక్తి
తత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ విశిష్టమైన కీర్తనలో, నాయకుడు (శ్రీ
వేంకటేశ్వరుడు) నాయిక (అలమేలుమంగ) తో లేదా భక్తుడు భగవంతునితో ఏర్పడిన అలకను
గురించి బాధపడుతూ, ఆ అలుక అనవసరం అని, మళ్లీ ఎప్పటికీ అలగవద్దని ప్రార్థిస్తున్నాడు.
ఇది దంపతుల మధ్య గల ప్రేమను, మధుర భక్తిలోని విరహ వేదనను, ఆ తరువాత వచ్చే
ఆనందాన్ని చక్కగా తెలియజేస్తుంది.
పల్లవి:
ఏల వలచితిమి మన - మేటికి కలిగితిమి
యీలాగు అలుక లిక - యెన్నటికి వలదు॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
మనం ఒకరినొకరం ఎందుకు వలచుకున్నాము? ఎందుకని
ఇద్దరమూ కలసి ఉన్నాము? ఈ విధంగా అలకలు పెట్టుకోవడం ఇక ఎప్పటికీ మనకు వద్దు.
విశేషాలు
"ఏల వలచితిమి", "ఏటికి
కలిగితిమి" అనే మాటల్లో నాయకుడు తమ అనురాగం ఎంతో గాఢమైంది కనుక, దానికి అలుకలు
సరికాదని, ఆ అలకల వల్ల కలిగిన బాధను సూచిస్తున్నాడు.
ఇది దంపతుల మధ్య జరిగే మామూలు ప్రణయ కలహాన్ని
ప్రతిబింబిస్తుంది. అలక ఎంత బాధ కలిగిస్తుందో, తిరిగి కలయిక
అంతటి ఆనందాన్ని ఇస్తుందని సూచన.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ (నాయిక) - పరమాత్మ (నాయకుడు):
జీవుడు దేవుడిని వలచిన తరువాత, లేదా దేవుడు జీవుడిని అనుగ్రహించిన తరువాత, ఈ అలకలు (అంటే
తాత్కాలిక దూరం లేదా అపార్థం) తగదని చెప్పడం.
అలుక: ఇక్కడ అలుక అంటే భగవంతునిపై భక్తునికి వచ్చే
తాత్కాలిక అపార్థం లేదా సంసార వ్యామోహాల కారణంగా భగవంతుని నుండి కలిగే దూరం
కావచ్చు. ఈ దూరం ఇక ఎప్పటికీ రాకూడదని భక్తుని ప్రార్థన.
చరణం 1:
వొనగూడి యిద్దరము - వొకరి కొకరమె తగిలి
యెనసినది మొదలు - యెడబాయ మెన్నడును
మనకు అలుగుట తగదు - మనలోన యెడ లేదు
మనసిజుడు సందుకొని - మనల నేచీరా॥ఏల॥
తాత్పర్యము
ఒకరికొకరం అన్యోన్యంగా కలిసి, ఒకరికొకరమే
తగినవారమని కలిసిపోయినది మొదలుకొని, మనం ఎన్నడూ విడిపోలేదు. అటువంటి మనకు అలగడం
సరికాదు. మన మధ్య దూరం ఏమీ లేదు. (కానీ) మన్మథుడు ఈ చిన్న అవకాశాన్ని అడ్డం
పెట్టుకుని మనల్ని బాధిస్తున్నాడు.
విశేషాలు
"వొనగూడి... యెడబాయ మెన్నడును" అనే మాటలు వారి అనుబంధం
యొక్క గాఢతను, శాశ్వతత్వాన్ని తెలుపుతున్నాయి.
మన్మథుడు (మనసిజుడు) తమ అలకను అడ్డం పెట్టుకొని బాధించడం
అనేది శృంగార కీర్తనల్లో తరచుగా కనిపించే అంశం. విరహ వేదనను పెంచేందుకు ఈ
సందర్భాన్ని ఉపయోగించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
శాశ్వత అనుబంధం: జీవాత్మ-పరమాత్మల సంబంధం అనాది నుండీ
ఉన్నది, శాశ్వతమైనది, ఎన్నటికీ విడిపోనిది. (యెనసినది మొదలు - యెడబాయ
మెన్నడును).
అలుక అనవసరం: ఆ భగవత్ సంబంధం దృష్ట్యా, అలగడం (దూరం
కావడం) దేవుడికీ, భక్తుడికీ తగదు.
మనసిజుడు: ఇక్కడ మన్మథుడు (మనసిజుడు) అంటే అజ్ఞానం లేదా
మాయా ప్రభావం కావచ్చు. భక్తుడు, భగవంతుని మధ్య అలక (దూరం) ఏర్పడగానే, ఆ మాయ/అజ్ఞానం
ఆ అవకాశాన్ని తీసుకుని జీవుడిని (భక్తుడిని) మరింత బాధ పెడుతుంది.
చరణం 2:
అలర నమ్మిక మాట - లాడుకొని యిద్దరము
అలనాటినుండి యెడ - మాడనే మెరుగము
పలుకకేలుంటిమో - పలుకకుండగగలమొ
పలుమారు మనయెడల - పలికి కోవిలలు॥ఏల॥
తాత్పర్యము
ఇద్దరము ఇష్టంగా నమ్మకంతో కూడిన మాటలు ఆడుకున్నాము. ఎంతో
కాలం నుండి కూడా మనం ఒకరినొకరు విడిచి మాట్లాడకుండా ఉండటం ఎరుగము. ఇప్పుడు ఎందుకు
మాట్లాడకుండా ఉన్నామో! ఇకపై మాట్లాడకుండా ఉండగలమా! మాటిమాటికీ మన విషయంలో కోకిలలు
అరుస్తూ (ప్రేమను పెంచి) ఉన్నాయి.
విశేషాలు
"అలనాటినుండి" అంటే చాలాకాలం నుండి, అని అర్థం.
వారి అనుబంధం చాలా పాతది మరియు దృఢమైనది అని తెలుపుతుంది.
కోకిల (కోవిలలు) పలుకు శృంగార రసాన్ని, విరహాన్ని
ప్రేరేపిస్తుంది. కోకిలలు పలుకడం అంటే వారి కలయికకు ప్రకృతి కూడా అనుకూలిస్తోందని,
ఇక ఆలస్యం చేయవద్దని సూచించడం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
నిత్య సంయోగం: భగవంతుడు, భక్తుడు
నిరంతరం సంభాషించుకునేవారు (నమ్మిక మాటలాడుకొనుట). ఆ సంభాషణ (భక్తి, ధ్యానం)
ఆగిపోవడం తగదు.
ప్రకృతి సాక్ష్యం: ప్రకృతి (కోకిలలు) కూడా భగవంతుని
అనురాగాన్ని, భక్తుని విరహాన్ని ప్రేరేపిస్తోంది. భగవంతుని స్మరణకు ఉన్న
సమయం ఆగిపోవడం ఎప్పటికీ ఉండదని, అది భగవంతుని అనుగ్రహంతో మళ్ళీ మొదలవుతుందని భావన.
చరణం 3:
అలుకదీరని రతుల - కలుకలే చవులనుచు
అలగితిమిగాక మన - కలుకలేడవిరా
అలర శ్రీవేంకటేశు - డలమేలుమంగ యెడ
నలుక దీరిన వెనుక - నక్కు జేర్చెనుగద॥ఏల॥
తాత్పర్యము
అలుక తీరిన తరువాత కలిగే సంభోగంలో (రతిలో) ఆ అలుకలు చవిని
పెంచుతాయని భావించి అలిగాము తప్ప, మనకు నిజంగా అలుకలు లేవు కదా! ఆ తరువాత, శ్రీ
వేంకటేశ్వరుడు అలమేలుమంగతో అలక తీరిన తరువాత, ఆమెను దగ్గరకు
(వక్షస్థలానికి) చేర్చుకున్నాడు కదా!
విశేషాలు
"అలుకలే చవులనుచు" అనేది ప్రణయ కలహంలోని గొప్ప
సిద్ధాంతం. అలక వల్లనే ఆ తరువాత వచ్చే కలయిక మధురంగా, రుచిగా
ఉంటుందనే భావం. కనుక, ఈ అలుకలు కావాలనే పెట్టుకున్నవి తప్ప నిజమైనవి కావు.
అన్నమయ్య తన ముద్రగా "శ్రీ వేంకటేశు" నామాన్ని
పద్యంలో చివర్లో ప్రస్తావించి, నాయికా నాయకులైన అలమేలుమంగ, శ్రీవేంకటేశ్వరుల
సంయోగంతో కీర్తనను ముగించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భక్తి మార్గంలో అలక (విరహం): భగవంతునిపై భక్తుడికి వచ్చే
అలుక లేదా విరహం (తాత్కాలిక దూరం), చివరకు భగవంతునితో ఏర్పడే కలయిక (సాయుజ్యం లేదా అనుగ్రహం) యొక్క మాధుర్యాన్ని, విలువను
పెంచుతుంది.
శ్రీ వేంకటేశుని అనుగ్రహం: భక్తుడు (అలమేలుమంగ)
అలిగినప్పటికీ, ఆ అలక తొలగిపోయిన వెంటనే శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు (పరమాత్మ) తనను
తన వక్షస్థలానికి (దగ్గరకు) చేర్చుకున్నాడు. అంటే, భగవంతుడు
భక్తుడిని ఎప్పుడూ దూరం చేయడు, చిన్న విరహం తరువాత శాశ్వత సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
మధుర భక్తి పరాకాష్ఠ: ఇది జీవాత్మ-పరమాత్మల
పూర్ణానురాగంతో కూడిన ఐక్యతను సూచించే మధుర భక్తి యొక్క అత్యున్నత స్థితి.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -84 (26 -10 -2025)
ఏ వూరికేవూరు యెక్కడికి నెక్కడ
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో
ఆలస్యంగా వచ్చిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని చూసి ఒక విరహిణి అయిన నాయిక అలిగి, తన ప్రేమను,
అలుకను కలగలిపి ప్రశ్నిస్తున్న తీరు హృదయాన్ని ఆకట్టుకుంటుంది. ఆమె మాటల్లోని
చనువు, ప్రేమ, కోపం, ఆవేదన మధుర భక్తికి పరాకాష్టగా నిలుస్తాయి.
ఏ వూరికేవూరు యెక్కడికి నెక్కడ
నీవు మాకు నిఁకనేల నిజమైనాఁ జెప్పరా॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
మా ప్రియుడా! నీవొచ్చిన ఊరేదో, ఎక్కడికి
వెళ్తున్నావో ఏమీ తెలియడం లేదు. మాకు నువ్వు ఇక ఎందుకు? కనీసం నిజమైనా
చెప్పు స్వామీ!
విశేషాలు
నాయిక నాయకుడిపై ఉన్న అలుకను మరియు అనురాగాన్ని
వ్యక్తపరుస్తోంది. 'ఏ వూరికేవూరు యెక్కడికి నెక్కడ' అనే ప్రశ్నలో
నాయకుడిపై గల నమ్మకరాహిత్యం (అంటే, వేరే స్త్రీల దగ్గర ఉండి వచ్చాడనే భావం) ధ్వనిస్తుంది. 'నీవు మాకు
నిఁకనేల' అని ప్రశ్నించడంలోనే ఆమెకు నాయకుడు ఎంత కావాలో తెలుస్తోంది.
ఈ నిందలో ప్రేమ దాగి ఉంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ నాయిక జీవాత్మ, నాయకుడు
పరమాత్మ. జీవాత్మ తాను కోరుకున్న పరమాత్మ తన నుండి దూరంగా వేరే లోక వ్యవహారాలలోనో,
లేదా ఇతర విషయాలలోనో ఉండి ఆలస్యంగా తన దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు అలిగి ప్రశ్నించడం
దీనిలోని అంతరార్థం. 'నీవు మాకు నిఁకనేల' అన్నది, దైవం అనుగ్రహం లేని జీవనం నిరర్థకం అనే భావాన్ని
కూడా సూచిస్తుంది.
అద్దమరాతిరిదాఁకా నందునిందు నుండివచ్చి
వద్దువోరా నీకునింత వలసినొల్లములు
నిద్దుర గంటికి లేక నీకునుండ వారమా
వొద్దిక చాలని వారముండినా నుండితిమి॥ఏ॥
తాత్పర్యము
అర్థరాత్రి అయ్యేవరకు అక్కడ ఇక్కడ తిరుగుతూ మా దగ్గరకు
వచ్చావు. నీకు ఇన్ని ఇష్టంలేని పనులు వద్దులే స్వామీ. నువ్వు నిద్ర కంటికి లేక
(అంటే నిద్ర లేకుండా) తిరుగుతుంటే, నీకు అడ్డు చెప్పేది ఎవరు? చనువు లేని ఇతర
స్త్రీలు ఉన్నా ఉండవచ్చు, కానీ మేము మాత్రం కాదు.
విశేషాలు
నాయిక నాయకుడి రాక ఆలస్యాన్ని సూటిగా ప్రశ్నిస్తోంది. 'వలసినొల్లములు'
(అనిష్టములు) అనే పదంలో నాయకుడి అన్యస్త్రీ వ్యామోహాన్ని ఆమె వ్యంగ్యంగా
నిరసిస్తోంది. 'నిద్దుర గంటికి లేక నీకునుండ వారమా' అన్నది 'నువ్వు ఎంత
తిరిగినా అడిగే వారెవ్వరూ లేరు' అనే ఆక్షేపణ, ఇందులో నాయకుడిపై ఆమెకున్న హక్కును పరోక్షంగా
తెలియజేస్తోంది. 'వొద్దిక చాలని వారముండినా నుండితిమి' (చనువు లేని
వారుంటే ఉండవచ్చు) అన్నది తన చనువు (అధికారం) ఈ విధంగా ప్రశ్నించడానికి ఉన్నదని
తెలియజేస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
పరమాత్మ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) అర్ధరాత్రి దాకా (అంటే అనేక
జన్మల వరకు) ఇతర భక్తుల కోసం తిరుగుతూ, అనేక నాటకాలు ఆడి, ఆలస్యంగా
జీవాత్మ (భక్తురాలు) దగ్గరకు వచ్చినట్లు భావం. భక్తురాలు పరమాత్మను ఉద్దేశించి,
"నువ్వు లోక వ్యవహారాలలో పడి తిరిగితే అడ్డు చెప్పేవారే లేరా? ఇతర అజ్ఞానులు
నిన్ను పట్టించుకోకపోయినా, మేము (నీ నిజమైన భక్తులం) అట్లా ఉండలేము" అని
పరోక్షంగా తన భక్తిని చాటుకుంటోంది.
వేకమైన పరితాప వేదనఁ బొరలలేక
కాఁక పుట్టి తిరిగేవు కన్నుగానలేక
యేఁకట దీర నీకు నెందరు గలరని
వోఁకల పులుసు కలువులఁ బుచ్చవలెనా॥ఏ॥
తాత్పర్యము
నువ్వు వెగటు పుట్టించే తాపాన్ని, బాధను భరించలేక,
కళ్లు కనిపించని వాడిలా కాముకతతో తిరుగుతున్నావు. నీకు ఈ కోరికలు తీరడానికి
ఇంకెంత మంది స్త్రీలు ఉన్నారని మా దగ్గరకు వచ్చి, వక్కపలుకులు
(పొడిమాటలు) మరియు కూడుగురించి (నిరుపయోగమైనవి) మాట్లాడుతున్నావు?
విశేషాలు
నాయిక నాయకుడిపై తన కోపాన్ని తీవ్రంగా చూపుతోంది. 'కాఁక పుట్టి
తిరిగేవు కన్నుగానలేక' అన్నది నాయకుడి అన్యస్త్రీ వ్యామోహాన్ని తీవ్రంగా దూషించడం.
'యేఁకట దీర నీకు నెందరు గలరని' అన్నది నాయకుడి లౌల్యాన్ని ఎత్తి చూపుతోంది. 'వోఁకల పులుసు
కలువులఁ బుచ్చవలెనా' అనే జాతీయంలో "వక్కపలుకులు పలికి, పనికిమాలిన
మాటలు చెప్పవలెనా?" అనే అర్థం ఉంది. అంటే, నీ లౌల్యానికి
మా దగ్గర వేషాలు వేయవద్దు అని నిరసన భావం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
పరమాత్మ లీలా విలాసాల గురించి భక్తురాలు ప్రశ్నించడం ఇది.
"స్వామీ! నీకు అనేక రూపాలు, అనేక భక్తులు ఉన్నారు కదా! మరి నన్ను (జీవాత్మను) మాత్రమే
ఎందుకు ఇంతగా వేధిస్తున్నావు? నీ కోరికలు తీర్చుకోవడానికి వేరే మార్గాలున్నాయి కదా,
నా దగ్గర వచ్చి పనికిరాని మాటలు మాట్లాడవలసిన అవసరం లేదు" అని అనడం
ద్వారా, భక్తురాలు తన ఏకాంత భక్తిని, పరమాత్మపై
తనకున్న హక్కును నిలబెట్టుకుంటోంది. లోక వాసనల నుండి విముక్తి కోసం పరమాత్మను
నిందించే భక్తురాలి ఆరాటం ఇది.
కీర్తన పాఠం
అందఁగాఁడ తిరువేంకటాద్రీశ పెక్కిండ్ల-
విందవై నీవొకొకతెపై వెచ్చఁదన మున్నదా
మందెమేళమున నీతో మాటలాడితిమి గాక
కందువ మన్నన చాలు కలకాల మెల్లను॥ఏ॥
తాత్పర్యము
అందగాడా! తిరువేంకటాద్రీశా! నీవు ఎన్నో ఇళ్లలో పండితుడవై
(తెలివైన వాడివై) ఉండి, కేవలం ఒక స్త్రీపైనే ఇంత కాముకతను (వెచ్చఁదనమును)
చూపుతున్నావా? మేము నీతో చనువుతో (మందెమేళమున) మాత్రమే మాట్లాడాము గాని,
నువ్వు ఇచ్చిన ఏకాంతమైన గౌరవం (కందువ మన్నన) మాకు కలకాలం చాలు.
విశేషాలు
నాయిక నాయకుడిని 'అందఁగాఁడ', 'తిరువేంకటాద్రీశ',
'పెక్కు ఇండ్ల వింద' అని ప్రశంసిస్తూనే, 'నీవొకొకతెపై
వెచ్చఁదన మున్నదా' అని నిందిస్తోంది. ఇది అలిగింపులో ఉండే తీయదనం. చివరకు ఆమె
మన్నన (గౌరవం) గురించి చెబుతూ, 'మందెమేళమున నీతో మాటలాడితిమి గాక, కందువ మన్నన
చాలు కలకాల మెల్లను' అని అంటుంది. అంటే, నీతో చనువుగా మాట్లాడాము కానీ, నువ్వు
చూపించిన ఏకాంతమైన ఆదరణ/గౌరవం మాకు శాశ్వతంగా చాలు, మాకేం కోపం
లేదు అనే భావాన్ని తెలియజేస్తోంది. ఈ అలుక చివరకు అనురాగంగా పరిణమిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
పరమాత్మను (తిరువేంకటాద్రీశుని) సర్వజ్ఞుడిగా,
అందగాడిగా కొనియాడుతూనే, జీవాత్మ (భక్తురాలు) తనకు లభించిన దైవ అనుగ్రహాన్ని (కందువ
మన్నన) శాశ్వతమని నమ్ముతుంది. ఇతర స్త్రీలపై (అన్య విషయాలపై, లౌకిక
విషయాలపై) పరమాత్మ చూపే ఆసక్తి తాత్కాలికమే కావచ్చు, కానీ
భక్తురాలికి దక్కిన ఏకాంత దైవ సాన్నిధ్యం (కందువ మన్నన) శాశ్వతమైనది, అది చాలు అని
సంతృప్తి పడుతుంది. ఇక్కడ అలిగిన భక్తురాలు తన అలుకను, ప్రేమను
పక్కనపెట్టి దైవం యొక్క గొప్పతనాన్ని, తన భాగ్యాన్ని అంగీకరిస్తుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -85 (27 -10 -2025)
ఒంటినేల తిరిగేవే - వో చెలియ
అవతారిక
ఈ కీర్తనలో,
నాయకుడు (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) నాయికను (అలమేలుమంగను) ప్రేమతో ఆటపట్టిస్తూ,
ఆమె ఒంటరిగా తిరగడాన్ని మానుకోమని, తనను విడిచి వెళ్లవద్దని అర్థిస్తున్నాడు.
వారిరువురి మధ్యనున్న శృంగారం, ముద్దుల మాటలు మరియు సరాగాలను ఈ కీర్తన వర్ణిస్తుంది.
కీర్తన యొక్క బాహ్యార్థం నాయకా-నాయికల లీలను సూచిస్తే, అంతరార్థంలో
జీవాత్మ పరమాత్మపై ఉంచే నిశ్చలమైన ప్రేమ, శరణాగతి మరియు భక్తిని తెలియజేస్తుంది. ఈ
కీర్తనలో వాడిన ఉపమానాలు మరియు వర్ణనలు ఆనాటి తెలుగు సాహితీ సంస్కృతిని, అన్నమయ్య
సాహిత్య పటిమను చాటుతాయి.
కీర్తన: ఒంటినేల తిరిగేవే - వో చెలియ, నా వెంట
బాయకువె పది - వేలకైనా, నీవు॥పల్లవి॥
పల్లవి
ఒంటినేల తిరిగేవే - వో చెలియ, నా వెంట
బాయకువె పది - వేలకైనా, నీవు॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ఓ చెలియా! నీవు ఒంటరిగా ఎందుకు తిరుగుతున్నావు? పదివేల
బహుమతులకైనా (ఎంతటి విలువకైనా) నీవు నా వెనుక ఉండకుండా దూరంగా పోవద్దు.
విశేషాలు
నాయకుడు నాయికను కేవలం 'చెలియ'
(సఖి) అని సంబోధించడం వారి మధ్య ఉన్న చనువు, స్నేహపూరితమైన
శృంగారాన్ని సూచిస్తుంది. 'పదివేలకైనా బాయకువె' అనడం ద్వారా
ఆమె తనతో ఉండటం యొక్క విలువను ఎంత గొప్పగా భావిస్తున్నాడో తెలుస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ 'చెలియ' జీవాత్మ. 'నాయకుడు' పరమాత్మ. ఓ జీవాత్మా! నీవు (పరమాత్మ అనుబంధం లేకుండా)
ఒంటరిగా ఈ సంసారంలో తిరగకు. ఎంతటి సుఖాలు, విలువైన వాటిని ఇచ్చినా (పదివేలకైనా) పరమాత్మ
సాన్నిధ్యాన్ని విడిచిపెట్టకు. ఎల్లప్పుడూ నా (పరమాత్మ) వెంట ఉండు.
చరణం 1
వొంటి పొదరింటిలోన - నుండఁగా నాకన్నులకు, నీ
చంటి జంట కానరాగ - జక్కవలంటా
వుంటవింట నేసేనంట - వూకించి నేనొత్తిన గో
రంటు జూచి గుండె జల్లు - రనెగదే కోమలి॥ఒంటినేల॥
తాత్పర్యము
కోమలమైన అంగములు గలదానా! నేను ఒంటరిగా ఒక పొదరింటిలో ఉండగా,
నీ చన్నుల జంట నా కళ్ళకు కనిపించాయి. వాటిని చూసి, అవి జక్కవ
పక్షులని అనుకొని, వేటగాడినై వాటిని వేటాడడానికి సిద్ధమయ్యానట. అయితే, నేను
వేటాడుతున్నానని కోపగించి, నీవు నాపై వేసిన గోటి గాటును చూసి, నా గుండె
జల్లుమంది కదా! (అంటే, నాయకుడు ఆటపట్టిస్తూ ఆమె సౌందర్యాన్ని చూసి మోహితుడయ్యానని,
ఆమె స్పర్శతో భయపడ్డానని తెలియజేస్తున్నాడు).
విశేషాలు
నాయిక యొక్క స్తనములను జక్కవ పక్షులతో పోల్చడం తెలుగు
సాహితీ సంప్రదాయంలో తరచుగా కనిపిస్తుంది. జక్కవలు ఎప్పుడూ జంటగా ఉంటాయి, ఇది ఆమె
వక్షోజాల జంటకు పోలిక. 'ఏ సేనంట' (వేటాడడానికి సిద్ధమయ్యాను) అనడంలో శృంగార చేష్ట, ఆటపట్టించడం
ఉంది. చివరగా 'గోరంటు చూచి గుండె జల్లు రనె' అని చెప్పడంలో,
ఆమె అందం పట్ల తనకున్న భయం/ఆశ్చర్యం మరియు ఆమెపై తన ఆధిపత్యం కంటే ఆమెదే
పైచేయి అని అంగీకరించడం ఉంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఓ జీవాత్మా! నేను (పరమాత్మ) నీ ఏకాంతంలో ఉన్నప్పుడు,
నీలోని సద్గుణాల జంటను (జ్ఞానం, భక్తి వంటివి) చూసి, అవి అన్యమైనవని
భావించాను. వాటిని (జక్కవలను) చేరుకోవడానికి యత్నించాను. అయితే, నీ (జీవుని)
ప్రేమ మరియు శరణాగతి యొక్క దృఢత్వం (గోరంటు) చూసి, నాలోని గర్వం
తొలగిపోయి, నీ భక్తికి వశమయ్యాను. ఇక్కడ 'గోరంటు'
జీవుని యొక్క దృఢమైన, నిర్మలమైన భక్తికి, శరణాగతికి చిహ్నం.
చరణం 2
పొదల తీఁగెచాటున - పొంచియుండగ నీమోవి
తుదగానరాఁగ జూచి - దొండపండంటా
చిదిమేనంట నే బోయి - చేయి చాచి యలకెంపు
చిదురుపలంగని వెర - చితిగదే కోమలి॥ఒంటినేల॥
తాత్పర్యము
కోమలమైన అంగములు గలదానా! నేను పొదల తీగల చాటున రహస్యంగా
నిలబడి ఉండగా, నీ పెదవి చివరి భాగం నాకు కొద్దిగా కనిపించింది. ఆ
ఎరుపుదనాన్ని చూసి, అది దొండపండు అని భ్రమపడి, దాన్ని
చిదమడానికి (తీయడానికి) చేయి చాచి దగ్గరికి పోయాను. అప్పుడు, దాని ఎరుపు
(మోవి) చిదురుపలవడం (పగిలి పోవడం) చూసి, నేను భయపడ్డాను కదా! (అంటే, ఆమె అధరం యొక్క
సహజమైన, అందమైన ఎరుపును చూసి ముగ్ధుడై, అది పండు అని
భ్రమపడి స్పర్శించడానికి ప్రయత్నించాడు. అది కేవలం పెదవి అని తెలిసి, దాని అందానికి
వెరగు చెందాడు).
విశేషాలు
నాయిక పెదవిని దొండపండుతో పోల్చడం కూడా సంప్రదాయమే. 'చిదిమేనంటా'
(నొక్కి తీసేస్తాను) అనే పదంలో నాయకుని చనువు, ఉద్దీపన
కనిపిస్తాయి. అయితే, 'కెంపు చిదురుపలంగని వెరచితి' (ఎరుపు రంగు
చెదిరిపోతుందేమోనని భయపడ్డాను) అనడంలో, ఆమె సహజ సౌందర్యానికి భంగం కలగకూడదనే నాయకుని
సున్నితమైన ప్రేమ వ్యక్తమవుతుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఓ జీవాత్మా! నేను (పరమాత్మ) రహస్యంగా నీ భక్తిని
గమనిస్తుండగా, నీ యొక్క సత్యవాక్పాలన (మోవి తుద- మాటల చివరి భాగం)
కనిపించింది. దాని మాధుర్యాన్ని (దొండపండు) అనుభవించాలనుకున్నాను. అయితే, నీ పవిత్రమైన
మాటల యొక్క తేజస్సు (కెంపు) చిద్రమైపోతుందేమోనని భయపడ్డాను. అంటే, జీవుని యొక్క
సహజమైన, నిష్కపటమైన భక్తి మరియు సత్యాన్ని పరమాత్మ కూడా
ముట్టుకోవడానికి భయపడతాడు, దాని పవిత్రతను కాపాడాలనుకుంటాడు.
చరణం 3
హత్తి యలమేల్మంగ పయ్యెద - యడయైన పొక్కిలి తళు
కొత్తగా బూచిన తామెర - కొలనంటా నే బోయి
గత్తరి శ్రీవేంకటపతిమై - కలగని బత్తిని
మెత్తని కౌఁగిటిలో న - మ్మితిగదే కోమలి॥ఒంటినేల॥
(గత్తరి= గద్దరి= నిపుణుడు, బత్తిని=
ప్రేమతో)
తాత్పర్యము
కోమలమైన అంగములు గలదానా! అలమేలుమంగ పయ్యెద కొద్దిగా
తొలగిపోవడం వల్ల కనిపించిన నీ నాభి అందాన్ని చూశాను. అది (నాభి) తాజాగా వికసించిన
పద్మాలున్న కొలను లాగా అనిపించింది. అప్పుడు, నేను, సమర్థుడైన
(గత్తరి) శ్రీవేంకటపతి, నీ అందానికి మోహితుడినై, ప్రేమతో
(బత్తిని) నీ ఒడిలో కలసిపోవాలని (కలగని) తలచి, నిన్ను మెత్తని
కౌగిటిలో నమ్ముకున్నాను కదా! (అంటే, నాయకుడు తన లీలామానుష రూపంతో ఆమె అందానికి
పరవశుడై, తనను పూర్తిగా ఆమెకు అర్పించుకున్నాను అని చెబుతున్నాడు).
విశేషాలు
నాయిక యొక్క నాభిని 'తళుకొత్తగా
బూచిన తామెర కొలని'తో (తేజస్సుతో కొత్తగా వికసించిన పద్మాల కొలనుతో) పోల్చడం
అత్యంత శృంగారభరితమైన, కవిత్వపు పరాకాష్ఠ. ఇక్కడ నాయకుడు తాను సామాన్యుడు కాదని,
'గత్తరి శ్రీవేంకటపతి' అని తనను తాను పేర్కొనడం ద్వారా, అలమేలుమంగ
యొక్క సౌందర్యం ఎంతటి నిపుణుడైన దైవాన్ని కూడా వశం చేసుకుంటుందో
తెలియజేస్తున్నాడు. చివరకు 'మెత్తని కౌఁగిటిలో న మ్మితిగదే' అనడంలో నాయకుని
అణుకువ, ఆమె శరణాగతిని కోరడం కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఓ జీవాత్మా! నీయొక్క అజ్ఞానం అనే పయ్యెద
తొలగినప్పుడు, నీలోని భక్తి యొక్క లోతైన స్థానం (నాభి - తామర కొలను) నాకు
(శ్రీవేంకటపతికి) కనిపించింది. ఆ భక్తికి, పరిశుద్ధతకు నేను (సర్వసమర్థుడైన పరమాత్మ) కూడా
పరవశుడినై, నా నిపుణత్వాన్ని మరచి, ప్రేమతో
(బత్తిని) నీ యొక్క మెత్తని కౌగిలిలో నమ్మకంతో (శరణాగతితో) లీనమైపోయాను. అంటే,
పరమాత్మ కూడా జీవుని యొక్క నిర్మలమైన భక్తికి లొంగిపోతాడు, పూర్తిగా తనను
తాను జీవునికి అర్పించుకుంటాడు. పరమాత్మ జీవాత్మకు శరణాగతి చేయడం ఇక్కడ ముఖ్యం.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -86 (28 -10 -2025)
అవతారిక
స్వామి విరహంలో ఉన్న నాయిక తన తెలియని తనంలో చేసే పనులు ఎలా
అగ్నికి ఆజ్యం పోసినట్లుగా మారుతున్నాయో ఈ కీర్తనలో కవి అద్భుతంగా చిత్రించారు. ఈ
వర్ణన ద్వారా, కవి కేవలం శృంగారాన్ని మాత్రమే కాక, జీవాత్మ
పరమాత్మపై చూపే మధుర భక్తి అంతరార్థాన్ని కూడా సులభంగా తెలియజేస్తున్నారు. ఈ గీతం
అద్భుతమైన ఉపమానాలతో, సరళమైన పదజాలంతో శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది.
కీర్తన: ఒడలి తాపముమీఁద నుసురనీని
పల్లవి:
ఒడలి తాపముమీఁద నుసురనీని
కడలేని చిచ్చుమీఁద గాలి చల్లీఁ దరుణి॥
తాత్పర్యము:
శరీరంలోని వేడిమి (విరహతాపం) మీద ఊపిరి కూడా పోనియ్యకుండా,
అంతులేని ఆ మంట మీద గాలిని విసురుకుంటోంది ఈ తరుణి. అంటే, ఆమె విరహ తాపం
తగ్గడానికి బదులు మరింత పెంచుకునే పనులు చేస్తోందని అర్థం.
విశేషాలు:
విరహతాపం అనేది చల్లబడాలి. కానీ నాయిక తెలియక గాలిని
విసురుకోవడం, మంటను పెంచినట్లుగా చూపబడింది. 'ఉసురనీని'
(ఊపిరి కూడా పోనియ్యని) అనే పదబంధం ఆమె తాపం యొక్క తీవ్రతను సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
'ఒడలి తాపము' జీవాత్మకు సంసార బంధాల వలన, అజ్ఞానం వలన
కలిగే తాపం. దైవాన్ని చేరుకోవాలనే తీవ్రమైన కోరిక ఉన్నా, మాయలో పడి
జీవుడు చేసే పనులు ఆ తాపాన్ని పెంచుతాయి తప్ప తగ్గించవు. పరమాత్మ విరహంతో తపించే
జీవాత్మ, మాయ ప్రభావంతో చేసే పనులు తాపాన్ని పెంచుకోవడం ఇక్కడ
అంతరార్థం.
చరణం 1:
జల్లనం గొప్పువిరులు జారఁదోచి జవరాలు
మెల్లనే తుమ్మిదలకు మేఁత వెట్టీని
చెల్లఁబో మీఁ దెఱుంగదు జెప్పరమ్మ పెనుఁబాము
పిల్లలకుఁ బాలువోసి పెంచఁజూచీఁ దరుణి॥ఒడలి॥
తాత్పర్యము:
ఈ యువతి (జవరాలు) జలదరింపుతో తన కొప్పులోని పూలను జారవిడిచి,
తుమ్మెదలకు మెల్లగా ఆహారం ఇస్తోంది. అయ్యో, ఈ విషయం ఆమెకు
తెలియదు! పెద్ద పాము పిల్లలకు పాలు పోసి పెంచడానికి చూస్తోంది ఈ తరుణి. అంటే,
తుమ్మెదలు (పాములు) అరిష్టాలు (విషాలు) వంటివి, వాటిని పోషించే
పనులు చేస్తోంది.
విశేషాలు:
కొప్పు విరులు జారవిడవడం శృంగార చేష్ట. తుమ్మెదలు సాధారణంగా
భ్రమరాలు, మదనాన్ని సూచిస్తాయి. ఇక్కడ, అవి పాము
పిల్లలతో పోల్చబడడం ద్వారా, ఆమె చేస్తున్న పనులు తాత్కాలిక సంతోషాన్ని ఇచ్చినా, చివరకు
దుఃఖాన్నే మిగులుస్తాయని (విషం ఎక్కినట్లు) సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ తాత్కాలిక, భోగవంతమైన విషయాలను (తుమ్మెదలకు మేత) పోషిస్తూ,
వాటినే పరమానందంగా భావించడం, నిజానికి అవి సంసార బంధాలు పెంచే విషసర్పాల పిల్లలు
(పెనుఁబాము పిల్లలు) అని తెలియకపోవడం ఇక్కడ అంతరార్థం.
చరణం 2:
గొప్పవైన గుబ్బలపైఁ గుంకుమకస్తురిపూఁత
లప్పలు గాలికిఁ దెచ్చి లంచ మిచ్చీని
ఒప్పదు మానుపరమ్మా ఉప్పతిలఁ బలుమారు
నిప్పులమీఁదటఁ దెచ్చి నేయి చల్లీఁ దరుణి॥ఒడలి॥
తాత్పర్యము:
గొప్పవైన ఆమె వక్షోజాలపై ఉన్న కుంకుమ, కస్తూరి పూతలు
సమూహాలుగా గాలికి లంచం ఇచ్చాయి. (అంటే గాలికి వాటి సువాసన వ్యాపించిందనేది ఒక
అర్థం). ఆ పనులు మాని పించండి, ఆమెకు తగదు! ఉప్పొంగే ఆ కోరికల మంటపై ఈ తరుణి మాటిమాటికి
నెయ్యి తెచ్చి చల్లుతోంది.
విశేషాలు:
కుంకుమ, కస్తూరి పూతలు సువాసనలు. గాలికి లంచం ఇవ్వడం అంటే, సువాసనలు
గాలితో కలిసి వ్యాపించడం. విరహ తాపాన్ని తగ్గించని ఈ శృంగార అలంకరణలు, మంటపై నెయ్యి
చల్లినట్లుగా తాపాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భౌతిక సౌందర్య అలంకరణలు, బాహ్య ఆకర్షణలు
(కుంకుమ కస్తూరి పూతలు) మదన తాపాన్ని, అహంకారాన్ని (నిప్పులు) మరింతగా పెంచే లోక
వ్యామోహాలే (నెయ్యి చల్లడం). జీవుడు ఈ విషయాలపై మమకారాన్ని పెంచుకోవడం వల్ల భగవత్
ప్రాప్తి ఆలస్యం అవుతుంది.
చరణం 3:
చెనకించి యధరంపుఁ జిగురాకు కెంపుల
నొనరువిల నోరూరించీని
చనవున వేంకటస్వామి కౌఁగిటఁ గూడి
కినిసి పాసెములూఁ జక్కెర వెట్టెఁ దరుణి॥ఒడలి॥
తాత్పర్యము:
తన పెదవి అనే చిగురాకు ఎరుపుదనంతో (కెంపుల) కోకిలను
రెచ్చగొట్టి, దానిని నోరూరించింది. ఇక చివరకు, ఆ తరుణి
చనువుతో వేంకటస్వామి కౌగిలిలో చేరి, అలిగి పాచికల ఆటలో గెలిచి చక్కెరను ఇచ్చింది.
(పాసెములు = పాచికలు)
విశేషాలు:
అధరంపు ఎరుపు రంగు కోకిలను నోరూరించడం కవి చమత్కారం. కోకిల
శృంగారానికి సంకేతం. చివరకు, వేంకటస్వామితో చేరడం ఆమె కోరిక నెరవేరినట్లు సూచిస్తుంది.
అలక, పాచికల ఆట శృంగార క్రీడలలో భాగం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ అనేక సంసార బాధలకు గురై, చివరకు విరహ
తాపం పరాకాష్ఠకు చేరిన తరువాత, భగవంతునితో (వేంకటస్వామి) ఏకమవుతుంది (కౌఁగిటఁ గూడి). అలక
(కోపం) మరియు ఆట (పాచికలు) అనేవి జీవాత్మ మరియు పరమాత్మ మధ్య లీలారూపమైన
సంబంధాన్ని, మధుర భక్తిని సూచిస్తాయి. జీవాత్మ తన భక్తిని (చక్కెర)
స్వామికి సమర్పించుకుని ఆనందాన్ని పొందుతుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -87 (29 -10 -2025)
"ఒరిమె నెప్పుడు నివి" -
అవతారిక
. ఈ సంకీర్తనలో నాయకుడు (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) తన నాయిక
(శ్రీదేవి లేదా అలమేలుమంగ/భక్తురాలు) యొక్క అపురూపమైన అనుబంధాన్ని, ప్రేమలోని
వైవిధ్యభరితమైన అనుభూతులను వర్ణిస్తున్నారు. వారిద్దరి మధ్య ఉన్న 'ఒరిమె'
(స్నేహం/అనురాగం) సనాతనమైనదైనా, ప్రతి క్షణం అది కొత్త అనుభూతిని ఇస్తుందని నాయకుడు ఆనందంతో
తెలియజేస్తున్నారు. లౌకికమైన శృంగార వర్ణనల మాటున, జీవాత్మ
పరమాత్మపై ఉంచే మధుర భక్తి, నిరంతర సంయోగంలో కూడా వినూత్నమైన ఆనందాన్ని
పొందే అంతరార్థం ఈ కీర్తనలో దర్శనమిస్తుంది.
వ్యాఖ్యానం
పల్లవి
ఒరిమె నెప్పుడు నివి - వొక్క తీరేరా, వో
తరుణి యెంచగను - గొత్తలుగ తోచీనే॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ఓ మనోహరమైన యువతీ! మన ఇద్దరి మధ్య ఉన్న అనుబంధం (ఒరిమె)
ఎప్పుడూ ఒకే విధంగా స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, దానిని తలచుకుంటే మాత్రం ప్రతిసారీ కొత్తగా,
నూతనమైన అనుభూతిని ఇస్తోంది కదా!
విశేషాలు
నాయకుడు నాయికను ఉద్దేశించి మాట్లాడే వచనం (నాయక వాక్యం)
ఇది. 'ఒరిమె' అంటే స్నేహం, అణకువ లేదా గాఢమైన ప్రేమ. ప్రేమలో స్థిరత్వం,
నిత్య నూతనత్వం అనే రెండు విరుద్ధ భావాలు ఏకకాలంలో ఉండడం ఇందులోని ప్రత్యేకత.
ప్రేమ యొక్క శాశ్వత గుణం 'ఒక్క తీరు', దాని అనుభూతిలోని తాజాదనం 'కొత్తలుగ తోచుట'.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవుడు (నాయిక/తరుణి) పరమాత్మ (నాయకుడు)పై ఉంచిన భక్తి
(ఒరిమె) స్థిరమైనది, శాశ్వతమైనది. అయినప్పటికీ, భక్తుడు ఆ
భగవదనుభూతిని పొందిన ప్రతిసారీ అది మునుపటి కంటే మరింత కొత్తదైన, అపూర్వమైన
ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. బ్రహ్మానందం యొక్క నిత్య నూతనత్వాన్ని ఈ చరణం సూచిస్తుంది.
చరణం 1
చెండులవలె నున్నవి - కొండలవలె నున్నవి
వుండుండి గుబ్బ చను - లుండె తెర గేమే
దండికాడ వైతే - చెండులవలె నుండు
దండ నుంటే పెద్ద - కొండలవలె నుండు॥ఒరిమె॥
తాత్పర్యము
ఒకప్పుడు బంతుల్లా (చెండుల వలె), మరొకప్పుడు
పర్వతాల్లా (కొండల వలె) ఉండే ఈ పాలిండ్లు ఇలా ఉండడానికి కారణమేమిటో? ప్రతాపవంతుడనై
(దండికాడనై) నేను నిన్ను చేరినప్పుడు అవి బంతుల్లా సున్నితంగా, సులభంగా
అనిపిస్తాయి; కేవలం నీ దగ్గర ఉన్నప్పుడు మాత్రం అవి పెద్ద పర్వతాల్లాగా
గొప్పగా, గంభీరంగా కనిపిస్తాయి.
విశేషాలు
నాయిక యొక్క పాలిండ్లను బంతులు, పర్వతాలుగా
పోల్చడంలో నాయకుని భావ తీవ్రతను బట్టి ఆమె అందం రూపాన్ని మార్చుకున్నట్లుగా
వర్ణించడం జరిగింది. 'దండికాడు' అంటే ప్రతాపవంతుడు. నాయకుడు తన శక్తిని, ప్రేమను
ప్రదర్శించినప్పుడు ఆమె సౌందర్యం మృదువుగా అనిపిస్తుంది. కేవలం ప్రక్కన ఉన్నప్పుడు
దాని ఔన్నత్యం (కొండల వలె) గోచరిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ 'పాలిండ్లు' అంటే భగవంతుని లీలా రూపాలు లేదా ఆయన ఇచ్చే అనుగ్రహం.
భక్తుడు తన సాధనతో (దండికాడ వైతే) భగవంతుని చేరుకున్నప్పుడు, ఆ అనుగ్రహం
మృదువుగా, సులభంగా (బంతుల్లా) అందుతుంది. కానీ, దూరంగా ఉండి
కేవలం తలచుకున్నప్పుడు మాత్రం భగవంతుని లీలలు కొండల్లాగా అంతుపట్టనివిగా, మహత్తరమైనవిగా
(కొండల వలె) కనిపిస్తాయి.
చరణం 2
అమ్ములవలె నున్నవి - తమ్ములవలె నున్నవి
యిమ్ముల నీ కన్నులుం - డేలాగదేందే?
యెమ్మెకాడ! దూరమైతె - యమ్ములవలె నుండు
కమ్ముకొని యుంటె - కడు తమ్ముల వలె నుండు॥ఒరిమె॥
తాత్పర్యము
ఒ కసారి బాణాల్లా (అమ్ముల వలె), ఇంకొకసారి
తామరపూవుల్లా (తమ్ముల వలె) ఉండే నీ కళ్ళ వింత ఏమిటి? ఓ
విలాసవంతురాలా (యెమ్మెకాడ)! నీకు నేను దూరమైనప్పుడు అవి విరహాన్ని కలిగించి
బాణాల్లా గుచ్చుకుంటాయి; నన్ను కమ్ముకొని (దగ్గరగా, ప్రేమగా)
ఉన్నప్పుడు మాత్రం అవి చల్లగా, అందంగా తామరల్లా కనిపిస్తాయి.
విశేషాలు
నాయిక కన్నులకు 'అమ్ములు' (బాణాలు),
'తమ్ములు' (తామరలు) అనే విరుద్ధ పోలికలను వాడారు. 'అమ్ములు'
విరహ వేదనను, 'తమ్ములు' ఆనందాన్ని, ప్రశాంతతను సూచిస్తాయి. వియోగంలో కళ్ళు బాధాకరంగా, సంయోగంలో
కమనీయంగా ఉంటాయని అద్భుతంగా వర్ణించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
పరమాత్మ దృష్టి (కన్నులు) భక్తునికి దూరమైనప్పుడు (భగవంతుని
మాయ కారణంగా), అది సంసార దుఃఖాన్ని కలిగించి బాణంలా బాధ పెడుతుంది. అదే
భక్తుడు భగవంతుని కౌగలించుకొని ఉన్నప్పుడు (సదా ధ్యానంలో లీనమై ఉంటే), ఆ దృష్టి
చల్లగా, శాంతంగా ఉండి, తామరల వలె ఆనందాన్ని, మోక్షాన్ని
ప్రసాదిస్తుంది.
చరణం 3
టంకము వలె నున్నది - కుంకుమ వలె నున్నది
వుంకువై నిన్ను బాసి - వుండేలాగేందే?
వేంకటపతి యెద యైతే - టంకము వలె నుండు
అంకెగూడి వుంటే జాతి - కుంకుమ వలె నుండు॥ఒరిమె॥
తాత్పర్యము
నువ్వు నా నుండి దూరమైనప్పుడు (ఉంకువై నిన్ను బాసి) నా
మనస్సు (వేంకటపతి యెద) ఒకసారి ఉలి లాగా (టంకము), మరొకసారి
కుంకుమలాగా ఉండటం ఏమిటి? ఓ వేంకటపతీ! నీకు దూరమై ఉన్నప్పుడు హృదయం ఉలి లాగా కఠినంగా,
బాధాకరంగా మారుతుంది; అదే నీతో కలసి (అంకెగూడి) ఉన్నప్పుడు స్వచ్ఛమైన కుంకుమ వలె
సువాసనతో, శుభప్రదంగా, మృదువుగా ఉంటుంది.
విశేషాలు
నాయకుడు చివరగా తన హృదయం యొక్క స్థితిని వర్ణించుకున్నారు. 'టంకము' అంటే ఉలి
(కఠినత్వం, నొప్పి). 'కుంకుమ' అంటే సుగంధం, మృదుత్వం (ఆనందం). 'ఉంకువ' అంటే
కన్యాశుల్కం లేదా వాసస్థానం. ఇక్కడ 'వుంకువై' అంటే
(నిర్ణయించి) దూరం కావడం అనే అర్థంలో వాడబడింది. విరహం హృదయాన్ని కఠినం చేయగా,
సంయోగం సుకుమారం చేస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇది భక్తుని (నాయిక) యొక్క అంతరంగ స్థితి.
జీవుడు పరమాత్మ (వేంకటపతి) నుండి వేరుపడితే, హృదయం సంసార
కష్టాలతో ఉలి దెబ్బలా కఠినంగా, బాధగా మారుతుంది. అదే భగవంతునితో అనుబంధం (అంకెగూడి)
ఏర్పడినప్పుడు, ఆ ఆనందం స్వచ్ఛమైన కుంకుమ వలె శుభకరంగా, సుగంధభరితంగా,
దివ్యంగా ఉంటుంది. జీవాత్మకు పరమాత్మ సాన్నిహిత్యం శాశ్వతానందాన్ని
కలిగిస్తుందని ఈ చరణం తెలియజేస్తుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -88 (30 -10 -2025)
ఓరీ రారా! వొద్దికై రారా!
అవతారిక
ఈ కీర్తన అన్నమాచార్యులవారి మధుర భక్తికి, శృంగార రస
పోషణకు చక్కని ఉదాహరణ. ఇందులో నాయిక (జీవాత్మ) శ్రీ వేంకటేశ్వరుని (పరమాత్మ)తో తన
అనురాగాన్ని, చిన్ననాటి నుండి తాము పంచుకున్న ప్రణయ లీలా విశేషాలను
సవివరంగా తెలియజేస్తుంది. పరమాత్మ యొక్క లాలన, అనుగ్రహం కోసం
జీవాత్మ పడే తపన, వారిద్దరి ఏకాంత కలయిక ఈ కీర్తనలో అత్యంత రమణీయంగా
వర్ణించబడింది. నాయిక, నాయకుని గారాబంగా మందలిస్తూనే,
ఆయనపై తనకున్న అనంతమైన ప్రేమను, ఆయన తన పట్ల చూపిన ప్రేమను సంతోషంగా గుర్తు
చేసుకుంటుంది.
కీర్తన
ఓరీ రారా! వొద్దికై రారా!
పేరడిగా వలపించిన వాడ॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ఓ శ్రీ వేంకటేశ్వరా! రావోయి, నా దగ్గరికి
చేరువగా రావోయి! నన్ను అధికముగా వలపించి, ప్రేమలో ముంచెత్తిన ప్రియుడివి నువ్వే కదా!
విశేషాలు
"ఓరీ" అనేది సంబోధనలో గారాబం, చనువును,
అధికారాన్ని సూచించే పదం. "వొద్దికై రారా" అంటే దగ్గరగా, ప్రేమగా
ఉండుటకు రమ్మని అర్థం. ఇక్కడ నాయిక నాయకునితో తనకున్న సాన్నిహిత్యాన్ని, చనువును
ప్రదర్శిస్తోంది. పేరడి అంటే అధికము, ఎక్కువగా. నాయిక నాయకునిచే ఎంతగానో ప్రేమించబడి,
వలపులో మునిగిపోయిందని తెలుపుతోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ జీవాత్మ (నాయిక) పరమాత్మను (నాయకుడు) తన దగ్గరికి
రావాలని పిలవడం, ఆ స్వామి తనను అపారంగా ప్రేమించిన విషయాన్ని గుర్తు
చేసుకోవడం కనిపిస్తుంది. జీవాత్మ పరమాత్మతో ఏకాంత సాన్నిహిత్యాన్ని, అనుభవాన్ని
కోరుకుంటున్న తపన ఈ పల్లవిలో వ్యక్తమవుతోంది. భక్తునిపై స్వామికున్న అధికమైన కరుణ,
వాత్సల్యం ఈ వలపుగా చెప్పవచ్చు.
చరణం 1
చిన్ననాట నుండి - సిగ్గులు బడకుండ
సన్నలచాయల - సరసమాడి
కన్నెపాయపుబోటి - కడగంటి తామెర
కన్నులు గాసే వెన్నెల - గాసేటివాడ॥ఓరీ॥
తాత్పర్యము
చిన్ననాటి నుండి కూడా సిగ్గులు లేకుండా, కళ్ళ సన్నలతో,
సంజ్ఞలతో నాతో సరసాలు ఆడినవాడివి. కన్నె వయసులో ఉన్న నా లాంటి స్త్రీ యొక్క
కడగంటి చూపులలోని ఎరుకను, ఆ చూపుల వెన్నెలను చూసి ఆనందించినవాడివి నువ్వే కదా!
విశేషాలు
"చిన్ననాట నుండి" అనే మాట జీవాత్మ-పరమాత్మల సంబంధం చాలా
పురాతనమైనదని సూచిస్తుంది. "సన్నలచాయల సరసమాడి" అంటే మాటలు లేకుండానే
చూపులతో, సంజ్ఞలతోనే ప్రేమను పంచుకోవడం. "కన్నెపాయపుబోటి"
నాయిక యవ్వనంలోకి అడుగుపెట్టిన దశను సూచిస్తుంది. "కడగంటి తామెర కన్నులు గాసే
వెన్నెల గాసేటివాడ" - ఇక్కడ "కన్నులు గాసే వెన్నెల" అనే ప్రయోగం
చాలా మధురం. నాయిక యొక్క కడగంటి చూపుల అందాన్ని, అందులోని
చల్లదనాన్ని, పారవశ్యాన్ని నాయకుడు ఆస్వాదించాడని భావం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ, బాల్యం నుంచే (పుట్టుక నుంచి లేదా మొట్టమొదటి అనుభవం నుంచే)
పరమాత్మపై అనురాగాన్ని పెంచుకోవడం. లోక జ్ఞానం లేకుండానే, మాటలు
లేకుండానే (అంతరంగంలోనే) పరమాత్మతో లీలా రహస్యాన్ని పంచుకుంది.
"కన్నెపాయం" అనేది జీవాత్మ భక్తిలో పరిపూర్ణత సాధిస్తున్న యవ్వన దశను
సూచిస్తుంది. స్వామి భక్తురాలి (జీవాత్మ) యొక్క అతి చిన్న భక్తి భావాలను, నిగూఢమైన
కోరికలను కూడా కనిపెట్టి, ఆనందిస్తాడని ఈ చరణం అంతరార్థం.
చరణం 2
పిందెల చన్నులు - బిందెలుగా జేసి
సందుల పులకింత - కందువగా జేయుచు
ముందు ముందె నీ - మోవి తేనె నాకు
విందులు బెట్టేటి - వేడుకకాడ॥ఓరీ॥
తాత్పర్యము
చిన్నగా ఉన్న నా వక్షోజాలను (పిందెల చన్నులు) పెద్ద
బిందెలవలె వృద్ధి చేసి (యవ్వన రూపాన్నిచ్చి), నా ఒళ్ళంతా
పులకింతలు కలిగేలా తగిన విధంగా చేసి, తరచుగా నీ పెదవి తేనెను నాకు విందుగా పెట్టిన
సరదా ప్రియుడివి నువ్వే కదా!
విశేషాలు
ఈ చరణంలో నాయిక యొక్క యవ్వన వికాసం, నాయకుని స్పర్శ
వలన కలిగిన అనుభూతి వర్ణించబడ్డాయి. "పిందెల చన్నులు బిందెలుగా జేసి"
అన్న వర్ణన యౌవన వృద్ధికి ప్రతీక. "సందుల పులకింత కందువగా జేయుచు" అనేది
నాయకుని ప్రేమ స్పర్శ వలన కలిగే ఆనందాన్ని, పరవశాన్ని
తెలియజేస్తుంది. "మోవి తేనె నాకు విందులు బెట్టేటి" అనేది వారిద్దరి
మధ్య ఉన్న అతి మధురమైన దాంపత్య ఆనందాన్ని సూచిస్తుంది. కందువ అంటే తగిన స్థానం,
సరియైన విధంగా అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ 'చన్నులు' భక్తి పరిణతికి, భోగ సామగ్రికి ప్రతీకలు. చిన్నగా ఉన్న భక్తి
భావాలను (పిందెల చన్నులు), పరమాత్మ అనుగ్రహం వలన వృద్ధి చేసి (బిందెలుగా చేసి),
జీవాత్మను ఆనందంతో పులకింపజేయడం. "మోవి తేనె" అనేది పరమాత్మ యొక్క
దివ్యమైన అనుభవాన్ని, నామామృతాన్ని, లేదా అద్భుతమైన జ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది. ఆ
జ్ఞానం లేదా అనుభవం జీవాత్మకు నిరంతరం లభించే విందు వంటిదని భావం. పరమాత్మ తన
భక్తునికి ఆనందాన్ని, పరమానుభూతిని ఇస్తాడని అంతరార్థం.
చరణం 3
కలికితనంబున - కరగించితినని
అలమేలుమంగ మే - లని పొగడితివి
సలిగె యిచ్చినట్టి - జవ్వని యడపున
వెలయ గూడితివి శ్రీ - వేంకటనాథ॥ఓరీ॥
తాత్పర్యము
"నీవు నీ అందమైన చొరవతో (కలికితనంబున) నా మనస్సును
కరిగించావు" అని చెప్పి, నన్ను (అలమేలుమంగను) గొప్పదానినిగా పొగిడావు. చివరకు
అహంకారపూరితమైన మాటలు (సలిగె) చెప్పిన ఈ యవ్వనవతి లోగొనునట్లుగా (అడపున) నన్ను
చేరి, శ్రీ వేంకటనాథా, నా దగ్గర చక్కగా కూడావు కదా!
విశేషాలు
"కలికితనంబున కరగించితినని" - నాయకుడు నాయిక యొక్క
అందమైన చొరవను, గారాబాన్ని మెచ్చుకున్నట్లు తెలుస్తోంది. "అలమేలుమంగ
మేలని పొగడితివి" - ఇక్కడ నాయిక తనను తాను అలమేలుమంగతో పోల్చుకోవడం లేదా
స్వామి అలమేలుమంగను పొగిడినట్లుగా చెప్పడం. సలిగె అంటే ఇక్కడ అహంకారపూరిత వచనములు
(గారాబం వల్ల వచ్చే గట్టి మాటలు) లేదా అధికమైన చనువు అని అర్థం. ఆ చనువుతో
మాట్లాడినప్పటికీ, ఆ యవ్వనవతిని (నాయికను) తనలో లోగొనునట్లుగా (అడపున) శ్రీ
వేంకటనాథుడు చేరి, ఆమెతో ఏకమయ్యాడని చెప్పడం పరమ శృంగారం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
జీవాత్మ యొక్క అత్యంత స్వచ్ఛమైన భక్తి
(కలికితనంబున), చివరకు పరమాత్మ మనసును కరిగించి, ఆయన్ని
మెప్పించింది. భక్తురాలిని స్వామి పొగడడం, భక్తుని యొక్క ఉన్నత స్థానాన్ని సూచిస్తుంది.
సలిగె (అహంకారపూరిత వచనములు/చనువు) అనేది భక్తుడు స్వామితో అతి చనువుగా మాట్లాడగల
స్వేచ్ఛను సూచిస్తుంది. ఎంత చనువు తీసుకున్నా, చివరకు పరమాత్మ
శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు ఆ జీవాత్మను (నాయికను) తనలో కలుపుకొని, ఒకటై
(కూడితివి) మోక్షాన్ని ప్రసాదించాడని పరమమైన అంతరార్థం. ఇది జీవాత్మ-పరమాత్మల
ఏకత్వం (ఐక్యం) లేదా మోక్ష స్థితిని సూచిస్తుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -89 (31 -10 -2025)
ఓహోహో యనరో పారి
అవతారిక
తాళ్లపాక పెదతిరుమలాచార్య రచించిన ఈ కీర్తన, తిరుమలలో శ్రీ
వేంకటేశ్వర స్వామివారు నిద్రించే సమయాన రాత్రిపూట కాపలా కాసే భటులను ఉద్దేశించి
రాయబడింది. స్వామివారి నిద్రకు భంగం కలగకుండా, అప్రమత్తతతో తమ
విధిని ఎలా నిర్వర్తించాలో కవి ఈ కీర్తన ద్వారా వారికి ఉపదేశిస్తూ, వారిని
ప్రోత్సహిస్తున్నాడు.
పల్లవి
ఓహోహో యనరో పారి
సాహసానఁ దిరుగరో జంటపారి
తాత్పర్యము
తిరుమల కొండపై రాత్రివేళ కాపలా తిరిగే ఓ భటులారా! మీరు
నిద్రమత్తు వదలడానికి తడవ తడవకు "ఓహోహో" అని కేక వేయండి. సాహసంతో,
ధైర్యంతో మీ జంటతో కలిసి కాపలా తిరగండి.
విశేషాలు
పల్లవిలో కవి, రాత్రిపూట కాపలా కాసే భటులను ఉద్దేశించి,
వారి విధి నిర్వహణలో పాటించాల్సిన అప్రమత్తతను, ధైర్యాన్ని
నొక్కి చెబుతున్నాడు.
"ఓహోహో యనరో" అనే కేక రాత్రివేళ దొంగలను భయపెట్టడానికి,
తమ ఉనికిని ఇతరులకు తెలియజేయడానికి, అలాగే తమ నిద్ర మత్తును వదిలించుకోవడానికి
ఉపయోగపడేదిగా చెప్పవచ్చు.
"జంటపారి" మరియు "తడవతడవకు పారి" అనే పదాలు
రాత్రిపూట నియమిత వ్యవధిలో జంటగా తిరుగుతూ కాపలా కాసే ఆనాటి ఆచారాన్ని
సూచిస్తున్నాయి.
చరణం 1
కోనేటిరాయఁడు కోరి నిద్రించీ వాఁడే
ఆనకమై జాలీయరో ఆఁడు బారీ
పేనిపట్టి వాకిళ్ళ బీగముద్రలాయ నిడి
కానిమ్మని వాయించరో గంట పారి
తాత్పర్యము
ఇప్పటిదాకా భక్తులకు దర్శనమిచ్చి అలసిపోయిన కోనేటిరాయడు
(శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి) కోరి నిద్రిస్తున్నాడు. ముందుగా, ఈ కాపలా సమయంలో
మీరు అదేపనిగా తిరుగుతూ మీ శరీరాలకు శ్రమ ఇవ్వండి, మీ విధి
ముగిసిన తరువాతే (ఆనక) విశ్రాంతి తీసుకొని మీ శరీరాలపై దయను (జాలి) చూపండి.
ఇప్పుడు ఆడుతూ పాడుతూ (ఆఁడు బారీ) సంతోషంగా కాపలా కాయండి.
మీరు ప్రయత్న పూర్వకంగా (పేనిపట్టి) స్వామివారి దేవాలయ
వాకిళ్లకు వేసిన పెద్ద తాళాలను, ముద్రలను ఒకటి రెండు సార్లు సరిగా చూచుకోండి. అటునుండి ఇటు,
ఇటునుండి అటు తిరిగేటప్పుడు "కాని... కాని..." అంటూ ఒకరికొకరు
చెప్పుకొంటూ గంట వాయించండి.
విశేషాలు
"కోనేటిరాయఁడు కోరి నిద్రించీ వాఁడే" అనే వాక్యం
స్వామివారిపై భటులకు గల బాధ్యతను పెంచుతుంది. వారి నిద్రకు భంగం రాకుండా కాపలా
కాయడం ముఖ్యమైన విధి.
"ఆనకమై జాలీయరో ఆఁడు బారీ" అనే పదబంధం - విధి నిర్వహణలో
అలసటను లెక్కచేయకుండా అంకితభావంతో పనిచేయాలని, విధి
పూర్తయ్యాకే విశ్రాంతి తీసుకోవాలని హితవు పలుకుతోంది.
తాళాల ముద్రలను తనిఖీ చేయమని చెప్పడం - రాత్రి కాపలాలో
భద్రతకు ఇవ్వాల్సిన ప్రాధాన్యతను, దొంగతనాల నివారణకు తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలను
తెలియజేస్తుంది.
"కానిమ్మని వాయించరో గంట పారి" అనేది అప్రమత్తతను
కొనసాగించడానికి, దొంగలకు తమ ఉనికిని తెలియజేయడానికి, అలాగే తమ తోటి
భటులకు ధైర్యం చెప్పడానికి ఉద్దేశించిన సంకేతం కావచ్చు.
చరణం 2
తిరుపణి మణఁగెను తిరుగరా దెవ్వరికి
మరల నెలుగియ్యరో మగపారి
పరగ దేవత లెల్ల బడకెళ మున్నారు
యిరవాయ సూర్యచంద్రు లెదురు పారి
తాత్పర్యము
భగవంతునికి చేయవలసిన కైంకర్యాలు (తిరుపణి) పూర్తయ్యాయి,
ఇక ఎవరూ ఈ ప్రాంతంలో తిరగకూడదు. అరె! ఎవరో చిన్నగా పహరా కేక వేస్తున్నాడు!
కొంచెం గట్టిగా, మగవాడన్నట్టుగా (మగపారి) తడవతడవకి కేక వేయమని తిరిగి (మరల)
అతనికి గొంతు ఇయ్యండి.
గుర్తుంచుకోండి! దేవతలందరూ అదృశ్యరూపంలో ఇక్కడే కావలి
(బడకెళము) కాస్తున్నారు. మీరొక్కరే కాదు, సూర్యచంద్రులు సైతం పగలు, రాత్రి వేళల్లో
ఎదురెదురు దిక్కులలో ఉండి కాపలా కాస్తున్నారు.
విశేషాలు
"తిరుపణి మణఁగెను తిరుగరా దెవ్వరికి" అనేది రాత్రివేళ
ఆలయ నియమాన్ని, అనధికార ప్రవేశం నిషిద్ధమని సూచిస్తోంది.
"మరల నెలుగియ్యరో మగపారి" అనే మాటలు భటులు నిర్భయంగా,
స్పష్టంగా, గంభీరంగా తమ విధిని నిర్వర్తించాలని, పహరా కేకల్లో
ఏమరుపాటు ఉండకూడదని తెలుపుతున్నాయి.
"పరగ దేవత లెల్ల బడకెళ మున్నారు" అనేది భటుల నైతిక
స్థైర్యాన్ని పెంచడానికి, వారు పవిత్రమైన, దైవదత్తమైన విధిని నిర్వర్తిస్తున్నారనే భావనను
కలిగించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. దేవతలు కూడా కావలి కాస్తున్నారంటే ఆ ప్రదేశం ఎంత
పవిత్రమైనదో అర్థమవుతుంది.
సూర్యచంద్రులను కూడా కాపలాదారులుగా పేర్కొనడం - కాలం,
ప్రకృతి శక్తులు కూడా స్వామివారి సేవలో ఉన్నాయని, కావున భటులు తమ
విధిని అత్యంత పవిత్రంగా భావించాలని తెలుపుతోంది.
చరణం 3
శ్రీ వేంకటేశ్వరుఁడు చిత్తగించీ లోననదె
కోవర మెన్నికెరో కోటిపారి
ఆవల బంగారుగుదియలు ఘల్లు రనఁగా
తావుల హనుమంతునితలారి పారి
తాత్పర్యము
అదిగో! శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు లోపలనే ఉండి, మీరు చేసే
ప్రతి అభ్యర్థనను సావధానముగా వింటాడు (చిత్తగించి). కావున, మీరు కాపలా
కాసేటప్పుడు పలికే అధికమైన (కోవరము), ప్రసిద్ధమైన (ఎన్నికెరో) పహరా పదాల చివరి అంచును
ఒకరికొకరు బాగా వినబడేటట్లుగా, తడవతడవకి గట్టిగా అనండి.
మీరు పహరా తిరుగుతూ కేకలు వేసేటప్పుడు, మీ చేతుల్లో
ఉన్న నాలుగు మూరల నిడివిగల బంగారు దండాలు (గుదియలు) "ఘల్లు"మని శబ్దం
చేస్తూ నేపథ్య సంగీతంలా వంత పాడతాయి.
మీరు కాపలా కాస్తున్న ఈ పవిత్రమైన స్థలాలలో, ఆంజనేయ స్వామి
కూడా దొంగతనం పోక (దొంగలు రాకుండా) రాత్రులందు కావలి కాచే దొరతనపు బంటులా ఉన్నాడు.
ఆయన మీకు తోడుగా ఉన్నాడని తడవతడవకు అనుకొంటూ కాపలా కాయండి.
విశేషాలు
"శ్రీ వేంకటేశ్వరుఁడు చిత్తగించీ లోననదె" అనే వాక్యం
భటులకు తమ పనిని శ్రద్ధగా చేయాలనే ప్రేరణనిస్తుంది. తమ విధినిర్వహణ స్వామి
దృష్టికి వెళ్తుందనే భావన వారిలో అంకితభావాన్ని పెంచుతుంది.
"కోవర మెన్నికెరో కోటిపారి" అనేది పహరా పదాలను
స్పష్టంగా, గట్టిగా పలకడం ఎంత ముఖ్యమో తెలియజేస్తుంది. కాపలా కేకలు
అస్పష్టంగా ఉండకూడదని కవి హెచ్చరిస్తున్నాడు.
"బంగారుగుదియలు ఘల్లు రనఁగా" అనేది ఆనాటి కాపలా భటులు
ధరించిన రాజమర్యాదను, వారి చేతిలో ఉండే ఆయుధం (దండం) యొక్క ప్రాధాన్యతను
సూచిస్తుంది. ఆ శబ్దం కూడా కాపలాలో భాగమని తెలుపుతోంది.
"హనుమంతునితలారి
పారి" అనేది ఆంజనేయ స్వామిని ప్రధాన ద్వారపాలకుడిగా, రాత్రివేళ
కావలి కాచే నాయకుడిగా పేర్కొనడం - భటులకు అత్యంత అండదండగా, దైవశక్తి
తోడుగా ఉందని ధైర్యం ఇస్తుంది. తలారి అంటే కాపలాదారు లేదా గ్రామాధికారి.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -90 (31 -10 -2025)
కీర్తన: కంకణ మిదిగో చూడ గదరమ్మ
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారి శృంగార సంకీర్తనలలో ఈ కీర్తన
మధుర భక్తికి చక్కని ఉదాహరణ. ఇక్కడ నాయిక (జీవాత్మ) తన సఖులతో (లోకపు బంధువులతో)
శ్రీ వేంకటేశ్వరుని (పరమాత్మ)తో తనకున్న బంధం గురించి మాట్లాడే సందర్భం ఉంది.
నాయిక వేంకటేశ్వరునిపై తన అనురాగం దృఢమైనదని, దానిని ఎవరూ
మార్చలేరని, ఆ స్వామి కటాక్షం వలనే తనకు మోక్షం సిద్ధించిందని
వివరిస్తుంది. బాహ్యంగా ఇది విరహంతో ఉన్న ప్రేయసి తన సఖులపై చూపే చిలిపి కోపంగా
కనిపించినా, అంతరంగా అది పరమేశ్వరాయత్తమైన (భగవంతుని ఆధీనంలో ఉన్న)
జీవుని ఆనంద స్థితిని తెలియజేస్తుంది.
పల్లవి
కంకణ మిదిగో చూడ - గదరమ్మ, వీర
కంకణ మతని కిగా - గట్టితి నోయమ్మలాలా॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
అమ్మా! ఇదిగో నా చేతికి ఉన్న కంకణం (గాజు) చూడండి. ఇది
మామూలు కంకణం కాదు, నేను ఆ శ్రీ వేంకటేశ్వరుని (పరమాత్మ) కొరకు కట్టుకున్న
వీరకంకణం (శపధం) ఇది.
విశేషాలు
కంకణం: మామూలుగా చేతికి ధరించే ఆభరణం. ఇక్కడ నిశ్చయానికి,
బంధానికి గుర్తుగా చెప్పబడింది.
వీర కంకణం: ఏదైనా ఒక పనిని సాధించడానికి లేదా ఒక
ప్రమాణాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి కట్టుకునే కంకణం. నాయిక, స్వామితో
శాశ్వత బంధం కోసం పట్టిన పట్టుదలను ఇది సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
కంకణం అంటే భగవంతుని పట్ల గల స్థిరమైన, దృఢమైన నిశ్చయం
(భక్తి బంధం).
నాయిక (జీవాత్మ) తన హృదయంలో స్వామి (పరమాత్మ) పట్ల ఉన్న
అచంచలమైన ప్రేమ బంధాన్ని లోకానికి చాటి చెప్తోంది. స్వామిని చేరుకోవడంలో ఎదురయ్యే
ఆటంకాలను ఎదుర్కోవడానికి చేసుకున్న శపథమే ఈ వీర కంకణం.
చరణం 1
నన్నిక నేమి పలుమారు - నలయించకు రోయమ్మ
కన్నెనై యతనిపై వే - కన్నులోయమ్మ
వున్నవేమి సహించవు - వూరకుండ గదరమ్మ
యెన్ని చెప్పినా మానరు - యేలచలమమ్మలాలా॥కంకణ॥
తాత్పర్యము
అమ్మా! నన్ను పదేపదే ఎందుకూ బాధించకండి. కన్నెను (అపక్వమైన
భక్తురాలిని/అనన్య భక్తి ఉన్నదాన్ని) అయిన నేను ఆయనపైనే (శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపైనే)
మనసు ఉంచాను. నేను చేసిన తప్పులు ఏమైనా ఉంటే సహించకుండా ఎందుకని ఊరుకోకుండా అల్లరి
చేస్తున్నారు? మీరు ఎన్ని చెప్పినా ఆయన (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) మానరు (నన్ను
వదలరు). మీ ఈ చలము (పంతం) దేనికి?
విశేషాలు
అలయించకు రోయమ్మ: నాయిక సఖులు తనను స్వామి నుండి వేరు
చేయాలని ప్రయత్నిస్తున్నారని భావించడం.
కన్నెనై యతనిపై వే కన్నులోయమ్మ: ఇక్కడ 'కన్నె' అంటే లౌకిక
విషయాలపై దృష్టి లేని, కేవలం భగవంతునిపైనే దృష్టి ఉన్న అపక్వమైన భక్తురాలిగా అర్థం
చేసుకోవచ్చు.
ఎన్ని చెప్పినా మానరు: స్వామి తనపై చూపిన ప్రేమను, అనుగ్రహాన్ని
ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వదులుకోరు అనే స్వామి నిశ్చయ స్వభావం ఇక్కడ చెప్పబడింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
సఖులు అంటే బౌద్ధిక అహంకారాలు, లోక నిందలు,
సంసార బంధాలు. జీవాత్మ, ఆ బంధాలు తనను భగవంతుని నుండి వేరు చేయడానికి
ప్రయత్నిస్తున్నాయని భావిస్తోంది.
భగవంతునితో అనుబంధాన్ని విడిపించడానికి ప్రయత్నిస్తున్న
లోకపు మాటలను పట్టించుకోకుండా, స్వామిపై తనకున్న అనన్య ప్రేమ కారణంగా, ఆ స్వామి తనను
ఎన్నటికీ విడిచిపెట్టరని జీవాత్మ దృఢ నిశ్చయాన్ని ప్రకటిస్తోంది.
చరణం 2
ఒంటి నన్నేక చిత్తాన - వుండనియ్యగదరమ్మ
వెంటవెంట వచ్చి యేల - వేచేరోయమ్మ
ముంటిమీది తపమున - మునినైయున్నానోయమ్మ
అంటు బాయలేనెంతైన - అతనితో నమ్మలాలా॥కంకణ॥
తాత్పర్యము
అమ్మా! నన్ను ఒంటరిగా (ఏకాంతంగా), ఏక చిత్తంతో
(ఏకాగ్రతతో) ఉండనివ్వండి. ఎందుకు పదేపదే నా వెంట వచ్చి నన్ను వేధిస్తున్నారు (బాధ
పెడుతున్నారు)? నేను ముళ్ల మీద తపస్సు చేస్తున్న మునిలాగా ఆయన (శ్రీ
వేంకటేశ్వరుని) ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నాను. ఆయనతో ఏర్పడిన ఈ అంటు (బంధం/సంబంధం) ఎంత
ప్రయత్నించినా వదలలేను అమ్మా.
విశేషాలు
ఒంటినన్నేక చిత్తాన వుండనియ్యగదరమ్మ: ఇంద్రియాలను
నిగ్రహించుకొని, మనస్సును భగవంతునిపై నిలిపి ఏకాగ్రంగా ఉండాలని నాయిక
కోరుకుంటోంది.
ముంటిమీది తపము: అత్యంత కఠినమైన, నిష్ఠతో కూడిన
తపస్సు. స్వామిని పొందడానికి తాను పడుతున్న నిరంతర శ్రమను సూచిస్తుంది.
అంటు బాయలేను: ఏర్పడిన అనుబంధాన్ని, ఎంత కష్టం
వచ్చినా వదులుకోలేను అని చెప్పడం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఏక చిత్తము అంటే ఏకాగ్రత. లోక విషయాలు లేకుండా కేవలం
భగవదనుభూతిలోనే లీనమై ఉండాలనే భక్తుని ఆకాంక్ష ఇది.
ముంటిమీది తపము అనేది భగవంతుడిని పొందడానికి చేసే కఠినమైన
సాధన (గురు సేవ, నిరంతర నామస్మరణ, ధ్యానం).
అంటు అనేది భగవంతునితో జీవాత్మకున్న సహజ, విడదీయరాని
సంబంధం. ఆ సంబంధం (ఆశ్రయం) నుండి తాను ఎన్నటికీ దూరం కాలేనని జీవాత్మ (భక్తురాలు)
చెప్తోంది.
చరణం 3
ఎరవులవారివలె - నేమియు నన్ననకురమ్మ
మరులైతినో యలమేలు - మంగనోయమ్మ
తిరువేంకటగిరి - దేవశిఖామణి
వురముపై యుయ్యాల - వూగేనిట్లేయమ్మలాలా॥కంకణ॥
తాత్పర్యము
అమ్మా! ఎరువు తెచ్చుకున్న వారి వలె (అపరిచితులుగా) ఏమీ
నన్ను నిందించకండి. నేను ఆ శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై ప్రేమతో పిచ్చిదానిలా మారిపోయాను,
నేను సాక్షాత్తూ ఆ అలమేలు మంగమ్మను సుమా! ఆయన, తిరువేంకటగిరి
దేవశిఖామణి (దేవతలలో ఉత్తముడు), తన వక్షస్థలంపై (ఉరముపై) నన్ను ఉయ్యాల ఊపుకుంటున్నాడు
అమ్మా!
విశేషాలు
ఎరవులవారివలె: తాత్కాలికంగా అరువు తెచ్చుకున్న వారి వలె.
అంటే, స్వామితో తన సంబంధం తాత్కాలికం కాదని, శాశ్వతమని నొక్కి చెబుతోంది.
మరులైతిని: ప్రేమతో మతి చెడిన దానిలా అయ్యాను. ఇక్కడ
భగవద్విషయంలో మరేమీ పట్టని పరమ భక్తిని సూచిస్తుంది.
అలమేలు మంగ: సాక్షాత్తూ
శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దేవేరి. నాయిక తన దివ్యత్వాన్ని, ఉన్నత
స్థానాన్ని ప్రకటించడం.
వురముపై యుయ్యాల వూగే: స్వామి వక్షస్థలంపై స్థిరంగా ఉండడం,
అంటే మోక్షాన్ని పొందడం, ఆయన శాశ్వత అనుగ్రహానికి పాత్రురాలు కావడం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
మరులైతిని (పిచ్చిదానిలా మారడం): ప్రేమ పారవశ్యం, భగవదావేశం అనే
ఉన్నత భక్తి స్థితి.
అలమేలు మంగ: జీవాత్మ, స్వామితో
సమానమైన ఐక్యతను (సారూప్యాన్ని) పొందిన స్థితి.
తిరువేంకటగిరి దేవశిఖామణి వురముపై యుయ్యాల వూగే:
జీవాత్మ పరమాత్మ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుని) వక్షస్థలంలో స్థిరంగా స్థానం పొందడం,
అంటే పరమపదాన్ని (మోక్షాన్ని) చేరుకోవడం. తాను స్వామికి అతి ప్రియమైన దానిని,
ఆయన శాశ్వత అనుగ్రహం పొందిన దానిని అని జీవాత్మ (భక్తురాలు) సగర్వంగా
ప్రకటిస్తోంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -91 (02 -11 -2025)
కంటిఁగంటి నిలువుచక్కనిమేను దండలును అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని అనేక
విధాలుగా కీర్తించారు. శృంగార కీర్తనలలో స్వామిని దివ్యమంగళ స్వరూపంతో వర్ణించడం,
ఆ అందాన్ని ఆస్వాదించడం ముఖ్యంగా కనిపిస్తుంది. ఈ కీర్తనలో, అన్నమయ్య శ్రీ
వేంకటేశ్వరస్వామి దేదీప్యమానమైన ఆకారాన్ని, ఆయన ధరించిన ఆభరణాల తేజస్సును మనోహరంగా వర్ణించారు. స్వామిని
ప్రేమభరితమైన చూపులతో, మనోజ్ఞమైన నవ్వుతో చూసిన అనుభూతిని భక్తులకు పంచి, ఆ దివ్య దర్శనం
యొక్క మాధుర్యాన్ని తెలియజేస్తున్నారు. ఈ వర్ణన భక్తులకు స్వామి రూపంలోని
సౌందర్యాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతుంది.
పల్లవి
కంటిఁగంటి నిలువుచక్కనిమేను దండలును
నంటుఁజూపులను జూచే నవ్వుమోముదేవుని॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
నేను చూసాను, చూసాను! నిలువెత్తుగా, చక్కనైన
ఆకృతితో ఉన్న దేహమును, దండల వంటి (బలమైన) చేతులను, అలాగే స్నేహంతో
కూడిన చూపులతో చూసే నవ్వుతున్న మోము గల దేవుణ్ణి నేను దర్శించాను.
విశేషాలు
కంటిఁగంటి: ఈ పద ప్రయోగం స్వామి దర్శనంలోని ఆనందాన్ని,
ఉద్వేగాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆ దర్శనం ఎంత అద్భుతమైందో చెప్పడానికి ఈ
ద్విరుక్తి (రెండుసార్లు చెప్పడం) వాడబడింది.
నంటుఁజూపులు: అంటే స్నేహము, అనురాగము
నిండిన చూపులు. స్వామి చూపులలోని కరుణ, వాత్సల్యం ఇందులో వ్యక్తమవుతున్నాయి.
నవ్వుమోముదేవుని: స్వామి ప్రసన్నతను, సౌమ్యతను
తెలిపే విశేషణం. ఈ రూపం భక్తులకు మరింత ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది.
చరణం 1
కనకపుఁపాదములు గజ్జెలు నందెలును
ఘనపీతాంబరము పైకట్టు కటారి
మొనసి యొడ్డాణపు మొగపుల మొలనూలు
ఒనర నాభీకమల ముదరబంధములు॥కంటి॥
తాత్పర్యము
బంగారు రంగులో ఉన్న పాదాలను, వాటికి ఉన్న
గజ్జెలను, అందెలను చూశాను. గొప్పదైన పీతాంబరమును (పట్టు పచ్చని
వస్త్రము), దానిపైన కట్టిన కటారిని (కత్తిని), చక్కగా అమర్చిన
ఒడ్డాణం (మొలనూలు) ముందు భాగపు మొగపులను (హారాదుల అగ్రభాగము), ఒప్పుగా ఉన్న
నాభి కమలాన్ని, ఉదరబంధములను (కడుపునకు చుట్టిన పట్టీలను) కూడా చూశాను.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో పాదాల నుండి నడుము వరకు స్వామి రూపం, ఆభరణాల వర్ణన
ఉంది.
కనకపుఁపాదములు: బంగారు కాంతులతో మెరిసే పాదాలు.
పీతాంబరము, కటారి: విష్ణువు యొక్క రాజసము, వీరత్వము ఈ
వస్త్రధారణ, కటారి ధారణ ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది. తిరుమలలో స్వామికి కత్తి
ధరించడం ఆనవాయితీ.
మొగపుల మొలనూలు: నడుముకు ధరించిన ఒడ్డాణం యొక్క నైపుణ్యం,
అలంకరణ ఇక్కడ చెప్పబడింది.
చరణం 2
గరిమ వరదహస్త కటిహస్తములును
సరస నెత్తిన శంఖచక్రహస్తములు
ఉరముపై కౌస్తుభ మొప్పగు హారములు
తరుణి యలమేల్మంగ తాళి పద్మలును॥కంటి॥
తాత్పర్యము
గౌరవంతో కూడిన వరదహస్తమును (అభయమిచ్చే చేతిని), కటిహస్తమును
(నడుముపై ఉంచిన చేతిని), చక్కగా పట్టుకున్న శంఖచక్రాలు ఉన్న చేతులను, వక్షస్థలంపై
ఉన్న కౌస్తుభమణిని, ఒప్పుగా ఉన్న హారములను, మరియు దేవేరి
అలమేల్మంగమ్మ యొక్క తాళి (మంగళసూత్రం) యొక్క చిహ్నమైన పద్మములను కూడా చూశాను.
విశేషాలు
ఈ చరణం స్వామి చేతులు, వక్షస్థలం
యొక్క వర్ణన.
వరదహస్త, కటిహస్త: స్వామి విగ్రహంలో సాధారణంగా కనిపించే భంగిమలు.
ఒకటి రక్షణ, ఆశీర్వాదం ఇవ్వగా, మరొకటి యోగ భంగిమను సూచిస్తుంది.
శంఖచక్రహస్తములు: స్వామి యొక్క ప్రధాన ఆయుధాలు, ఆయన శక్తిని,
సార్వభౌమత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి.
కౌస్తుభము, అలమేల్మంగ తాళి పద్మలు: ఈ ఆభరణాలు స్వామికి లక్ష్మీదేవితో
(అలమేల్మంగ) ఉన్న అభేదాన్ని, సంపదను, వైభవాన్ని తెలియజేస్తాయి. అలమేల్మంగమ్మ తాళిని స్వామి తన
వక్షస్థలంపై ధరించడం వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని విశేషం.
చరణం 3
కట్టిన కంటసరులు ఘనభుజకీర్తులు
కట్టాణిముత్యాల సింగారనామము
నెట్టన శ్రీవేంకటేశ నీకుఁ గర్ణపత్రములు-
నట్టె సిరసుమీఁద నమరే కిరీటము॥కంటి॥
తాత్పర్యము
ధరించిన కంటసరులను (మెడలో హారాలు), గొప్ప
భుజకీర్తులను (భుజాలపై ధరించే ఆభరణాలు), మిక్కిలి గుండ్రని, ప్రశస్తమైన
జాతి ముత్యాలతో చేసిన సింగారనామమును (తిరునామాన్ని), ఓ శ్రీ
వేంకటేశా, నీ చెవులకు ఉన్న కర్ణపత్రములను (చెవి ఆభరణాలను), మరియు సరిగ్గా
తలపైన అమరి ఉన్న కిరీటమును కూడా చూశాను.
విశేషాలు
ఈ చరణంలో స్వామి మెడ, భుజాలు,
ముఖం, శిరస్సుపై ఉన్న ఆభరణాల వర్ణన ఉంది.
ఘనభుజకీర్తులు: స్వామి యొక్క బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని
సూచిస్తాయి.
కట్టాణిముత్యాల సింగారనామము: నుదుటిపై ధరించే
ఊర్థ్వపుండ్రము (తిరునామము) ముత్యాలతో అలంకరించబడి ఉండటం ఈ రూపం యొక్క విశేష
అలంకరణను సూచిస్తుంది.
కిరీటము: స్వామి రాజత్వాన్ని, దైవత్వాన్ని
సూచిస్తుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -92 (03 -11 -2025)
కంటి శుక్రవారము గడియ లేడింట
( నా అన్నమయ్య పద పుష్కరిణి పుస్తకంలో ఈ
కీర్తనకు సంబంధించిన అద్భుతమైన
చిత్రాన్ని గీసిన శ్రీ కేవీ భీమారావుగారికి కృతజ్ఞతలు.)
అవతారిక
శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారికి ప్రతి శుక్రవారం నిర్వహించే
అభిషేక సేవ అత్యంత విశిష్టమైనది. భక్తకవి అన్నమాచార్యులు శుక్రవారం ఉదయం ఆ సమయంలో
స్వామివారి దివ్యమంగళ రూపాన్ని దర్శించి పరవశించి ఈ మధురమైన కీర్తనను రచించారు.
పల్లవి
కంటి శుక్రవారము గడియ లేడింట
అంటి అలమేల్మంగ అండనుండే స్వామిని॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
శుక్రవారం నాడు సుమారు ఉదయం అయిదు - ఆరు గంటల మధ్య (ఏడు
ఘడియల సమయం) శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని నేను చూశాను. ఆ స్వామి ఎవరు? అలమేల్మంగ
తల్లిని తన వక్షస్థలంలో (రొమ్ములో) అంటిపెట్టుకొని, ఎల్లప్పుడూ తన
చెంతనే ఉంచుకునే స్వామిని దర్శించాను.
విశేషాలు
గడియ లేడింట: 'గడియ' అనేది కాలమానం. సుమారు రెండున్నర ఘడియలు ఒక గంట.
ఏడు ఘడియలు అంటే సుమారు $5$ నుండి $6$ గంటల సమయం. ఇప్పటికీ తిరుమలలో శుక్రవారపు అభిషేకం ఉదయం ఆ
సమయంలోనే జరుగుతుంది.
లక్ష్మీదేవి ఈ లోకంలో మూడు రకాలుగా పూజలు అందుకొంటుంది. 1.
కామ్య అర్చా రూపంలో వేరే ఎవరితోను కలపకుండా విడిగా పూజలు అందుకొంటుంది. 2.
భోగ అర్చా రూపంలో స్వామివారి పక్కగా ఉండి పూజలు అందుకొంటుంది. 3.లయ అర్చా
రూపంలో స్వామివారి వక్షస్థలంలో ఉండి భక్తులమీద దయ చూపిస్తుంది. ఇంకో విశేషం- అన్ని
ఆభరణాలు శుక్రవారం అభిషేకంలో స్వామివారికి తీసేస్తారుకాని- అమ్మవారి ఆభరణాన్ని
మాత్రం తీయరు. ఆమె సర్వకాల సర్వావస్థల్లోను స్వామిని విడనాడని తల్లి. అందుకే
-అభిషేక సమయంలో లయ అర్చా రూపంలో లక్ష్మీ అమ్మవారిని ధరించిన 'శ్రీ 'వేంకటేశుని
చూసి పరవశిస్తూ అన్నమయ్య "అలమేల్మంగ అండనుండే స్వామిని" అన్నాడు.
.
చరణం 1
సొమ్ములన్నీ కడఁబెట్టి సొంపుతో గోణముగట్టి
కమ్మని కదంబముకప్పు పన్నీరు
చెమ్మతోన వేష్టువలు ఱొమ్ము తల మొల చుట్టి
తుమ్మెదమైచాయతోన నెమ్మదినుండే స్వామిని॥కంటి॥
తాత్పర్యము
అభిషేకం కోసం స్వామివారి ఆభరణాలన్నీ తీసి దూరంగా ఉంచారు.
అందముగా గోచీ కట్టారు. సుగంధ ద్రవ్యాల మిశ్రమం (కదంబం) కలిపిన పన్నీరుతో తడిచిన
వస్త్రాలను రొమ్ము మీద, తల మీద, మొల చుట్టూ చుట్టారు. అటువంటి, తుమ్మెద రెక్కల
కాంతిని (నల్లటి, మెరిసే రంగు) పోలిన శరీర కాంతితో ప్రశాంతంగా ఉన్న స్వామిని
చూశాను.
విశేషాలు
సొమ్ములు కడఁబెట్టి: ఆభరణాలు తీసివేయడం అనేది అభిషేకానికి
సన్నాహం.
కమ్మని కదంబము కప్పు పన్నీరు: కదంబం అనేది సుగంధ ద్రవ్యాల
మిశ్రమం. ఆ పన్నీటిని తడిపిన వస్త్రాలు (వేష్టువలు) సువాసనతో ఉన్నాయని భావం.
తుమ్మెదమైచాయతోన: అభిషేకానికి ముందు ఆభరణాలు, అలంకారాలు లేని
స్వామివారి నిజమైన, నల్లటి దేహకాంతిని 'తుమ్మెద రెక్కల్లాంటి కాంతి'తో పోల్చడం
అద్భుతమైన కవిత్వ లక్షణం.
చరణం 2
పచ్చకప్పురమె నూఱి పసిఁడిగిన్నెల నించి
తెచ్చి శిరసాదిగ దిగ నలఁది
అచ్చెరపడిచూడ అందరికన్నుల కింపై
నిచ్చమల్లె పూవువలె నిటు తా నుండే స్వామిని॥కంటి॥
తాత్పర్యము
చల్లగా, మంచి వాసనతో ఉండే పచ్చ కర్పూరాన్ని మెత్తగా నూరి, బంగారు
గిన్నెల్లో పోశారు. దానిని తీసుకొచ్చి స్వామివారి తల మొదలుకొని క్రింద వరకు (పాదాల
వరకు) అంతటా పూతగా రాశారు. ఆ అలంకారాన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపడుతున్నారు. అది
అందరి కళ్ళకు ఆనందాన్ని ఇస్తూ, అన్ని కాలాలలో పూసే తెల్లటి నిత్యమల్లె పూవులా
ప్రకాశిస్తున్న స్వామిని చూశాను.
విశేషాలు
పచ్చకప్పురం: ఇది చల్లదనాన్ని, సువాసనను ఇచ్చే
ద్రవ్యం. అభిషేకానంతరం స్వామికి అలంకరిస్తారు. దీనితో స్వామివారి నల్లటి రూపం
తెల్లటి కాంతితో మరింత మెరిసిపోతుంది.
నిచ్చమల్లె పూవువలె: నిత్యమల్లె పూవు ఎల్లప్పుడూ స్వచ్ఛంగా,
తెల్లగా వికసించి ఉంటుంది. స్వామివారు కూడా నిత్య ప్రకాశంతో, స్వచ్ఛంగా,
ఆనందాన్ని ఇచ్చే స్వభావం కలవాడని ఈ పోలిక తెలియజేస్తుంది. ఈ పోలిక స్వామివారి
స్వభావాన్ని వర్ణిస్తుంది.
చరణం 3
తట్టుపునుఁగె కూర్చి చట్టలు చేరిచి నిప్పు
పట్టి కరఁగించి వెండిపళ్యాల నించి
దట్టముగ మేనునిండ పట్టించి దిద్ది
బిట్టువేడుక మురియుచుండే బిత్తరి స్వామిని॥కంటి॥
తాత్పర్యము
గొప్ప పునుగుపిల్లి తైలాన్ని (సుగంధ తైలం) ఒకచోట పోగు చేసి,
పై పూతలను కలిపి, నిప్పుపై ఉంచి కరిగించి, వెండి పళ్లాలలో
పోశారు. ఆ తైలాన్ని స్వామివారి శరీరం నిండా దట్టంగా పూసి, చక్కగా
అలంకరించారు. అప్పుడు ఆ సేవకు బాగా సంతోషంతో, నిగనిగా
మెరిసిపోతున్న, చమత్కారి అయిన (అందరినీ ఆకర్షించే) స్వామిని చూశాను.
విశేషాలు
తట్టుపునుఁగు: పునుగు పిల్లి నుండి లభించే సుగంధ తైలం. ఇది
శరీరాన్ని నిగనిగలాడేలా చేస్తుంది.
బిట్టువేడుక మురియుచుండే బిత్తరి స్వామిని: భక్తులు చేసిన
అభిషేకానికి, సేవలకి స్వామి మురిసిపోయాడన్నాడు అన్నమయ్య. ఇది మిగతా కవులు
చేయలేని వర్ణన..మురిసిపోవటం ఒక జీవ చేష్ట. తనకు
ఇష్టమయినది ఎదుటివారు ఇష్టంతో చేస్తే ఎవరైనా మురిసిపోతారు. అభిషేకాలకు అగ్రహారాలు వ్రాసిచ్చిన అన్నమయ్య ఇష్ట పూర్వకంగా తనకు అభిషేకం
జరిస్తుంటే,స్వామివారు మురిసిపోయారు. తన ఆనందాన్ని అన్నమయ్యకు
ప్రదర్శించారు. అచ్చమైన, స్వచ్ఛమైన వర్ణనలు చేసిన కవిని అనుగ్రహించారు. ఆ భక్తకవి
స్వామి అనుగ్రహాన్ని ఇలా కీర్తనలో అక్షర బద్దం వేసి తరతరాలుగా మానవ జాతిని మురిపిస్తున్నాడు.
ప్రతి శుక్రవారం స్వామివారి అభిషేకంతర్వాత నుదిటిపై
అలంకరించబడే నామాలు మొదలైన వాటికి 16 తులాల పచ్చకర్పూరం, 11/2 తులాల కస్తూరి
వాడతారు. అభిషేకం తర్వాత మూలమూర్తికి 24 మూరల పొడవు 4మూరల వెడల్పుగల
సరిగంచు పెద్ద పట్టువస్త్రాన్ని ధోవతీగా, 12 మూరల పొడవు 2
మూరల వెడల్పుగల పట్టువస్త్రాన్ని ఉత్తరీయంగా కడతారు (హరికొలువు 233పుట ).
మూడు చరణాల్లోను కవి మూడు విలక్షణమైన పోలికలు
వాడాడు. 1. సొమ్ములన్నీ తీసేసిన తర్వాత స్వామి నల్లటి తుమ్మెదలా ధగధగా
మెరిసిపోయాడు. ఈ వర్ణన స్వామి రూపానికి సంబంధించింది. 2. పచ్చకర్పూరాలు
రాసిన తర్వాత నిత్య మల్లె పూవులా తెల్లగా మెరిసిపోయాడు. ఈ వర్ణన స్వామి
స్వభావానికి సంబంధించింది. నిత్యమల్లెపూవు చెట్టు సంవత్సరం పొడుగునా, అన్నికాలాలలో
పూసే స్వభావం కలది. స్వామివారు కూడా నిత్య ప్రకాశంతో, ప్రపంచాన్ని
ఆనందనిలయం చేసే ఆనంద స్వభావం కలవాడు. 3. పునుగు పిల్లి తైలం రాసిన తర్వాత నిగనిగా
మెరిసిపోయాడు. ఈ వర్ణన ఆకర్షణకి సంబంధించింది. నిగనిగా మెరిసేది హృదయాన్ని
చటుక్కున ఆకర్షిస్తుంది. స్వామిలోని ఆకర్షణ గుణమే కదా -ఇన్ని కోట్లమందిని తిరుమలకు
ప్రయాణం చేయిస్తోంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -93 (04 -11 -2025)
ఇందులో నాయిక (గోపిక/జీవాత్మ) శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని
(నాయకుడు/పరమాత్మ) అన్యాయంగా అలక్ష్యం చేయవద్దని, తన అనన్యమైన,
నిష్కపటమైన ప్రేమను ఎలుగెత్తి చాటుతోంది. శ్రీకృష్ణపరమాత్మ భగవద్గీతలో
అనుగ్రహించిన "అనన్యాశ్చింతయంతో మాం..." (9-22) అనే
చరమశ్లోకంలోని శరణాగత భక్తికి ఈ సంకీర్తన నిలువెత్తు నిదర్శనం. నాయిక తన ప్రతీ
క్రియలో, ప్రతీ స్థితిలో నాయకుడిపైనే ఆధారపడటాన్ని, అతడినే
తలవడాన్ని ఉద్వేగంగా వెల్లడిస్తుంది.
కీర్తన పాఠం
పల్లవి:
కటకటా అయ్యో కాంత నింత యేపుదురా
అటమటముగాదు నీ యాన సుమ్మీ నిజమయ్య॥కటకటా॥
చరణం 1:
కొసరినా నిన్నే కాని కోపించినా నిన్నే కాని
కసరినా నిన్నే కాని కాదన్నా నిన్నే కాని
విసరినా నిన్నే కాని వేసరినా నిన్నే కాని
ఇసుమంతైనా అన్యమెఱుఁగదయ్యా॥కటకటా॥
చరణం 2:
అలసినా నిన్నే కాని ఆఁకొన్నా నిన్నే కాని
పిలిచినా నిన్నే కాని పేరుకొన్నా నిన్నే కాని
సొలసినా నిన్నే కాని సోఁకనాడినా నిన్నే కాని
కలనైనా తలఁపెందూ కలుగదు గదవయ్యా॥కటకటా॥
చరణం 3:
కొనియాడినా నిన్నే కాని గుంపించినా నిన్నే కాని
పనవినా నిన్నే కాని పాడినా నిన్నే కాని
మనసిచ్చి యలమేలుమంగపతి వేంకటేశ
యెనసితివి మా చెలి నింక నేచ నేమిటికయ్యా॥కటకటా॥
పల్లవి: కటకటా అయ్యో కాంత నింత యేపుదురా
తాత్పర్యము
అయ్యో! దేవుడా, కటకటా! ఈమె (నాయిక) ఇంతగా విలపిస్తుంటే ఇంకా
ఎందుకు బాధ పెడతావు? ఇది మోసం (అటమటము) కాదు, నీపై ప్రమాణం
చేసి చెబుతున్నాను, ఇది నిజం సుమా!
విశేషాలు
కటకటా అయ్యో: నాయిక పడిన బాధకు, నాయకుడు కరుణ
చూపకపోవడానికి వ్యక్తంచేసిన తీవ్రమైన విచారం, ఆవేదన.
కాంత: ఇక్కడ నాయికను ఉద్దేశించి, ఆమె పడుతున్న
దుస్థితిని నాయకుడికి గుర్తు చేస్తోంది.
నీ యాన సుమ్మీ: తన మాట నిజమని, నాయిక ప్రేమ
నిష్కపటమైనదని నమ్మించడానికి నాయకుడిపైనే ప్రమాణం చేయడం జరిగింది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
పరమాత్మా! శరణు వేడిన ఈ జీవాత్మను (కాంతను) నీవు ఇంకా
ఎందుకు సంసార బాధలతో (ఏచుట) వేధిస్తున్నావు? నీపై
పెట్టుకున్న అనన్యమైన భక్తి, ప్రేమ మోసము (అటమటము) కాదు, నీపై ఒట్టు,
ఇది నిజమైన శరణాగతి. తక్షణమే నాపై కరుణ చూపించు.
చరణం 1: కొసరినా నిన్నే కాని ... ఇసుమంతైనా అన్యమెఱుఁగదయ్యా
తాత్పర్యము
అలిగినా (కొసరినా) నిన్నే కోరింది, కోపగించుకున్నా
నీపైనే, తిరస్కరించినా (కసరినా) నిన్నే, నీ ప్రేమను
కాదన్నా నిన్నే, దూరం చేసినా (విసరినా) నిన్నే, చివరకు విసుగు
చెందినా (వేసరినా) నిన్నే తలచింది. ఇసుమంతైనా (కొంచెం కూడా) నీవు కాక మరొకరిని ఆమె
ఎరుగదు కదా!
విశేషాలు
ఈ చరణంలో ద్వంద్వ భావాలు (కోపం-అలుక, స్వీకారం-నిరాకరణ)
అన్నీ నాయకుడిపైనే చూపబడ్డాయి. అనగా నాయిక యొక్క సకల క్రియలకు నాయకుడే మూలము.
ఇసుమంతైనా అన్యమెఱుఁగదయ్యా: నాయిక యొక్క అనన్య భక్తిని ఈ
వాక్యం బలంగా తెలియజేస్తుంది. నాయకుడు తప్ప వేరే ఆధారం లేదని చెబుతోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఓ భగవంతుడా! ఈ జీవుడు నీపై అలగినా, నీవు
నిరాకరించినా, దూరంచేసినా, సంసార బాధలతో విసుగు చెందినా (వేసరినా) తిరిగి నిన్నే
ఆశ్రయిస్తాడు. అన్నిటికీ మూలకారణం నీవే. ఈ జీవాత్మ నీవు తప్ప వేరే దేవతను కానీ,
ఆశ్రయాన్ని కానీ కలలో కూడా ఎరుగదు. ఇది అనన్య భక్తి (ఏకైక శరణాగతి) యొక్క
లక్షణం.
చరణం 2: అలసినా నిన్నే కాని ... కలనైనా తలఁపెందూ కలుగదు గదవయ్యా
తాత్పర్యము
అలసిపోయినా నిన్నే తలచింది, ఆకలి వేసినా
నిన్నే తలచింది, పిలిచినా నిన్నే, పేర్కొన్నా నిన్నే, మూర్ఛపోయినా
(సొలసినా) నిన్నే, మనస్సు నొచ్చే విధంగా మాట్లాడినా (సోఁకనాడినా) నిన్నే. కల
(స్వప్నము)లో కూడా నీవు తప్ప వేరే తలపు కలుగదు కదా!
విశేషాలు
అలసినా, ఆఁకొన్నా, సొలసినా: నాయిక శారీరక, మానసిక
స్థితులలో కూడా నాయకుడిపైనే ఆధారపడటం తెలుస్తుంది.
సోఁకనాడినా: మనస్సు నొప్పి కలిగే విధంగా మాట్లాడినా అనే
అర్థం, నాయకుడితో ఉన్న సన్నిహిత సంబంధాన్ని తెలుపుతుంది. ఇతరులతో మనస్సు నొచ్చేలా
మాట్లాడము కదా!
కలనైనా తలఁపెందూ కలుగదు: ఇది అనన్య చింతన యొక్క పరాకాష్ట.
మెలకువలోనే కాక, నిద్రలో కూడా నాయకుడిపైనే ధ్యాస.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ప్రభూ! ఈ జీవుడు (నాయిక) కష్టాలతో (అలసినా), ఆధ్యాత్మిక
దాహంతో (ఆఁకొన్నా), నీ నామమే పలుకుతుంది. ఈ జీవుడు మాయలో మునిగిపోయినా
(సొలసినా), నీవు మనస్సు నొప్పించినా (శోధించినా) నీ ధ్యాస తప్ప వేరే
ధ్యాస లేదు. జాగ్రత్త, స్వప్న, సుషుప్తి స్థితులలో కూడా నీవే ఆధారం. ఇది సర్వకాల
సర్వావస్థలలో ఉండే భక్తి యొక్క నిదర్శనం.
చరణం 3: కొనియాడినా నిన్నే కాని ... ఇంక నేచ నేమిటికయ్యా
తాత్పర్యము
స్తుతించినా (కొనియాడినా) నిన్నే, ఆవేశపడినా
(గుంపించినా) నిన్నే, కోపగించుకున్నా (పనవినా) నిన్నే, పాడినా నిన్నే.
అలమేలుమంగ పతివైన ఓ వేంకటేశ్వరా! నీవు మనస్ఫూర్తిగా మా చెలిని అంగీకరించావు
(ఎనసితివి) కదా! ఇక ఆమెను బాధించడం (ఏచు ) ఎందుకు?
విశేషాలు
కొనియాడినా, గుంపించినా, పనవినా, పాడినా: ఇది నాయిక యొక్క సమర్పణా భావాన్ని తెలియజేస్తుంది.
స్తుతి-నింద, సంతోషం-కోపం వంటివి అన్నీ నాయకుడితోనే ముడిపడి ఉన్నాయి.
అలమేలుమంగపతి వేంకటేశ: అన్నమయ్య ఈ ముద్రతో కీర్తన
పరమార్థాన్ని తెలియజేశాడు.
ఎనసితివి మా చెలిని: నాయకుడు నాయికను స్వీకరించడం జరిగింది.
స్వీకరించాక కూడా బాధించడం తగదని ప్రశ్నిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
వేంకటేశ్వరా! ఈ జీవాత్మ నిన్ను కీర్తించినా,
నీపై అలిగినా, నిన్నే ధ్యానం చేస్తుంది. నీవు అలమేలుమంగపతివి (శ్రీదేవి,
భూదేవిలతో కూడిన పరమాత్మ) అయినప్పటికీ, ఈ జీవాత్మను
(మా చెలిని) నీలో ఐక్యం చేసుకున్నావు (ఎనసితివి). పరమాత్మతో ఐక్యమైన ఈ జీవుడిని
ఇంకా మాయతో, కర్మలతో ఎందుకు బాధిస్తున్నావు? ఈ లీల చాలు,
శాశ్వతమైన ముక్తిని ప్రసాదించు.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -94 (05 -11 -2025)
"కటకటా విరహు లెక్కడ బ్రదుకఁగలవారు" - వ్యాఖ్యానం
ఈ కీర్తన లో విరహిణి (వియోగంలో ఉన్న నాయిక) తన ప్రియుడైన
శ్రీ వేంకటేశ్వరుని తలచుకుంటూ వసంత ఋతువులోని (ఆమనిలోని) సహజ వాతావరణం కూడా తనకు
ఎలా బాధాకరంగా మారిందో వివరిస్తుంది. సాధారణంగా ఆహ్లాదకరంగా ఉండే కోకిల కూతలు,
పూల సుగంధాలు, మంద పవనాలు వంటివన్నీ విరహంతో ఉన్న వారికి మనోవ్యథను పెంచే
సాధనాలుగా కనిపిస్తాయి. అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో నాయిక యొక్క ఈ ఉద్వేగాన్ని,
ఆర్తిని అద్భుతంగా పలికించారు. చివరకు విరహవేదనకు విరుగుడుగా స్వామి కరుణ ఒకటి
మాత్రమే ఉందని తెలియజేయడం ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన సందేశం.
కీర్తన పాఠం
పల్లవి:
కటకటా విరహు లెక్కడ బ్రదుకఁగలవారు
కుటిలంపుఁగీరములు గూఁటఁబడవాయె॥కటకటా॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము:
అయ్యో! విరహంతో బాధపడుతున్న వారు ఎలా బ్రతకగలరు? (ఎక్కడా
బ్రతకలేరు కదా!) మోసపూరితమైన (వక్రంగా మాట్లాడే) చిలకలు కూడా జత కూడకుండా పోయాయి
(అవి కూడా జంటగా చేరి, మధురంగా పలుకుతూ నా విరహాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి).
విశేషాలు:
నాయిక తన విరహాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ, చుట్టూ ఉన్న
పక్షులు, వాతావరణం సైతం తనకు వ్యతిరేకంగా మారాయని భావిస్తుంది. ఇక్కడ
'కుటిలంపుఁగీరములు' (మోసపూరితమైన చిలకలు) అనే ప్రయోగం అలంకారయుక్తంగా ఉంది.
చిలకల కూతలు విరహిణికి తన ప్రియుడి సరససల్లాపాలను గుర్తుచేసి, బాధను అధికం
చేస్తున్నాయి. అందుకే వాటిని 'కుటిలము' అని నిందిస్తోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఇక్కడ నాయిక జీవాత్మ (భక్తుడు), ప్రియుడు
పరమాత్మ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు). విరహం అంటే భగవంతుని దూరం కావడం. పరమాత్మ
సాన్నిధ్యం లేని జీవుడు ఎక్కడా శాంతిగా బ్రతకలేడు. భౌతిక బంధాలు (కుటిలంపు
కీరములు) కూడా భక్తుడికి మోక్ష మార్గాన్ని మరపింపజేసి, విరహ వేదనను
పెంచుతాయి.
చరణం 1:
పంచబాణునకు నాపద లెందు లేవాయె
మంచుఁగిరణము లతనిమీద మణఁగదాయె
పెంచుకోవిలనోరు పెడతటికిఁ బోదాయె
చంచరీకములకునుఁ జావు లేదాయె॥కటకటా॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము:
మన్మథుడికి (పంచబాణునికి) ఎక్కడా ఆపదలు లేకపోవడం వలన నాపై
తన బాణాలను ప్రయోగిస్తున్నాడు. చల్లని కిరణాలు గల చంద్రుని వేడిమి కూడా తగ్గకుండా
పోయింది (అతని కిరణాలు నాకు మరింత తాపాన్ని కలిగిస్తున్నాయి). మనుషులు పెంచుకునే
కోకిల నోరు కూడా మూగబోకుండా పోయింది (అది పలికే కూత బాధ పెడుతోంది). తుమ్మెదలకు
కూడా చావు లేకపోవడంతో (అవి ఝుంకారాలు చేస్తూ తిరుగుతూ) నా విరహాన్ని
పెంచుతున్నాయి.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో వసంత ఋతువులో (ఆమనిలో) విరహాన్ని పెంచే అంశాలను
నాయిక వర్ణిస్తోంది. పంచబాణుడు (మన్మథుడు), మంచు కిరణాలు
(చంద్రుడు), కోకిల మరియు తుమ్మెదలు - ఇవన్నీ సంప్రదాయంగా శృంగారభరితమైన
వాతావరణానికి ప్రతీకలు. నాయిక విరహంలో ఉన్నందున, ఆహ్లాదకరంగా
ఉండవలసిన ఈ అంశాలు తనకు వేదనను పెంచుతున్నాయి. 'మణఁగదాయె'
అంటే 'తగ్గకుండా పోయింది' అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుడికి దూరం అయినప్పుడు భక్తుడికి ఇంద్రియాలకు
సంబంధించిన ఏ సుఖమైనా (మన్మథుడు, చంద్రుడు), లోకజ్ఞానం (కోకిల కూత - అజ్ఞానం), భ్రమలు
(తుమ్మెదల ఝంకారాలు) బాధాకరంగానే ఉంటాయి. ఇవన్నీ మోక్ష మార్గాన్ని మరపింపజేసి,
భక్తుడి విరహ వేదనను పెంచుతాయి. వైరాగ్యం లేని వారికి ఏ సుఖమైనా దుఃఖమే.
చరణం 2:
చిగురాకుఁ గులమునకుఁ జే టెందు లేదాయె
పగటు నునుగాలిఁ బెనుబాము దినదాయె
సొగసుఁగమ్మని విరుల చొప్పణఁగి పోదాయె
బిగువు నామనిమీఁదఁ బిడుగువడదాయె॥కటకటా॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము:
చిగురాకుల సమూహానికి ఎక్కడా నష్టం కలగకుండా పోయింది (అవి
చిగురుటాకులుగా కనబడి నన్ను మరింత బాధ పెడుతున్నాయి). అహంకారం గల సున్నితమైన
గాలిని (మలయమారుతాన్ని) పెద్ద పాము మింగేయకుండా పోయింది (అంటే, గాలి కూడా తన
చల్లదనాన్ని పెంచి, నాకు వేడిగా తాకుతోంది). అందమైన, కమ్మని పూల
పరిమళాలు ఆగిపోకుండా పోయాయి. సౌందర్యం గల ఈ వసంత ఋతువు (ఆమని) మీద పిడుగు పడకుండా
పోయింది.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో నాయిక తన బాధ యొక్క తీవ్రత పెరిగి, తన చుట్టూ ఉన్న
వసంత వాతావరణం నాశనమైపోవాలని కోరుకోవడాన్ని గమనించవచ్చు. చిగురాకులు, సున్నితమైన
గాలి (మలయమారుతం), సువాసనలు మరియు ఆమని (వసంతం) అన్నీ ప్రశాంతతకు చిహ్నాలు.
విరహంలో ఇవే తనను మరింత కలవరపెడుతున్నాయని నాయిక భావన. 'పగటు నునుగాలిఁ
బెనుబాము దినదాయె' అనేది కవి యొక్క అద్భుతమైన ఉద్వేగభరితమైన ఊహ.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
సంసారంలోని మమకారం (చిగురుటాకు), భౌతిక ఆకర్షణలు
(నునుగాలి), కోరికలు/ఇంద్రియ సుఖాలు (కమ్మని విరులు), అజ్ఞానం (ఆమని)
అనేవి భక్తుడిని మోక్ష మార్గం నుండి పక్కకు మళ్లిస్తాయి. భక్తుడు ఈ బంధాలు
నాశనమైతేనే, అంటే వైరాగ్యం వస్తేనే, పరమాత్మ
సాన్నిధ్యం దక్కుతుందని ఆశిస్తాడు.
చరణం 3:
తిరువేంకటాచలాధిపుని కరుణారసము
తరుణులకు నందఱికి దైవాఱదాయె
పరివోనిసురతసంపదలఁ దెప్పలఁదేలి
వరవధూతతికిఁ బరవశము లేదాయె॥కటకటా॥
వ్యాఖ్య
తాత్పర్యము:
తిరువేంకటాచలాధిపతి అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కరుణారసం
(దయామృతము) యౌవనవంతులైన నాయికలకు అందరికీ అతిశయించకుండా పోయింది (అందరిపై
విస్తరించలేదు). అందుకే, నశించని సంపదలను (సురత సంపదలు) అనుభవించి ఆనందంతో
మునిగిపోయిన శ్రేష్ఠమైన నాయికల సమూహానికి సైతం పరవశం కలుగకుండా పోయింది (అంటే,
స్వామి కరుణ లభించకపోతే ఎవ్వరికీ నిజమైన ఆనందం, పరవశం
లభించదు).
విశేషాలు:
ఈ చరణం కీర్తనకు శిఖరాయమానం. తొలి రెండు చరణాలలో ఉన్న విరహ
వేదనకు పరిష్కారాన్ని ఇక్కడ అన్నమయ్య తెలియజేశారు. విరహానికి ఏకైక ఔషధం శ్రీ
వేంకటేశ్వరుని కరుణారసం మాత్రమేనని స్పష్టం చేస్తున్నారు. లోకంలో ఎన్ని సుఖాలు
ఉన్నా, స్వామి దయ లేకపోతే ఆనందం అసంపూర్ణమే. ఇక్కడ 'పరివోనిసురతసంపదలు'
అంటే స్వామితో కూడిన 'శాశ్వతమైన ఆనందం' అని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భక్తుడికి (నాయిక) కావాల్సింది భౌతిక సుఖాలు
కాదు, కేవలం శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కరుణ (దైవాఱు). భగవంతుని దయారసం లభించకపోతే, లౌకిక సుఖాలు
(పరివోని సురత సంపదలు) ఎన్ని ఉన్నా జీవాత్మకు (వరవధూతతికి) నిజమైన ఆనందం
(పరవశం) కలుగదు. ఆ కరుణారసం ప్రతి ఒక్కరిపై అతిశయిస్తేనే మోక్షం లభిస్తుంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -95 (06 -11 -2025)
"కనుపట్టె చెలికి అం-గములెల్ల మరి చూడ"
అవతారిక
అన్నమాచార్యులవారి శృంగార సంకీర్తనలు శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి,
అలమేలుమంగల దివ్య ప్రేమను, అనురాగాన్ని వర్ణించే అద్భుతమైన కావ్యాలు. ఈ కీర్తనలలో
శృంగారం కేవలం లౌకికమైనదిగా కాక, మధుర భక్తి భావంతో పరమాత్మ-జీవాత్మల కలయికకు ప్రతీకగా
చిత్రీకరించబడింది. ఈ విశిష్టమైన కీర్తనలో, నాయకుడు
(శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) నాయిక (అలమేలుమంగ) యొక్క సౌందర్యాన్ని, శృంగార లీలా
విశేషాలను అత్యంత రమణీయంగా వర్ణిస్తున్నాడు. వారి దాంపత్య శృంగారంలోని మధురిమను,
ఆమె శరీర అవయవాల ప్రత్యేకతను కవి కన్నులపండువగా ఆవిష్కరించారు.
కనుపట్టె చెలికి అం-గములెల్ల మరి చూడ
పల్లవి
కనుపట్టె చెలికి అం-గములెల్ల మరి చూడ
మినుకారి చూపులకు - మెరుఁగులై యుండె॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ప్రియురాలి (అలమేలుమంగ) యొక్క అవయవాలన్నీ చూడటానికి ఎంత
అందంగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తున్నాయో! ఆమె మెరుస్తున్న చూపుల
కాంతికి (మినుకారి చూపులకు) ఆ అవయవాలన్నీ మరింత ప్రకాశవంతమై, సొగసుగా
కనిపిస్తున్నాయి.
విశేషాలు
మినుకారి చూపులు: చూపులలోని మెరుపును, తీక్షణతను,
ఆకర్షణను వర్ణిస్తోంది. ఇది ఆమె సౌందర్యానికి మరింత మెరుగు పెడుతున్నట్లు కవి
భావన.
నాయిక యొక్క సౌందర్య వర్ణనకు ఇది నాంది. ఆమె చూపులు
సహజంగానే మిరుమిట్లు గొలిపేవిగా, శక్తివంతమైనవిగా ఉన్నాయని తెలుపుతోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
ఇక్కడ 'చెలి' (నాయిక) జీవాత్మ (భక్తురాలు) లేదా ప్రకృతి (శ్రీదేవి)
కావచ్చు. పరమాత్మ (శ్రీవేంకటేశ్వరుడు) దృష్టి సారించడం ద్వారానే జీవాత్మలోని
సద్గుణాలన్నీ ప్రకాశిస్తాయి. భక్తునిపై స్వామి కటాక్షం పడగానే, భక్తుని
అంగములైన కర్మలు, జ్ఞానం, భక్తి మొదలైన గుణాలు పవిత్రమై, మరింత
తేజోవంతమవుతాయి.
చరణం 1
పుట్టచెండ్లను నవ్వు - పొడలపూఁతల దాని
గట్టి పాలిండ్లు యే - గతి నుండెను?
కట్టలుక మరి పోరు - కయ్యమున కస్తూరి
మట్టి దోఁగిన బిరుదు - జెట్టులన నుండె॥కనుపట్టె॥
తాత్పర్యము
నవ్వుతున్న సమయంలో కదిలే పుట్టచెండ్ల ఆట వలె (చలించే
స్వభావం కలదిగా) ఉండే, చక్కని పూల అలంకరణలు కలిగిన ఆమె గట్టి స్తనాలు ఎలా ఉన్నాయి?
ప్రేమ కలహంలో (కట్టలుక మరి పోరు కయ్యమున) కస్తూరి మట్టితో ఒరుసుకున్న (దోఁగిన)
బిరుదు స్తంభాల (గెలుపు గుర్తుగా నాటిన జెట్టులు) వలె అవి కనిపిస్తున్నాయి.
విశేషాలు
కట్టలుక మరి పోరు కయ్యము: ఇది దాంపత్యంలోని మాన-కలహాన్ని
సూచిస్తుంది. అలకలు, అనురాగ పోరాటాలు అనేవి శృంగారంలో సహజమైన క్రీడలు.
కస్తూరి మట్టి దోఁగిన బిరుదు జెట్టులు: క్రీడా సమయంలో
ఒరిపిడి వల్ల ఏర్పడిన కస్తూరి గంధపు మరకలు, ఆ స్తనాలను
మన్మథ విజయాన్ని ప్రకటించే బిరుదు జెండాల స్తంభాలుగా పోల్చడం అత్యంత శృంగారభరితమైన
పోలిక.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
'పాలిండ్లు' అంటే భక్తురాలిలోని దృఢమైన భక్తి భావాలు. పరమాత్మతో జరిగే
అనురాగ పోరాటం (మాన-కలహం) అంటే భక్తుడు తన అహంకారాన్ని, ఇంద్రియ
వ్యామోహాలను జయించడానికి చేసే అంతరంగిక పోరాటం. ఈ పోరాటంలో భక్తుడు విజయం
సాధించినప్పుడు, స్వామి అనుగ్రహం అనే కస్తూరి అంటుకొని, అతని భక్తి
భావం (బిరుదు జెట్టులు వలె) ధృఢమై, లోకానికి ఆదర్శంగా, విజయ చిహ్నంగా నిలుస్తుంది.
చరణం 2
పొదలి యొయ్యారమున - పుక్కిటి విడెపు కప్పు
లెదుటికిని విచ్చు - మోవెట్లుండెను?
వెదకి విరహుల బట్టి - వేటాడు నలివేణి
పదను బెట్టిన తలిరు - పట్టె మన నుండె॥కనుపట్టె॥
తాత్పర్యము
శోభాయమానంగా, ఒయ్యారంగా నోటిలోపలి తాంబూలం (పుక్కిటి విడెపు
కప్పు) యొక్క ఎరుపు కాంతి ముందుకి విచ్చుకుంటున్నట్లు (ప్రకాశిస్తున్నట్లు) ఉన్న
ఆమె పెదవి (మోవి) ఎలా ఉంది? విరహులందరినీ వెతికి పట్టి, వేటాడే నల్లని
జుట్టు గల స్త్రీ యొక్క ఆ పెదవి - పదును పెట్టిన (వాడి చేసిన) చిగురు ఆకుతో చేసిన
కత్తి అంచు వలె ఉంది.
విశేషాలు
పుక్కిటి విడెపు కప్పు: తాంబూలం వల్ల పెదవులకు వచ్చే ఎరుపు
రంగు. ఈ రంగు విరహుల పాలిట మదన బాణం వలె పనిచేస్తుందని పోలిక.
పదను బెట్టిన తలిరు పట్టె: చిగురు ఆకు మెత్తగా ఉంటుంది.
కానీ ఇక్కడ దానికి పదును పెట్టిన కత్తి అంచు (పట్టె)తో పోల్చడం, ఆ పెదవి
మెత్తగా ఉంటూనే, మన్మథుని ఆయుధం వలె తీవ్రమైన ఆకర్షణను కలిగి ఉందని చెప్పడం
కవి చమత్కారం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
మోవి (పెదవి) అంటే మాధుర్యం, ప్రేమ, అనురాగం
వ్యక్తీకరించే సాధనం. స్వామిపై ఉన్న ప్రేమ (విరహుల బట్టి వేటాడు నలివేణి - నాయిక)
అనే శక్తి, భక్తుల హృదయాలను విరహం (వియోగ బాధ) పేరుతో వెతికి, పట్టి, స్వామిపట్ల
మక్కువను పెంచుతుంది. ఈ అనురాగం, పదును పెట్టిన కత్తి (తలిరు పట్టె) వలె, భక్తుడిలోని
అజ్ఞానాన్ని, పాపాలను ఖండించి, మోక్షానికి మార్గం చూపుతుంది.
చరణం 3
అలమేలుమంగ శ్రీవేంక - టాధీశుఁ గూడిన
చెలిమి చేసిన కలిమి - చందమెట్లుండె?
కొలదిమీరిన చన్ను - కొండపై తొలకరి
చెలువంపు వలపేరు - చిందినట్లుండె॥కనుపట్టె॥
తాత్పర్యము
అలమేలుమంగ, శ్రీవేంకటాధీశుని (శ్రీ వేంకటేశ్వరుని) కలిసినప్పుడు
(కూడిన), వారిద్దరూ స్నేహం (చెలిమి) చేసిన ఆ అనురాగపు సంపద (కలిమి) ఏ
విధంగా ఉంది? ఆ అనురాగం, మితిమీరిన స్తనాల (చన్ను కొండలు) అనే కొండల పైన, తొలకరి వాన
(తొలకరి) వలె, అందమైన ప్రేమ ప్రవాహం (వలపేరు) చిందుతున్నట్లు ఉంది.
విశేషాలు
చెలిమి చేసిన కలిమి: శ్రీదేవి, స్వామిల కలయిక
ద్వారా ఏర్పడిన దివ్యమైన అనురాగ సంపద. ఇది కేవలం భౌతికమైనది కాదు, ఆనందమయమైన
ఐశ్వర్యం.
చన్ను కొండలు, వలపేరు చిందినట్లు: స్తనాలను కొండలతో, వాటిపై
ప్రవహించే ప్రేమను తొలకరి వాన లేదా ప్రేమ ప్రవాహం (వలపేరు)తో పోల్చడం. వారి
దాంపత్య అనురాగం యొక్క పారవశ్యాన్ని, విస్తృతిని తెలియజేస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
అలమేలుమంగ జీవాత్మ. శ్రీవేంకటాధీశుడు పరమాత్మ.
వారి కలయిక (కూడిన) అంటే మోక్ష స్థితి. ఈ మోక్షం అనేది, భక్తుడి దృఢమైన
భక్తి (కొలదిమీరిన చన్ను కొండలు) పై పరమాత్మ కరుణ (తొలకరి) కురియడం
ద్వారా పొందిన అనంతమైన ఆనంద ప్రవాహం (చెలువంపు వలపేరు). ఇది జీవాత్మ, పరమాత్మల
శాశ్వత అనుబంధం అనే సంపద (కలిమి) యొక్క పరమావధి.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -96 (07 -11 -2025)
కప్పురపు కళుకులు - కలికి నీ పలుకులు
అవతారిక
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులవారు శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిని
నాయకునిగా, తనను లేదా నాయికను గోపికగా, భక్తురాలిగా
భావించి మధురభక్తి సంప్రదాయంలో వేలకొలది కీర్తనలను రచించారు. ఈ శృంగార కీర్తనల్లో
అలమేలు మంగ లేదా నాయిక, శ్రీనివాసుడిపై తనకున్న ప్రగాఢ ప్రేమను, అనురాగాన్ని,
దాంపత్యంలోని మధురానుభూతులను వర్ణిస్తుంది. కీర్తనలోని వర్ణనలు పైకి లౌకిక
శృంగారంలా కనిపించినా, వాటి అంతరార్థం జీవాత్మ, పరమాత్మల
కలయికలోని ఆనందాన్ని, భక్తి మార్గాన్ని సూచిస్తాయి. మధుర భక్తి ద్వారా సామాన్య
భక్తులకు సైతం భగవంతుని చేరువ చేసే గొప్ప ప్రయత్నం ఈ కీర్తనలు.
పల్లవి:
కప్పురపు కళుకులు - కలికి నీ పలుకులు
వొప్పుగ నీ వాలించితేనే చె - వులు చల్లనయ్యీనీ॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
ఓ సుందరీ! నీ పలుకులు కర్పూరపు కాంతుల మాదిరిగా అందంగా,
చల్లగా ఉన్నాయి. వాటిని నువ్వు ప్రేమతో నా చెవుల్లోకి వాలిస్తేనే, నా చెవులకు
ఎంతో చల్లదనాన్ని, సంతోషాన్ని కలిగిస్తున్నాయి.
విశేషాలు
ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి నాయిక (భక్తురాలు) అందాన్ని
మరియు మాటల మాధుర్యాన్ని వర్ణిస్తున్నాడు. కర్పూరపు కాంతి, దానికి ఉండే
శుభ్రత, సుగంధం, చల్లదనం వంటి గుణాలను నాయిక మాటలకు ఆపాదించడం జరిగింది.
నాయిక (జీవాత్మ) తన సరళమైన, మధురమైన మాటలతోనే నాయకుని (పరమాత్మ) అనుగ్రహాన్ని పొందగలదని
సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
పరమాత్మ (స్వామి), జీవాత్మ (భక్తురాలు) యొక్క ప్రార్థనలు, నామస్మరణలు,
కీర్తనలు విని సంతోషిస్తున్నాడు. భక్తుని నిర్మలమైన మాటలే (కీర్తనలే) స్వామికి
అత్యంత ప్రియమైనవి మరియు చల్లదనాన్ని ఇచ్చేవి.
చరణం 1:
పంచదార పానకమా - పణతి నీ కావి మోవి
యించుకంత చవి గొంటె - హెచ్చరిల్లీని
కంచుతాళపు చిప్పలా - కన్నె! నీ గబ్బి గుబ్బలు
యించుకంత గోరుదా - కించితే ఖణింగురనీని
తాత్పర్యము
ఓ స్త్రీ! నీ ఎర్రని పెదవి పంచదార పానకమంత తీయగా ఉంది.
దాన్ని కొంచెం చవి చూస్తే, నాకు మరింత కోరిక, ఉద్రేకం పెరుగుతుంది. ఓ కన్నె! నీ వక్షోజాలు
కంచుతాళాల చిప్పల్లా దృఢంగా, అందంగా ఉన్నాయి. వాటిని కొంచెం గోరుతో తాకితే, అవి ఖణింగు మనే
శబ్దం చేస్తాయి. (తాళం వేసినట్లుగా).
విశేషాలు
పెదవిని పంచదార పానకంతో పోల్చడం ద్వారా దాని అత్యంత
మాధుర్యం తెలుస్తుంది. ఈ మాధుర్యం అనుభవించాలనుకునే కోరిక నాయకుడిలో పెరిగినట్లు
చెప్పబడింది. వక్షోజాలను కంచుతాళపు చిప్పలతో పోల్చడం నిసర్గ సౌందర్యాన్ని, పటిష్ఠతను
సూచిస్తుంది. గోరుదాకితే శబ్దం చేస్తుందనే వర్ణనలో కవి యొక్క చమత్కారం
కనిపిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
పంచదార పానకపు రుచి మాదిరిగా ఉండే భక్తుని యొక్క సత్యమైన
ప్రేమను, అనురాగాన్ని అనుభవించాలనే తపన పరమాత్మలో ఉంది. భక్తుడు తన
భక్తిని, ప్రేమను పదిలంగా (తాళాలు వేసినట్లుగా) ఉంచుకుని, పరమాత్మకు
మాత్రమే అర్పించినప్పుడు (ఖణింగుమనే శబ్దం), ఆయన
ఆనందిస్తాడు.
చరణం 2:
జడియనెమ్మి పింఛమా - సఖియ నీ పెందురుము
తొడికితే కెంగేలు - దుసికిలీని
వడకని కారుమించా - వనిత! నీ నెమ్మేను
జిడిముడి కన్నులు - జీరికలు వారీని॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
తాత్పర్యము
ఓ సఖీ! నీ పెద్ద కొప్పు చలించే నెమలి పింఛమంత అందంగా ఉంది.
దాన్ని పట్టుకోబోతే నా ఎర్రని చేయి జారిపోతోంది (లేదా తప్పించుకుంటుంది). ఓ వనితా!
నీ సుకుమారమైన శరీరం యౌవనపు వయస్సులో ప్రకాశించే మెరుపులాంటిది. తొట్రుబాటు పడు నీ కళ్లల్లో తడబాటు, ముడుచుకోవడం
కనిపిస్తున్నప్పుడు, అవి మరింత చీలికలు (వంకర చూపులు) చూపుతున్నాయి.
విశేషాలు
కొప్పును నెమలి పింఛంతో పోల్చడం వల్ల దాని అందం, మృదుత్వం,
చలనం అర్థమవుతున్నాయి. దాన్ని పట్టుకోలేకపోవడం నాయిక సిగ్గు, సున్నితత్వాన్ని
సూచిస్తుంది. మెరుపుతో శరీరాన్ని పోల్చడం యౌవనపు కాంతిని, క్షణభంగురతను
(మెరుపు ఆగిపోతుంది కాబట్టి) తెలియజేస్తుంది. కళ్లలో తడబాటు సిగ్గును, వంకర చూపులు
శృంగార భావాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
భక్తుని అందం (భక్తి, సద్గుణాలు) ఎంత
సున్నితమైందో, చలనం కలదో తెలియజేస్తుంది. దానిని కేవలం బలవంతంగా
పట్టుకోలేము. జీవాత్మను (నాయిక) అనుభవించడానికి పరమాత్మ (నాయకుడు) ఎంత సున్నితంగా,
ప్రేమతో వ్యవహరించాలో తెలుపుతుంది. భక్తునిలో ఉండే సంకోచం (సిగ్గు) తొలగి,
పరమాత్మపై సంపూర్ణ శరణాగతి చూపినప్పుడే ఈ కలయిక సాధ్యమవుతుంది.
చరణం 3:
కనియుగానని యణువా - కన్నె నీ నెన్నడుము
ఘనముగా నూదితేనే - గాలి బొయ్యీని
తనివోని యాఖువా - తరుణి! నీ ప్రాయము
యెనసి శ్రీవేంకటపతి - యెదను కారించినీ॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
తాత్పర్యము
ఓ కన్నె! నీ సన్నని నడుము చూడగలము కానీ, అనుభవించలేని
(అతి సూక్ష్మమైన) అణువు లాంటిది. దాన్ని బలంగా ఊదితే గాలికి ఎగిరిపోయేంత
సున్నితంగా ఉంది. ఓ తరుణీ! నీ యౌవనం తృప్తి తీరని లోభిలా (ఆఖు) ఉంది. అలాంటి
నిన్ను శ్రీ వేంకటపతి కలిసి, తన హృదయంలో ఉంచుకుని, నిన్ను
ఓడించాడు (లేదా నిన్ను బాధించాడు/నియంత్రించాడు).
విశేషాలు
నడుమును "కనియు గానని అణువు" అని వర్ణించడం
అన్నమయ్య యొక్క అత్యద్భుత కవితా వైభవాన్ని చూపుతుంది. నడుము లేనంత సన్నగా ఉందని
చెప్పడం అతిశయోక్తి అలంకారం. యౌవనాన్ని "తృప్తి తీరని లోభి" అని చెప్పడం
ద్వారా, దాని అత్యంత విలువను, ఎప్పటికీ
నిలవని స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. చివరి పాదంలో నాయకుడు నాయికను తన హృదయంలో
ఉంచుకుని అధికారం చెలాయించినట్లు చెప్పడం, వారి దాంపత్య అనుబంధంలోని ప్రేమపూర్వకమైన
అహంకారాన్ని, సమర్పణ భావాన్ని సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం
నడుము అణువంత ఉండటం అంటే, జీవాత్మ
(భక్తుడు) భగవంతుని ముందు చాలా నిస్సారమైనది, చిన్నది,
తాత్కాలికమైనది అని సూచన. దానికి గర్వం తగదు. యౌవనం అంటే శక్తి, అహంకారం అనే
లోభి స్వభావం కలది. శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి (పరమాత్మ) జీవాత్మ యొక్క ఈ అహంకారాన్ని,
లోభత్వాన్ని తన ప్రేమతో ఓడించి (కారించి), తన హృదయంలో
శాశ్వతంగా కలుపుకున్నాడు ( ఎనసి). ఇదే జీవాత్మ, పరమాత్మల
కలయికలో ఉండే మోక్షానందం.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -97 (09 -11 -2025)
అవతారిక
తాళ్లపాక తిరుమలయ్య రచించినట్లు భావిస్తున్న ఈ అద్భుతమైన
సంకీర్తన, శ్రీ వేంకటేశ్వరుని భక్తుడైన కవి యొక్క గొప్పతనాన్ని
కీర్తిస్తోంది. తాళ్లపాక పదకవిత్రయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన అన్నమయ్య, పెదతిరుమలయ్య,
చినతిరుమలయ్యల కోవకు చెందిన ఈ తిరుమలయ్య అనే మరొక కవి గురించి ఈ పాట
వెల్లడిస్తుంది. ఈ కీర్తనలో కవిని సాక్షాత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని అవతారంగా,
లేదా ఆయన అంశగా వర్ణించడం, ఆయన చేసిన అద్భుతాలను వివరించడం
జరిగింది. ఈ పాట శ్రీవెంకటప్ప ముద్రతో ఉండటం విశేషం.
కీర్తన పాఠం
పల్లవి:
కరము జీడిపులుసు - గలిగిన మామిడి - కరము సోకినయంతనే
సరవిఁ జక్కెరవలెఁ - జవి గలిగించువాని - చనవరి సుతుఁ
డితఁడే॥పల్లవి॥
చరణాలు:
వేఁకరి మండెముకోట - వెళ్లుతా విచ్చన-విడి రాఁగా వొక
వీఁకతో వేసిన కత్తి - వే తునుకలాయ - వెన్ను సోఁకినయంతనే
ఆ కాలమునాఁడు రాతి నాతిఁ - జేసె ఆతఁడేపో యీతఁడు
వాకుచ్చి పొగడరో ఘనపుణ్యము గల తాళ - పాక తిరుమలయ్యను॥కరము॥
గుములు గూడి యలుఁ - గులు తిరుగఁబాఱి చుట్టు - కొన్న
కురువదోవ నతఁడు
కమలనయనునిఁ దలఁ - చినమాత్రాన - కకపికలై పాఱెను
అమరఁ పాం - చాలికి వలువలొసఁగి - నతఁడెవో యీతఁడు
ప్రమదముతోడుత - పేరుకొనరే తాళ - పాక తిరుమలయ్యను॥కరము॥
దేవుఁ డొకకన్ను - దయచేసి తనవద్దికి నంపిన నతఁడు
పావను డితఁడు తా - నొక్క కన్నిచ్చె పరుషలు చూడఁగా
శ్రీవెంకటప్పని - సేవ చేయఁగోరి - చేకొన్నతను వితఁడు
భావించి పొగడరో - భాగ్యము గల తా - ళపాక తిరుమలయ్యను॥కరము॥
పల్లవి వ్యాఖ్య
కరము జీడిపులుసు - గలిగిన మామిడి - కరము సోకినయంతనే
సరవిఁ జక్కెరవలెఁ - జవి గలిగించువాని - చనవరి సుతుఁ
డితఁడే॥పల్లవి॥
తాత్పర్యము
కరము (నిండా) జీడిపులుసు (వగరు/పులుపు) కలిగిన మామిడి కాయను,
ఇతని కరము (చేయి) సోకినయంతనే (తాకగానే) సరవిఁ (క్రమముగా) చక్కెర వలె చవి
(రుచి) కలిగించే వాని (అట్టి అద్భుతం చేయగల శ్రీ వేంకటేశ్వరుని) చనవరి (అత్యంత
చనువు గల) సుతుఁడు (కొడుకు) ఇతఁడే (తాళ్లపాక తిరుమలయ్యే).
విశేషాలు
ఈ పల్లవిలో కవి తాళ్లపాక తిరుమలయ్య అద్భుత శక్తిని లేదా
ఆయనకు శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై ఉన్న గాఢమైన భక్తిని తెలియజేస్తున్నారు. పచ్చి
మామిడికాయలోని పులుపును కేవలం తన స్పర్శతో తీయని చక్కెర వలె మార్చగల శక్తి ఈయనకు
ఉందని చెప్పడం, ఆయన దేవునితో సమానం అనే భావాన్ని స్ఫురిస్తుంది. 'చనవరి సుతుడు'
అనడం ద్వారా, తిరుమలయ్య సాక్షాత్తూ దేవునికి ప్రియమైన కుమారుడు లేదా
అంశగా భావించబడ్డాడు.
మొదటి చరణం వ్యాఖ్య
వేఁకరి మండెముకోట - వెళ్లుతా విచ్చన-విడి రాఁగా వొక
వీఁకతో వేసిన కత్తి - వే తునుకలాయ - వెన్ను సోఁకినయంతనే
ఆ కాలమునాఁడు రాతి నాతిఁ - జేసె ఆతఁడేపో యీతఁడు
వాకుచ్చి పొగడరో ఘనపుణ్యము గల తాళ - పాక తిరుమలయ్యను॥కరము॥
తాత్పర్యము
ఒక వేఁకరి (దుష్టుడు) మండెముకోట (చిన మండెం కోట) వైపు
విచ్చనవిడి (స్వేచ్ఛగా, ఎవరి అదుపూ లేకుండా) వెళ్లుతా రాఁగా, ఒక వీఁకతో
(ఉత్సాహంతో/ఆవేశంతో) వేసిన కత్తి, ఈయన వెన్ను సోఁకినయంతనే (వీపును తాకగానే) వే (వేల) తునుకలాయ
(ముక్కలై పోయింది). ఆ కాలమునాఁడు (పూర్వం) రాతి (రాయిని) నాతిఁ జేసె (స్త్రీగా
మార్చిన) ఆతఁడే పో (శ్రీరాముడే) ఈతఁడు (తాళ్లపాక తిరుమలయ్య). గొప్ప పుణ్యము గల
తాళపాక తిరుమలయ్యను మాటలతో పొగడరో!
విశేషాలు
ఈ చరణంలో తిరుమలయ్య చేసిన రెండు అద్భుతాలు
ప్రస్తావించబడ్డాయి.
కత్తి వేల తునుకలవడం: మండెం కోట వద్ద తిరుమలయ్యపై ఒక
దుష్టుడు కత్తి వేయగా, అది ఆయన వెన్నును తాకగానే వేలాది ముక్కలైపోయిందని చెప్పడం,
ఈయన అజేయత్వం మరియు దివ్యశక్తిని సూచిస్తుంది.
రాతిని స్త్రీగా మార్చడం: అహల్యను శిలారూపం నుండి విముక్తి
చేసి స్త్రీగా మార్చిన శ్రీరాముడే ఈ తిరుమలయ్య అని చెప్పడం, ఆయన సాక్షాత్తు
దైవాంశ సంభూతుడని లేదా శ్రీ వేంకటేశ్వరుని అంశ అని కీర్తిస్తోంది.
రెండవ చరణం వ్యాఖ్య
గుములు గూడి యలుఁ - గులు తిరుగఁబాఱి చుట్టు - కొన్న
కురువదోవ నతడు
కమలనయనునిఁ దలఁ - చినమాత్రాన - కకపికలై పాఱెను
అమరఁ పాం - చాలికి వలువలొసఁగి - నతఁడెవో యీతఁడు
ప్రమదముతోడుత - పేరుకొనరే తాళ - పాక తిరుమలయ్యను॥కరము॥
తాత్పర్యము
గుములు గూడి (గుంపులు గుంపులుగా చేరి) అలుఁగులు (బాణాలు)
తీసుకొని, చుట్టుకొన్న (ముట్టడించిన) కురువదోవ (కొండమీఁది కాలిబాట)
లోని అతఁడు (తిరుమలయ్య), కమలనయనునిఁ (శ్రీ వేంకటేశ్వరుని) తలఁచినమాత్రాన (జ్ఞాపకం
చేసుకున్న వెంటనే), ఆ శత్రువులు కకపికలై (తత్తరపడి) పాఱెను (పారిపోయారు). అమరఁ
(నిత్యం/సరైన రీతిలో) పాంచాలికి (ద్రౌపదికి) వలువలొసఁగిన (బట్టలందించిన) నతఁడెవో
(శ్రీకృష్ణుడే) ఈతఁడు (తాళ్లపాక తిరుమలయ్య). ప్రమదముతోడుత (సంతోషంతో) తాళపాక
తిరుమలయ్యను పేరుకొనరే!
విశేషాలు
ఈ చరణంలో తిరుమలయ్య యొక్క భక్తి మహిమ, మరియు ఆయన
దివ్యత్వం యొక్క పోలికలు ఉన్నాయి.
శత్రువుల పలాయనం: బాణాలు పట్టుకుని చుట్టుముట్టిన శత్రువులు,
తిరుమలయ్య కేవలం శ్రీ వేంకటేశ్వరుని తలచుకోగానే పారిపోయారనేది భక్తి యొక్క
శక్తిని చాటి చెబుతోంది.
ద్రౌపదికి వస్త్రదానం: ద్రౌపదికి చీరలు ఇచ్చి ఆమె మానాన్ని
కాపాడిన శ్రీకృష్ణుడే ఈ తిరుమలయ్య అని చెప్పడం, ఆయన సాక్షాత్తూ
శ్రీకృష్ణుని అంశ అనే భావాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
మూడవ చరణం వ్యాఖ్య
దేవుఁ డొకకన్ను - దయచేసి తనవద్దికి నంపిన నతఁడు
పావను డితఁడు తా - నొక్క కన్నిచ్చె పరుషలు చూడఁగా
శ్రీవెంకటప్పని - సేవ చేయఁగోరి - చేకొన్నతను వితఁడు
భావించి పొగడరో - భాగ్యము గల తా - ళపాక తిరుమలయ్యను॥కరము॥
తాత్పర్యము
దేవుఁడు (శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు) ఒక కన్ను దయచేసి (తన దృష్టిని
దయతో ఇచ్చి/అనుగ్రహించి) తన వద్దకు నంపిన నతఁడు (పంపగా వచ్చిన ఈ తిరుమలయ్య),
పరుషలు (భక్తులు/పరిశీలన చేసేవారు) చూడఁగా (చూస్తుండగానే) పావనుడు (పవిత్రుడు)
అయిన ఇతఁడు తా (తాను) ఒక్క కన్నిచ్చె (ఒక కన్నును తిరిగి ఇచ్చాడు). శ్రీవెంకటప్పని
(శ్రీ వేంకటేశ్వరుని) సేవ చేయఁగోరి (సేవ చేయాలని కోరి) చేకొన్న తనువు (స్వీకరించిన
శరీరం) ఇతఁడు. అట్టి భాగ్యము గల తాళపాక తిరుమలయ్యను మనసులో భావించి (ధ్యానించి)
పొగడరో!
విశేషాలు
ఈ చరణం తాళ్లపాక తిరుమలయ్య దివ్యమైన అవతార రహస్యాన్ని
వివరిస్తోంది.
కన్నుల వృత్తాంతం: దేవుడు తన ఒక కన్నును దయచేసి తిరుమలయ్యను
పంపగా, తిరుమలయ్య తన ఒక కన్నును తిరిగి దేవునికి ఇచ్చాడని చెప్పడం వెనుక ఒక అద్భుతమైన
కథ లేదా గొప్ప రహస్యం దాగి ఉండవచ్చు. ఇది దేవుడు మరియు భక్తుని మధ్య గల అంతర్గత
అనుబంధాన్ని, త్యాగాన్ని సూచిస్తుంది.
శ్రీవెంకటప్ప ముద్ర: ఈయన శ్రీవెంకటప్పని సేవ
చేయగోరి ఈ శరీరాన్ని ధరించాడని చెప్పడం, ఈ కీర్తనకు శ్రీవెంకటప్ప అనే ముద్ర ఉండటానికి
కారణం కావచ్చు. తిరుమలయ్య సాక్షాత్తూ దేవుని సేవకుడిగా భూమిపై అవతరించిన
పవిత్రుడని ఈ చరణం తేటతెల్లం చేస్తోంది.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -98 (10 -11 -2025)
కరుణానిధిం గదాధరం
అవతారిక
శ్రీ తాళ్లపాక
అన్నమాచార్యుల వారు శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామిని కీర్తిస్తూ రచించిన సంకీర్తనలలో ఇది
ఒకటి. ఈ కీర్తనలో స్వామి యొక్క కరుణాగుణాన్ని మరియు ఆయన లీలా వైభవాన్ని ప్రధానంగా
స్తుతిస్తారు. శరణాగతి చేసిన భక్తుల పట్ల శ్రీనివాసుడు చూపించే వాత్సల్యం, ఆయన ధరించే
దివ్య ఆభరణాలు, మరియు అనేక అవతారాలలో ఆయన చేసిన రక్షణ కార్యాలను సరళమైన
పదాలలో వర్ణించడం ఈ కీర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ కీర్తన శ్రీ వేంకటేశుని గుణగణాలను
ధ్యానిస్తూ, ఆయనను భజిస్తున్నట్లు తెలుపుతుంది.
కీర్తన పల్లవి మరియు చరణాలు
పల్లవి:
కరుణానిధిం గదాధరం
శరణాగతవత్సలం భజే॥
తాత్పర్యము:
కరుణానిధిం గదాధరం: దయకు నిధి వంటివాడు, గదను
ధరించినవాడు.
శరణాగతవత్సలం భజే: శరణు అని వేడుకున్న వారిని వాత్సల్యంతో
రక్షించువాడు అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని నేను సేవిస్తాను.
విశేషాలు:
కరుణానిధిం: స్వామి దయకు నిధి వంటివాడు అంటే, ఎవరైనా
ఎప్పుడైనా ఆ నిధిని వాడుకోవచ్చు, స్వామి దయ అపరిమితం అని భావం.
గదాధరం: విష్ణుమూర్తి ధరించే గద పేరు కౌమోదకి. ఇది భూమిని
సంతోషింపజేస్తుంది (కుం భూమిం మోదయతి). స్వామి గదను ధరించడం ద్వారా లోక రక్షణకు
సదా సిద్ధంగా ఉంటారని తెలుస్తుంది.
శరణాగతవత్సలం: వత్సలం అంటే వాత్సల్యం, అంటే పుత్రుల
పట్ల ఉండే ప్రేమ. శరణు అన్నవారి పట్ల స్వామికి అంతటి మమకారం ఉంటుందని అన్నమయ్య
భావం.
చరణం 1:
శుకవరదం కౌస్తుభాభరణం
అకారణప్రియ మనేకదం
సకలరక్షకం జయాధికం సే-
వకపాలకమేవం భజే॥కరుణానిధిం॥
తాత్పర్యము:
శుకవరదం కౌస్తుభాభరణం: శుకమహర్షికి వరమును ప్రసాదించినవాడు,
కౌస్తుభమణిని ఆభరణంగా ధరించినవాడు.
అకారణప్రియ మనేకదం: ఏ కారణమూ లేకుండానే భక్తులపై ప్రేమ
చూపించువాడు, అనేక శుభాలను ఇచ్చేవాడు.
సకలరక్షకం జయాధికం: అన్ని లోకాలను రక్షించేవాడు, ఎప్పుడూ
విజయాలతో అధికునిగా ఉండేవాడు.
సేవకపాలకమేవం భజే: తనను సేవించేవారిని పాలించేవాడయిన శ్రీ
వేంకటేశుని ఇలా (నామ స్మరణతో) సేవిస్తాను.
విశేషాలు:
కౌస్తుభాభరణం: విష్ణుమూర్తి వక్షస్థలంపై ఉండే మణి కౌస్తుభం.
ఇది సముద్రం నుండి పుట్టింది. విశ్వంలోని విలువలకు, సంపదలకు
కౌస్తుభం గుర్తు.
అకారణ ప్రియం: సాధారణంగా ప్రేమకు ఒక కారణం ఉంటుంది. కానీ
భగవంతుని ప్రేమ కారణ రహితమైంది, నిష్కల్మషమైంది. భక్తులు కాని వారి విషయంలో కారణాలు చూసినా,
భక్తుల పట్ల మాత్రం నిష్కారణంగా అనుగ్రహం చూపుతాడని ఈ పదం గొప్పతనం. (ఉదాహరణకు,
కృష్ణుడు దుర్యోధనుడి భోజనం నిరాకరించి, పిలవని పేరైన
విదురుడి ఇంటికి వెళ్లడం).
చరణం 2:
ఉరగశయనం మహోజ్జ్వలం తం
గరుడారూఢం కమనీయం
పరమపదేశం పరమం భవ్యం
హరిం దనుజభయదం భజే॥కరుణానిధిం॥
తాత్పర్యము:
ఉరగశయనం మహోజ్జ్వలం తం: ఆదిశేషునిపై శయనించినవాడు, గొప్పదైన
కాంతితో ప్రకాశించేవాడు.
గరుడారూఢం కమనీయం: గరుత్మంతునిపై ఎక్కి తిరిగేవాడు, అందమైనవాడు.
పరమపదేశం పరమం భవ్యం: వైకుంఠము స్థానముగా కలవాడు
(వైకుంఠనాథుడు), శ్రేష్ఠమైనవాడు, గొప్పవాడు.
హరిం దనుజభయదం భజే: దానవులను (రాక్షసులను) భయపెట్టువాడయిన ఆ
విష్ణు స్వరూపుడైన శ్రీ వేంకటేశుని నేను సేవిస్తాను.
విశేషాలు:
ఉరగశయనం: ఆదిశేషునిపై పడుకోవడం స్వామి యొక్క యోగనిద్రను
సూచిస్తుంది. ఇది ప్రపంచమంతా ఆయన ఆధీనంలో ఉన్నప్పటికీ, ఆయన
విశ్రాంతిని తీసుకుంటున్న స్థితిని తెలుపుతుంది.
గరుడారూఢం: గరుత్మంతుడు వేగవంతమైన ప్రయాణానికి, వేద
స్వరూపానికి ప్రతీక. ఆయనపై ఎక్కి ఉండటం స్వామి యొక్క ఐశ్వర్యాన్ని, వేదాల
సారూప్యాన్ని సూచిస్తుంది.
పరమపదేశం: పరమపదం అంటే వైకుంఠం. వైకుంఠానికి నాథుడు.
చరణం 3:
లంకాహరణం లక్ష్మీరమణం
పంకజసంభవభవప్రియం
వేంకటేశం వేదనిలయం శు-
భాంకం లోకమయం భజే॥కరుణానిధిం॥
తాత్పర్యము:
లంకాహరణం లక్ష్మీరమణం: రామావతారంలో లంకను హరించినవాడు
(జయించినవాడు), లక్ష్మీదేవికి ఇష్టమైన భర్త.
పంకజసంభవభవప్రియం: పద్మములో పుట్టిన బ్రహ్మకు, మరియు శివునకు
ప్రియమైనవాడు.
వేంకటేశం వేదనిలయం: సాక్షాత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు, వేదాలకు
నిలయమైనవాడు.
శుభాంకం లోకమయం భజే: శుభమైన గుర్తులు కలిగినవాడు, లోకములో అంతటా
నిండినవాడు అయిన శ్రీ వేంకటేశుని సేవిస్తాను.
విశేషాలు:
లంకాహరణం: స్వామి యొక్క రామావతార లీల ఇక్కడ చెప్పబడింది.
ఇది ఆయన దుష్ట శిక్షణ, శిష్ట రక్షణను గుర్తు చేస్తుంది.
పంకజసంభవభవప్రియం: బ్రహ్మ (పంకజ సంభవ-పద్మం నుండి
పుట్టినవాడు) మరియు శివుడు (భవ) వీరిద్దరికీ కూడా శ్రీ మహావిష్ణువు అంటే ప్రీతి.
అంటే ఈ త్రిమూర్తులు ఒకరితో ఒకరు ప్రేమ, సామరస్యంతో ఉంటారని భావం.
వేదనిలయం: వేదాలన్నీ శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి
యొక్క మహిమలను, తత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. ఆయనే వేదాలకు మూలస్థానం.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -99 (12 -11 -2025)
కలకంఠులాలా రారే - కర కంకణ తాళ
శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై ఎన్నో అద్భుతమైన కీర్తనలు రచించిన
అన్నమాచార్యుల వారు, శృంగార భక్తిని పరాకాష్టకు చేర్చారు. ఈ కీర్తనలో వారు
వేంకటాద్రి ప్రభువు యొక్క నిత్యసేవలను, ముఖ్యంగా శుక్రవారాభిషేక సంరంభాన్ని, శ్రీదేవి
భూదేవులతో కూడిన స్వామివారికి జరిగే దివ్య మజ్జన (స్నానం) అలంకరణ ఉత్సవాలను భక్తుల
కళ్ళకు కట్టినట్లు వర్ణించారు. గోపికా భావంలో సఖీమణులను, గంధర్వ
స్త్రీలను పిలుస్తూ, భగవంతుని అద్భుతమైన అలంకరణలలో తమ సేవా భాగ్యాన్ని పొందేలా
ప్రేరేపిస్తారు. మధుర భక్తి మార్గంలో, ఇది జీవాత్మ పరమాత్మ సేవకు తపించి, ఆయనను దివ్య సౌందర్యంతో
అలంకరించుకునే ప్రయత్నంగా భావించవచ్చు.
కలకంఠుల రారే
పల్లవి:
కలకంఠులాలా రారే - కర కంకణ తాళ
గతుల నలుగు పెట్టుచు పాడరే
మలసీ పన్నీరు పునుగు-తలిరూ గంధము లలది-
మజ్జన అప్పనికి సేయరే॥కలకంఠు॥
తాత్పర్యము:
కోయిల వంటి మధుర కంఠం గల స్త్రీలారా! రండి, మీ చేతి గాజులు
(కంకణాలు) తాళం వేసినట్లు శబ్దం చేస్తుండగా, ఆ లయకు
అనుగుణంగా పాటలు పాడుతూ, స్వామివారికి నలుగు పెట్టండి. సుగంధ ద్రవ్యాలు, పన్నీరు,
పునుగు, చిగురుటాకుల గంధాలను ఒంటికి పూసి, ఆ తరువాత మా
స్వామివారికి దివ్యమైన స్నానం చేయించండి.
విశేషాలు:
కీర్తన ప్రారంభంలోనే అన్నమయ్య, స్వామి సేవలో
పాల్గొనడానికి అర్హులైన స్త్రీలను ఆహ్వానిస్తున్నారు. వారి గానం (కలకంఠం) మరియు
అభరణాల (కర కంకణ తాళం) శబ్దం దైవ సేవలో ముఖ్యమైన అంశాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.
"తలిరూ గంధము" అంటే లేత ఆకులతో కలిపిన గంధం, ఇది శ్రీవారికి
అలంకరణలో వాడే సుగంధ పరిమళాల ప్రాధాన్యతను తెలుపుతోంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"కలకంఠుల" అంటే శుద్ధమైన, మధురమైన
జీవాత్మలు (భక్తులు). భగవంతుడికి "నలుగు పెట్టడం" అంటే, జీవాత్మలు తమ
మధురమైన సంకీర్తనలతో, కర్మలనే సుగంధ ద్రవ్యాలతో భగవంతుని మనస్సును ఆహ్లాదపరచడం.
జీవుడు తన అహంకారాన్ని, మలినాన్ని వదిలించుకుని, భగవంతుని
కైంకర్యానికి సిద్ధమవడం, అనగా మజ్జన (స్నానం) సేవ ద్వారా పరమాత్మను పరిశుద్ధం చేయడం.
చరణం 1:
నూలీ గోణమ్ము జుట్టరే - నెత్తావి మించు నూనియ తల నంటరే
మేలిమి కస్తూరి మెత్తరే - కుంకుమపూవు - మేదించి నలుగు
బెట్టరే
ఆలవట్టములు పట్టరే - మా యప్పనికి - అంది వీడ్యమ్ములియ్యరే
చాలా బంగారు గిన్నెలా, ముంచి - జలకము
పన్నీరు బోయరే॥కలకంఠు॥
తాత్పర్యము:
నూలుతో చేసిన కౌపీనం (గోణము) ధరింపజేయండి. సుగంధాలు
వెదజల్లే నూనెతో తలకు మర్దన చేయండి (తల అంటండి). మేలైన కస్తూరిని ఒంటికి పూయండి.
కుంకుమపువ్వుతో కలిపిన నలుగు పిండిని చక్కగా ఒళ్ళంతా పట్టించండి. స్నానం తరువాత
చెమట ఆరడానికి, అలసట తగ్గడానికి వింజామరలు (ఆలవట్టములు) పట్టుకోండి. మా
స్వామివారికి తాంబూలం (వీడ్యము) అందించండి. ఎన్నో బంగారు గిన్నెలతో పన్నీరు ముంచి,
ఆ పన్నీటితో దివ్య స్నానం చేయించండి.
విశేషాలు:
"నూలీ గోణమ్ము జుట్టరే" అనేది స్నానానికి ముందు
ధరింపజేసే కౌపీనాన్ని తెలుపుతుంది. "కుంకుమపూవు మేదించి" అంటే కుంకుమ
పువ్వుతో కలిపిన నలుగు పిండి, ఇది రాగంతో కలిపిన శుద్ధమైన భక్తిని సూచిస్తుంది.
"ఆలవట్టములు", "వీడ్యము" వంటివి రాజోపచార సేవలను, "బంగారు
గిన్నెలా, ముంచి జలకము పన్నీరు బోయరే" అనేది స్వామివారికి జరిగే
అత్యంత వైభవవంతమైన అభిషేక క్రమాన్ని వివరిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"నూనియ తల అంటడం" అనేది జీవాత్మ తనలోని తైల సదృశమైన దైవ
ప్రీతిని, భక్తిని పరమాత్మకు అర్పించడం. "కస్తూరి, కుంకుమపూవు
నలుగు" అనేది శారీరక, మానసిక శుద్ధిని పొందిన జీవుడు, భక్తి యొక్క
పరిమళాన్ని పరమాత్మకు అందించడం. తాంబూలం (వీడ్యము) అనేది సంసార తాపత్రయాన్ని
విడిచిన జీవుడు, పరమాత్మతో లీనమై, సంపూర్ణ ఆనందాన్ని పొందే అనుభూతి.
చరణం 2:
దప్పిదీర వలిప మద్దరే - తడయక మెయి చి - త్తడి ఆరగానొత్తరే
కప్పుర హారతు లెత్తరే - మేన పచ్చ - కప్పురంపు ధూళి మెత్తరే
పుప్పొడి గంధాలు మెదుచరే, తట్టు - పునుగూ
మెయి నిండా - బుయ్యరే
చొప్పుదనర కీలించరే చిరత్న కిరీటము - సొమ్ములు నిండార
జాతరే॥కలకంఠు॥
తాత్పర్యము:
శ్రీ వేంకటేశ్వరుని అలసట తీరేలా, చక్కని సన్నని
వస్త్రాన్ని (వలిపము) ఒళ్ళంతా తుడవండి. ఆలస్యం చేయకుండా ఒంటిపై ఉన్న తడి ఆరిపోయేలా
మృదువుగా వస్త్రంతో ఒత్తండి. కర్పూరంతో దివ్యమైన హారతిని ఇవ్వండి. ఒళ్ళంతా పచ్చ
కర్పూరం యొక్క సుగంధ ధూళిని (పొడిని) పూయండి. పూల పుప్పొడితో కలిపిన గంధాలను
ఒళ్ళంతా మెత్తగా పూసి, ఆపై ఒళ్ళంతా పునుగును నిండుగా రాయండి. చివరగా, ఆయన శోభను
ఇనుమడింపజేసే రత్నాలతో పొదగబడిన కిరీటాన్ని, ఇతర ఆభరణాలను
నిండుగా అలంకరించండి.
విశేషాలు:
ఈ చరణంలో స్నానానంతరం చేసే ఆలంకరణలు వర్ణించబడ్డాయి.
"వలిపము" అనేది చాలా సున్నితమైన వస్త్రం. "పచ్చ కప్పురంపు
ధూళి" (పచ్చ కర్పూరం పొడి) మరియు "పుప్పొడి గంధాలు" వంటివి
శ్రీవారికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన శీతల, సుగంధ ద్రవ్యాలు. "చిరత్న కిరీటము"
మరియు "సొమ్ములు నిండార జాతరే" అనేది స్వామివారి వైభవాన్ని, అలంకార
ప్రియత్వాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"వలిపము అద్దడం, తడి ఆరగానొత్తడం" అంటే జీవుడు తన అజ్ఞానం,
కర్మబంధాలు పూర్తిగా తొలగిపోయి, భగవత్ అనుగ్రహానికి సంపూర్ణంగా పాత్రుడు కావడం.
"కప్పుర హారతులు" అనేది ఆత్మ తేజస్సుతో స్వామిని ఆరాధించడం. "రత్న
కిరీటం, సొమ్ములు" అనేది జీవాత్మ నిష్కల్మష భక్తితో పరమాత్మ
యొక్క దివ్యమైన, సహజమైన సౌందర్యాన్ని ఆవిష్కరించి, ఆ రూపంలో
ఆనందాన్ని పొందడం.
చరణం 3:
గొబ్బున చెంగావి కట్టరే, గొప్ప గొనబు -
కుచ్చుల కటారి జెక్కరే
గుబ్బసరము మంగ తాళిరే - కూర్చి మెడను గుచ్చి గట్టరే
గబ్బి చేతల నెంచరే శ్రీవేంకటేశ - గన్నుల పండువగా జూడరే
అబ్బురంపు తోరెము లమరే ఆనవాలు - ఆరగింపు సేసికొనరె॥కలకంఠు॥
తాత్పర్యము:
వెంటనే ఎర్రని కాషాయ వస్త్రం (చెంగావి) కట్టండి. గొప్ప
ఆకర్షణీయమైన కుచ్చులతో కూడిన కటారిని (ఖడ్గాన్ని) నడుముకు తగిలించండి. గుబ్బల వంటి
ముత్యాలు, మణులు పొదిగిన హారాలను (గుబ్బసరము, మంగ తాళి) ఎంతో
ఇష్టంగా మెడలో అలంకరించండి. శ్రీ వేంకటేశ్వరుని (జీవుల పట్ల) చమత్కారమైన, చురుకైన
చేష్టలను (గబ్బి చేతలు) తలచుకోండి. ఆ అద్భుత రూపాన్ని కన్నుల పండువగా చూడండి.
అబ్బురపరిచే ఆనవాలు (దివ్య ఆభరణాలు) అలంకరించండి. చివరగా, స్వామివారు
ప్రసాదంగా స్వీకరించే ఆరగింపు (నైవేద్యం) కార్యక్రమాన్ని చేయండి.
విశేషాలు:
"చెంగావి", "కుచ్చుల
కటారి" అలంకరణలన్నీ స్వామివారికి వీరోచితమైన రాజసం యొక్క రూపాన్నిస్తాయి.
"గుబ్బసరము మంగ తాళి" అనేది లక్ష్మీదేవికి సంబంధించిన ఆభరణాలను
(శ్రీదేవిని సూచిస్తూ) స్వామివారికి అలంకరించడం. "గబ్బి చేతలు" అనేది
స్వామివారి లీలలను, భక్తులపై ఆయన చూపించే అల్లరి ప్రేమను తెలియజేస్తుంది.
కీర్తన చివరలో "ఆరగింపు"తో నిత్యోత్సవ సేవలు ముగుస్తాయి.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
"చెంగావి
వస్త్రం, కటారి" అనేది భక్తుల రక్షణ కోసం స్వామి ధరించే
ధీరత్వాన్ని సూచిస్తుంది. "గుబ్బసరము మంగ తాళి" అనేది జీవాత్మ పరమాత్మ
సేవలో ఉంటూ, శ్రీమహాలక్ష్మి అనుగ్రహాన్ని పొందడాన్ని, లేదా స్వామి,
అమ్మవారు వేరు కాదనే సిద్ధాంతాన్ని తెలుపుతుంది. "గబ్బి చేతల
నెంచడం" అంటే భక్తుడు స్వామి యొక్క లీలా మాధుర్యంలో మునిగిపోవడం.
"ఆరగింపు" అనేది జీవుడు తన జీవితంలోని కర్మఫలాలన్నిటినీ నివేదన రూపంలో
పరమాత్మకు అర్పించి, ధన్యతను పొందడం.
#అన్నమయ్య30వసంపుటపు(ప్రత్యేక
సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -100 (13 -11 -2025)
కలిగెగా మనల - కాదనిన ఫలము
ఈ సంకీర్తన తాళ్లపాక కవుల మధురభక్తి సంప్రదాయానికి ఒక
అద్భుతమైన ఉదాహరణ. శ్రీకృష్ణ ముద్రను కలిగి ఉన్న ఈ కీర్తనలో నాయిక శ్రీకృష్ణుడితో
సాగించిన శృంగార లీలను, ఆ అనుభూతి పొందిన తర్వాత ఆమెలో కలిగిన దేహ, మనఃస్థితులలోని
మార్పులను కవి అత్యంత మనోహరంగా వర్ణించారు. నాయికానాయకుల ప్రణయ క్రీడ అనంతరం కలిగే
పరమానంద స్థితిని, అలసటను, విరహ బాధను, మరల కలిసే తలంపును ఆమె అంగాలలోని చిహ్నాల ద్వారా తెలుపుతూ, ఈ లౌకిక శృంగారం వెనుక దాగి ఉన్న పరమాత్మతో
జీవాత్మ ఐక్యం అనే మధుర భక్తి అంతరార్థాన్ని సులభంగా తెలియజేయడం అన్నమయ్య కీర్తనల
ప్రత్యేకత.
కలిగెగా మనల - కాదనిన ఫలము
పల్లవి:
కలిగెగా మనల - కాదనిన ఫలము
చెలియరో నేడు - చేజేత నిపుడు॥కలిగెగా॥
తాత్పర్యము:
ఓ చెలీ! ప్రియుని పొందకుండా నేను మొండిగా 'కాదు' అని మొదట
నిరాకరించినందుకు, ఇప్పుడు ఈ క్షణంలో నాకు చేతికి అందిన ఫలితం (శృంగార సుఖం)
ఎంత మధురంగా ఉందో చూశావా? (నాయిక ప్రియుడిని పొందినందుకు సంతోషిస్తూ, తన సఖితో
చెప్తున్న మాట).
విశేషాలు:
'కాదనిన ఫలము' అనే పదబంధం నాయిక యొక్క లజ్జ (సిగ్గు)ను,
అంతకుముందున్న సంకోచాన్ని సూచిస్తోంది. శృంగార క్రీడకు ముందు నాయిక చూపిన
ప్రతిఘటన లేదా సంకోచం ఎంత అల్పమైనదో, ప్రియుని పొందిన తర్వాత కలిగిన అనుభవం ఎంత
గొప్పదో ఇక్కడ ధ్వనింపజేస్తుంది. 'చేజేత నిపుడు' (ఇప్పుడే చేతితో) అంటే కళ్ళారా, అనుభవపూర్వకంగా,
తక్షణమే పొందిన ఫలితమని అర్థం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
ఇక్కడ నాయిక జీవాత్మ. 'కాదనుట'
అనేది జీవుడు తాత్కాలికంగా అజ్ఞానంతో పరమాత్మ (ప్రియుడు) యొక్క
సాన్నిధ్యాన్ని, సాయుజ్యాన్ని ఆలస్యం చేయడాన్ని సూచిస్తుంది. అయితే, భగవదనుభూతిని
పొందిన తర్వాత ఆ ఆనందం ముందు, ఇంతకాలం తాను దూరంగా ఉండడానికి ప్రయత్నించడం ఎంత వ్యర్థమో
గుర్తించి, ఆ ఐక్యతా ఫలాన్ని పొందినందుకు ఆత్మ సంతృప్తి చెందడం ఈ
పంక్తిలోని అంతరార్థం.
చరణం 1:
తల కొన కొంగు గట్టు - దట్టపు జవ్వాది పట్టు
మొలక చమటల బెట్టు - ముచ్చటల మట్టు
అలయిక తోనే ఱట్టు - అంగడిబడిన గుట్టు
వలరాజుబాధట్టు, లే - వలపుల మట్టు॥కలిగెగా॥
తాత్పర్యము:
తల అంచున కొంగు ముడివేసుకుని ఉండడం (అలసటతో లేదా అశ్రద్ధతో),
దట్టంగా అలిమిన జవ్వాది (సుగంధ ద్రవ్యం) పట్టిన మరకలు, చిరు చెమట
బిందువులు, ఆ ముచ్చటలలో (క్రీడలలో) నిలిచిన కుదురు (సంతోషం/అలసట),
అలసటతోనే బహిరంగమైన అంతరంగ రహస్యం, పాఱిపోయిన (లేదా బయటపడిన) రహస్యం, మన్మథుడి బాధ
పోయిన కుదురు (తృప్తి), లేత అయిన ఈ ప్రేమకు నిలయమైన కుదురు – ఈ చిహ్నాలన్నీ
(ప్రియుని పొందిన) ఆ ఫలితాన్ని నాకు కలిగించాయి.
విశేషాలు:
శరీరంపై గమనించదగిన మార్పులను కవి ఇక్కడ అత్యంత రమణీయంగా
వర్ణించారు. కొంగు ముడి పడడం, జవ్వాది మరకలు, చమటలు, అలసట—ఇవన్నీ శృంగార క్రీడ అనంతరం సంభవించే
సహజమైన చిహ్నాలు. 'అంగడిబడిన గుట్టు' అంటే బయటపడిన రహస్యం, ఇతరులకు
తెలిసిపోయేటంతగా నాయిక కనులలో, శరీరంలో మార్పులు కనిపించడం. ఇవన్నీ ఆమె పొందిన అపురూపమైన
ఆనందానికి సాక్ష్యాలు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జవ్వాది వంటి సుగంధాలు దివ్యమైన భగవదనుభూతికి చిహ్నాలు.
అలసట (ఱట్టు) అనేది తీవ్రమైన సాధన (ప్రేమ సాధన) తర్వాత కలిగే విశ్రాంతి. 'గుట్టు'
బయటపడడం అంటే, గోప్యంగా జరిగే జీవాత్మ-పరమాత్మల ఐక్యం (భక్తుని కైవల్యం)
బాహ్యంగా దివ్య తేజస్సు రూపంలో (ముఖంలో కాంతి, ప్రశాంతత)
ప్రస్ఫుటం కావడం. మన్మథ బాధ (వలరాజు బాధ) పోవడం అంటే, సంసారిక వాంఛలు
లేదా లౌకిక ఆకర్షణలు నశించి, కేవలం ఆ పరమాత్మ ప్రేమలోనే జీవుడు లీనమై శాశ్వతమైన తృప్తిని
పొందడం.
చరణం 2:
వదల బడిన నీవి - వాడు బారిన మోవి
మెదలు చెప్పుడు తావి - మించు టూర్పుల యావి
కదలు చింతల సావి - కన్నుల నెఱుపు జేవి
సుదతుల పై నోవి - సొమ్ముల యీవి॥కలిగెగా॥
తాత్పర్యము:
వదులు చేయబడిన నీవి (వస్త్రపు ముడి), వాడిపోయిన
(లేదా నలిగిన) పెదవి, కొద్దిగా కదులుతూ చెప్పే సువాసన, ఎక్కువైన
శ్వాసల యొక్క ఆవిరి, తొలగిపోతున్న చింతలను నశింపజేసే (ఎండిన) పైరు (శ్రమ),
కళ్లలో వ్యాపించిన ఎరుపు రంగు, స్త్రీల పట్ల (భర్తకు) కలిగే వేదన, ఆభరణాల యొక్క
దానం—ఈ చిహ్నాలన్నీ (ప్రియుని పొందిన) ఆ ఫలితాన్ని నాకు కలిగించాయి.
విశేషాలు:
నీవి వదులు కావడం, మోవి వాడిపోవడం, ఎక్కువైన
శ్వాసలు (మించు టూర్పుల యావి) అనేవి ప్రణయ క్రీడలో నాయికా నాయకుల మధ్య జరిగిన
గాఢమైన స్పర్శను, అనురాగ వ్యక్తీకరణను తెలుపుతాయి. 'కన్నుల నెఱుపు'
కూడా ప్రణయానంతర సూచన. 'కదలు చింతల సావి' అంటే చింతలు నశించిపోవడం లేదా కదిలిపోవడం. సావి
అంటే ఇక్కడ నిస్సారమైన దానిని సూచించవచ్చు, అంటే చింతలు ఇక
నిస్సారమై తొలగిపోవడం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
నీవి (వస్త్రబంధం) అనేది మాయా బంధానికి లేదా సంసార బంధానికి
సంకేతం. ఆ బంధం వదులైపోవడం అంటే జీవుడు భగవదనుభూతిలో మాయను దాటిపోవడం. 'వాడుబారిన మోవి'
అనేది భగవన్నామ స్మరణతో లేదా భగవద్గుణ కీర్తనతో పొందిన భక్తి పారవశ్యం యొక్క
అలసట. 'చింతల సావి' అనేది లౌకిక చింతలు, కష్టాలు అన్నీ
తీరిపోయి, ఆత్మకు పరమ శాంతి లభించడం. సొమ్ముల యీవి (ఆభరణాల దానం)
అనేది భగవంతుడికి సర్వస్వ సమర్పణ లేదా భగవంతుడు తన అనుగ్రహంతో జీవుడికి ఆనందాన్ని,
భోగాన్ని ప్రసాదించడం.
చరణం 3:
మెఱుగు కన్నుల కెంపు - మేన పులకల గుంపు
గొరబు చేతల వంపు - గుబ్బలు గోళ్ల నింపు
వొరపైన మోము జంపు - వుల్లము లోపలి తెంపు
కెరలు కస్తురి మంపు శ్రీ - కృష్ణు గూడిన సొంపు॥కలిగెగా॥
తాత్పర్యము:
మెరుస్తున్న కళ్లలోని ఎరుపుదనం, శరీరమంతా
నిండిన పులకల గుంపు, వికార విశేషాలతో కూడిన చేష్టల వంపు, గుబ్బలపై
(స్తనాలపై) గోళ్ల గుర్తులు నిండుగా ఉండడం, అందమైన ముఖంలోని చెవి ఆభరణపు వంపు (అలంకారం),
హృదయంలోని ధైర్యం (లేదా నిశ్చయం), పొంగిపొరలుతున్న కస్తూరి యొక్క మత్తు—ఈ లక్షణాలు
అన్నీ శ్రీకృష్ణుడిని కూడిన (పొందిన) ఆ సౌందర్యం (సంతోషం) వల్లనే నాకు కలిగాయి.
విశేషాలు:
ఇది శృంగార రసపు అత్యున్నత దశను వర్ణిస్తుంది. కళ్లలో ఎరుపు,
దేహంపై పులకలు, గోళ్ల గుర్తులు—ఇవి నాయిక అనుభవించిన గాఢమైన సుఖానికి
బహిరంగ చిహ్నాలు. 'వుల్లము లోపలి తెంపు' అంటే ఇంతటి
ఆనందాన్ని అనుభవించడం వల్ల కలిగిన సంతృప్తి, సంకోచాలు లేని
ధైర్యం లేదా నిశ్చయం. చివరగా, ఈ అన్నిటికీ మూలకారణం శ్రీకృష్ణుడిని కూడిన సొంపు (సంతోషం)
అని కవి స్పష్టంగా తెలియజేశారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పులకల గుంపు అనేది భక్తి పారవశ్యంలో కలిగే సాత్విక భావం.
కన్నుల కెంపు అనేది నిరంతర భగవత్స్మరణ వల్ల కలిగే ఆనందాశ్రువుల ఫలితం. 'గుబ్బలు గోళ్ల
నింపు' అనేది పరమాత్మ (శ్రీకృష్ణుడు) తన భక్తురాలైన జీవాత్మపై చూపిన అంకితభావం,
ముద్రలు. వుల్లములోని తెంపు అనేది, ఆత్మకు ఇక భగవంతుడు తప్ప మరొకటి అక్కర్లేదనే
వైరాగ్యం, పరమాత్మ సాన్నిధ్యం పట్ల దృఢమైన నిశ్చయం. కస్తూరి మంపు
అనేది భగవత్సౌందర్య మధురిమను సేవించడం వల్ల కలిగే దివ్యమైన మత్తు (పరమానందం). ఈ
సొంపు అంతా, జీవాత్మ సాయుజ్యాన్ని పొందిన తర్వాత కలిగే అఖండానందం.
No comments:
Post a Comment