తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారు రచించిన ఈ శృంగార సంకీర్తనలో అలమేలుమంగమ్మ శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై ప్రదర్శిస్తున్న ఒక విచిత్రమైన భావస్థితిని (ప్రేమ కలయికలోని ముగ్ధత్వం) అన్నమయ్య వర్ణించారు. స్వామిని ఆ నాయిక వద్దకు వెళ్లి, ఆమె మనసులో ఉన్నది కోపమో లేక అమితమైన సంతోషమో కనుక్కోమని వేడుకుంటున్న సందర్భం ఇది.
పల్లవి
అండకేఁగి బుజ్జగించి యడుగవయ్యా
కొండలరాయఁడ ఇది కోపమో సంతోసమో
తాత్పర్యము:
ఓ కొండలరాయడా! శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీవు ఆ చెలియ (నాయిక) దగ్గరకు వెళ్లి, ఆమెను బుజ్జగించి అడుగు. ఇప్పుడు ఆమె ప్రదర్శిస్తున్న ఈ భావం కోపమో లేక మిక్కిలి సంతోషమో నాకర్థం కావడం లేదు.
విశేషాలు:
ఇక్కడ అన్నమయ్య ఒక చెలికత్తె లేదా ఒక సాక్షి పాత్రలో ఉండి స్వామిని ఉద్దేశించి మాట్లాడుతున్నారు. నాయిక మనసులోని అవస్థను అర్థం చేసుకోమని స్వామికి సూచిస్తున్నారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
జీవాత్మ పరమాత్మతో కలిసే సమయంలో కలిగే అనిర్వచనీయమైన తన్మయత్వం ఇది. అది పైకి కోపంలా కనిపించినా, లోపల అమితమైన అనురాగం దాగి ఉంటుందని భావం.
మొదటి చరణం
చిక్కనినవ్వులు నవ్వి చెలియ నెమ్మోము చూచె
యెక్కువ తక్కువ నీమై నేమిచూచెనో
మొక్కుమొక్కి యంత లోనే మోనాన దలవంచె
తక్కరి నీచేఁత లేమిదలఁచు కొనియెనో
తాత్పర్యము:
ఆమె చిక్కని నవ్వులు నవ్వుతూ నీ ముఖం వైపు చూసింది. నీ శరీరంలో ఏ ఎక్కువ తక్కువలు (లోపాలు లేదా వింతలు) చూసిందో ఏమో! నీకు నమస్కారం చేస్తూనే, అంతలోనే మౌనంగా తలవంచుకుంది. ఓ మాయదారి కృష్ణా! నీవు చేసిన తుంటరి పనులను ఆమె ఏమని తలచుకుందో కదా!
విశేషాలు:
నాయికలోని సిగ్గు, వింతలు చూసినప్పుడు కలిగే ఆశ్చర్యం ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి. 'తక్కరి' అనే పదం స్వామి లీలలను సూచిస్తుంది.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
భగవంతుని అనంత రూపాలను చూసిన భక్తుడు ఒకసారి ఆనందంతో నవ్వుతాడు, మరోసారి ఆయన వైభవం ముందు తన అల్పత్వాన్ని తలచుకుని మౌనంగా తలవంచుతాడు.
రెండవ చరణం
మాటలాడి మాటలాడి మంతనాన సన్నసేసె-
నేఁటికి గుట్టువెట్టెనో యెంతమర్మమో
కూటువ నీవద్దనుండి గోరఁ జెమటలు మీటె
గాఁటముగ నీవు సేసే కాఁకల వలసెనో
తాత్పర్యము:
నీతో ఎన్నో మాటలు మాట్లాడి, రహస్యంగా (మంతనాన) కనుసైగలు చేసింది. ఎందుకు ఇంత గుట్టుగా ఉందో, అది ఎలాంటి మర్మమో అర్థం కావడం లేదు. నీ దగ్గరే ఉంటూ గోళ్లతో చెమట బిందువులను మీటుతోంది. బహుశా నీవు చూపే గాఢమైన ప్రేమ తాపానికి (కాకలకు) ఆమెకు అలా చెమటలు పడుతున్నాయేమో!
విశేషాలు:
శృంగార రసంలో 'స్వేదం' (చెమట) అనేది సాత్విక భావాలలో ఒకటి. స్వామి సామీప్యం వల్ల కలిగే ఉద్వేగాన్ని అన్నమయ్య సున్నితంగా చిత్రించారు.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్మతో సంభాషణ (ధ్యానం) చేసే సమయంలో భక్తుడికి కలిగే ఆత్మానందం, ఉద్వేగం వల్ల కలిగే శారీరక మార్పులు ఇక్కడ శృంగార పరిభాషలో చెప్పబడ్డాయి.
మూడవ చరణం
చేయిచాఁచి చెంగలించి నిన్నుఁగూడె
చాయల నీచన వెంత సతి నమ్మెనో
పాయపు శ్రీవేంకటేశ పసగానే కూడితివి
కాయమును కడుఁజొక్కె కళలేడఁ దాఁకెనో
తాత్పర్యము:
ఆమె చేయి చాచి, ఉత్సాహంతో నిన్ను కలుసుకున్నది. నీవు చూపించే చొరవను ఆ సతి ఎంతగా నమ్మిందో కదా! యవ్వనవంతుడవైన ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీవు ఆమెను ఎంతో అందంగా (పసగానే) కూడితివి. ఆమె శరీరం పరవశించి పోయింది, నీ దివ్య కళలు ఆమె శరీరంలో ఎక్కడెక్కడ సోకాయో కదా!
విశేషాలు:
స్వామి కళలు సోకడం వల్ల నాయిక శరీరం పులకించిందని చెప్పడం ద్వారా ఆమె ధన్యతను అన్నమయ్య చాటారు. 'చొక్కె' అంటే పరవశించిపోవడం.
మధుర భక్తి అంతరార్థం:
పరమాత్మను చేరుకున్న జీవాత్మ ఆ దివ్య తేజస్సుతో (కళలతో) వెలిగిపోతుంది. భగవంతునితో ఐక్యం కావడం వల్ల కలిగే అత్యున్నతమైన ఆనంద స్థితి (బ్లిస్) ఈ చరణం యొక్క సారం.
