దంటమాటలనె నన్నుఁ

 

అన్నమయ్య 30 వ సంపుటపు( ప్రత్యేక సంపుటపు) కీర్తనల తాత్పర్యము- విశ్లేషణ -142

ఆచార్యతాడేపల్లి పతంజలి వ్యాఖ్యానం  17 -01 -2026

దంటమాటలనె నన్నుఁ

శ్రీ తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార కీర్తనలో, శ్రీకృష్ణుని (శ్రీవేంకటేశ్వరుని) చేష్టలను ఒక గోపిక నిలదీస్తున్నట్లుగా అత్యంత మధురంగా వర్ణించబడింది. లోకరీతిని అనుసరిస్తూనే పరమాత్మ పట్ల జీవాత్మకు ఉండే అనన్యమైన అనురాగాన్ని అన్నమయ్య ఈ సంకీర్తనలో పొందుపరిచారు.

---

పల్లవి

దంటమాటలనె నన్నుఁ దాకనాడేవు వోరి

జుంటితేనె తీపులెల్లఁ జూరలాడేవా

తాత్పర్యము

ఓయీ! నేర్పరితనంతో కూడిన మాటలతో నన్ను వేధిస్తున్నావు. జుంటితేనె వంటి నా అధరామృతంలోని తీపిని, నా యవ్వన సౌందర్యాన్ని కొల్లగొడుతున్నావు.

విశేషాలు

ఇక్కడ 'దంటమాటలు' అంటే ఎదుటివారిని బురిడీ కొట్టించే చాకచక్యం గల మాటలు. కృష్ణుడు తన మాటకారి తనంతో గోపికలను కట్టుకుపోతాడని భావం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

భగవంతుడు తన లీలా విలాసాలతో భక్తుని మనసును దోచుకుంటాడు. భక్తుడు తన సర్వస్వాన్ని (తేనె వంటి భక్తిరసాన్ని) స్వామికి అర్పించడాన్నే ఇక్కడ 'చూరలాడటం'గా కవి వర్ణించారు.

---

మొదటి చరణం

అత్తయింటికోడల నన్నమ్మమీఁద నేరా నీ-

తొత్తుఁ దిట్టినట్టె తిట్ట దొరకొంటివి

మెత్తనైతే దిగఁబడి మేరమీరి యింతలోనే

ఒత్తుక వచ్చేవు చక్కనుండ నేరవా

తాత్పర్యము

నేను అత్తగారి ఇంట్లో ఉండే కోడలిని (మగడు ఉన్నదాన్ని), నా మీద నీకు అంత అధికారం ఎక్కడిది? నీ పనికత్తెను తిట్టినట్లు నన్ను తిడుతున్నావు. నేను మెత్తనిదానిని అని కనిపిస్తే చాలు, హద్దులు దాటి మరీ నా మీదికి వస్తున్నావు. కాస్త పద్ధతిగా ఉండలేవా?

విశేషాలు

సాధారణ గృహిణికి ఉండే భయం, లజ్జ ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. స్వామి చ প্রশ్రయం ఇస్తే ఎంతటి సాహసానికైనా ఒడిగడతాడని గోపిక గడుసుగా అంటోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ సంసారమనే అత్తగారి ఇంట్లో బంధీ అయి ఉన్నా, పరమాత్మ తన వైపు ఆకర్షించుకోవడానికి భక్తుడిని ఇబ్బందులకు గురిచేస్తాడు. భక్తుడు లొంగిపోయే కొద్దీ దైవం మరింతగా హృదయంలోకి చొచ్చుకువస్తాడు.

---

రెండవ చరణం

పంతపు మగఁడు గల పడఁతి నన్ను నేరా నీవు

కొంతైనా వెఱపులేక గోరనంటేవు

ఇంతలోనే వేలువెట్టి యిమ్ముగైకొని వలపు

దొంతులు వేరిచేవు బడుకనియ్యవా

తాత్పర్యము

పట్టుదల గల భర్త ఉన్న స్త్రీని నేను. అలాంటి నా మీద ఏమాత్రం భయం లేకుండా గోటితో గిల్లుతున్నావు. ఇంతలోనే నాపై చేయి వేసి, నా ప్రేమను పొంది, నా మనసులోని ఆశలన్నింటినీ కదిలిస్తున్నావు. నన్ను ప్రశాంతంగా బ్రతకనివ్వవా?

విశేషాలు

'గోరనంటడం', 'వలపు దొంతులు వేరిచడం' వంటి పదబంధాలు శృంగార రసాన్ని పండిస్తున్నాయి. స్త్రీ సహజమైన ఆక్రోశం వెనుక దాగి ఉన్న అనురాగం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

అహంకారం అనే మగడు (యజమాని) ఏలుతున్న హృదయంలోకి పరమాత్మ ప్రవేశిస్తున్నాడు. భక్తునిలో దాగి ఉన్న అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, భక్తి అనే దొంతులను (వరుసలను) వెలికి తీస్తున్నాడు.

---

మూడవ చరణం

ఊరివారి యింతి నన్ను వుద్దండపుఁ దుటారాలఁ

బేరుకుచ్చి సోలయుచుఁ బిసాళించేవు

గారవించి తిరువేంకటరాయ నీవు నన్ను

యేరా నాగుట్టంతయు బాయిట వేసేవా

తాత్పర్యము

నేను ఈ ఊరిలో గౌరవంగా ఉండే స్త్రీని. అలాంటి నన్ను నీ మాటల గారడీతో ముగ్ధురాలిని చేస్తున్నావు. ఓ తిరువేంకటరాయా! నన్ను ప్రేమతో ఆదరిస్తూనే, నా గుట్టంతా (రహస్యమంతా) బయట పెడతావా?

విశేషాలు

నాయకుడు సాక్షాత్తు శ్రీవేంకటేశ్వరుడని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది. 'గుట్టు బయట పెట్టడం' అంటే భక్తురాలు తనను తాను పూర్తిగా స్వామికి సమర్పించుకున్న విషయం లోకానికి తెలిసిపోతుందని అర్థం.

మధుర భక్తి అంతరార్థం

జీవాత్మ తాను లోకానికి చెందినవాడినని అనుకుంటుంది. కానీ పరమాత్మ తన ప్రేమతో భక్తుడి ముసుగును తొలగిస్తాడు. భక్తుడి రహస్యం ఏమిటంటే.. అతడు పరమాత్మకు మాత్రమే చెందినవాడు. ఆ పరమ సత్యాన్ని స్వామి వెల్లడిస్తున్నాడు.